Tractatus super Psalmos 78.14.1
Justitia Dei misericors, et misericordia justa, non sic hominum. Patientia Dei erga peccatores. --Et justitia quidem ( supple hominum) recta atque utilis est: sed tamen eadem ipsa aliquando praedura est; ita ut sibi uti bonitate non liceat, dum pro diversitate judicii decernendo quod justum est, fit severa.
PL 9, 860A神の義は憐れみ深く、その憐れみは義しい。人間のそれとは異なる。神の罪人たちへの忍耐。――そして(「人間の」を補え)義は、たしかに正しく有益である。しかし、その同じ義が、ときに過酷でもある。それは、自らが善を用いることが許されないほどであり、裁きの違いに応じて義しいことを決定するとき、厳しくなる。
Tractatus super Psalmos 78.14.2
Sed Dei justitia justitiae non coaequatur humanae. Neque enim naturae legi subdita est, per quam est lex statuta naturae: ut necessitatem non habeat bona non esse, cum justa sit.
PL 9, 860Aしかし神の義は、人間の義と同列ではない。神の義は、本性の法に服するものではない。むしろ本性の法は、この義によって定められたのである。したがって、義しいときに善でないという必然を持たない。
Tractatus super Psalmos 78.14.3
Habet Dei justitia miserandi voluntatem: neque tamen per miserandi voluntatem ita a se erit demutata, ne justitia sit. Humana autem justitia solet in id devenire, ne misericors sit; et misericordia ita se praestare, ne justa sit.
PL 9, 860A神の義は憐れむ意志を持つ。しかし憐れむ意志によって自らが変えられ、義でなくなることはない。人間の義は、憐れみ深くなくなる方へ陥りがちであり、憐れみは、義しくなくなる形で自らを示しがちである。
Tractatus super Psalmos 78.14.4
Misericordia enim non erit, si miserabiliter inopi calumnianti jus opulentioris invideas, si feminae lacrymas viri praeferas contumeliae, si caeci convicia non putes arguenda.
PL 9, 860Aというのは、もし、惨めな貧者が不当な訴えをするからといって、より富む者の権利を認めまいとするなら、もし、女の涙を男の侮辱よりも優先するなら、もし、盲人の罵りを咎めるべきでないと考えるなら、それは憐れみではないだろうからである。
Tractatus super Psalmos 78.14.5
At vero e contrario misericordiam justitia non tenebit, si furem unius nummi, ut furem ingentis thesauri plectas; cum tamen in uno nummo thesaurum habuerit qui amisit: ut adolescentem in uno tantum et eodem infami adulterio irretitum, pari in morte, ut plurium adulteriorum artificem, poenarum quaestione vexabis; cum tamen crimen sit mortis in utroque.
PL 9, 860B逆に、義は憐れみを保たないであろう。もし、一枚の硬貨の盗人を、莫大な宝の盗人のように罰するなら(しかし、失った者は、その一枚の硬貨のうちに宝を持っていたのである)、一度きりのただ一つの恥ずべき姦通に絡め取られた若者を、多くの姦通の巧みな者と同様に、同じ死において、刑罰の審問で苦しめるなら(しかし両者において罪状は死に値する)。
Tractatus super Psalmos 78.14.6
Haec atque istiusmodi imperfectam faciunt et misericordiam et justitiam humanam; Dei autem justitiam misericordem praestat criminosorum poenis indulta patientia.
PL 9, 860Bこれらのこと、またこの類のことが、人間の憐れみと義を不完全なものにする。他方、神の義を憐れみ深いものにするのは、罪ある者たちの刑罰に対して与えられた忍耐である。
Tractatus super Psalmos 78.14.7
Qui cum contra morem humanae impatientiae non festinat punire, miseratus est: tenens justitiam in poena, post misericordiam non proficiente patientia; habens misericordiam in poena, post patientiam exserendo justitiam.
PL 9, 860B神は、人間の短気の習いに反して、罰することを急がないとき、憐れんだのである。刑罰において義を保ちつつ、憐れみの後、忍耐が功を奏さなかったとき、また刑罰において憐れみを保ちつつ、忍耐の後に義を現すのである。
Tractatus super Psalmos 78.14.8
Non enim Deus rapit humanorum criminum occasiones, neque tamquam infirmitatis nostrae naturaeque nescius, ipsum illud ad poenam erroris et peccati nostri tempus invadit: sed dissimulat et differt, et poenitentiae solatium dilatione ultionis exspectat; suavem se omnibus praestans, dum per misericordiae et justitiae modum, temperandae severitatis indulgentiae se reservat.
PL 9, 860C神は、人間の罪を〔罰する〕好機として飛びつくことはなく、我々の弱さと本性を知らない者のように、我々の誤りと罪への刑罰のためのまさにその時を襲うこともなく、見逃して延ばし、悔い改めの慰めを、報復の延期によって待つのである。すべての者に対して甘美な者として自らを示しつつ、憐れみと義の節度によって、厳しさを和らげる寛容のために自らを留保するのである。