Tractatus super Psalmos 60.13.1
Panem doloris edunt, qui sciunt bonum, nec nisu suo valent consequi. --Et qui tandem sunt isti, qui surgere postquam sederint jubentur? Nempe qui manducatis panem doloris. Panem doloris manducat, quisquis se hominem in vitiis natum ac vivere meminit.
PL 9, 698B苦しみのパンを食べるのは、善を知りながら、自分の努力ではそれに至りえない者たちである。――では、座ってから起きるよう命じられているこれらの者たちは、いったい誰か。すなわち、「苦しみのパンを食べる者たち」である。苦しみのパンを食べるのは、自分が悪徳のうちに生まれ、生きている人間であることを思い起こす者は誰でもである。
Tractatus super Psalmos 60.13.2
Cum enim voluntas nostra per Dei metum et spem aeternorum ad perfecta innocentiae opera contendat; et contra naturalis quaedam nos consuetudo vitiorum in ipsis illis, e quibus emergere nitimur, demoretur: vitae dolorem per infirmitatem destitutae voluntatis accipimus, secundum dictum prophetae: Qui apponit scientiam, apponit dolorem (Eccle. I, 18) .
PL 9, 698C我々の意志は、神への畏れと永遠の事柄への希望によって、無垢の完全な業へと努める。他方、悪徳の一種の生まれつきの習慣が、我々がそこから抜け出そうと努めているまさにその中に、我々をとどめる。そのとき我々は、見放された意志の弱さによって、生の苦しみを受ける。預言者の言葉のとおりである。「知識を加える者は、苦しみを加える。」(コヘレトの言葉1:18)
Tractatus super Psalmos 60.13.3
Cum enim veritatis cognitio voluntatem nostram ad profectum consequendae utilitatis instiget, et naturae consuetudo voluntatem scientem se proficere oportere detineat; profectus scientiae, profectus doloris est: cum in tantum se per naturam doleat detineri, in quantum naturam sibi per cognitionem intelligat relinquendam.
PL 9, 698C真理の認識が、得るべき益を追い求めるよう我々の意志を駆り立て、本性の習慣が、自らが進歩しなければならないと知っている意志を引きとどめるとき、知識の進歩は苦しみの進歩である。意志は、本性によって引きとどめられていることを苦しむが、それは、認識によって本性を捨てなければならないと悟る程度に応じてである。
Tractatus super Psalmos 60.13.4
Hinc ergo dolor vitae est, hinc panis doloris est. Cujus vitae et doloris hic idem propheta meminit, dicens: Cibabis nos pane lacrymarum, et potum dabis nobis lacrymarum in mensura (Ps. LXXIX, 6) .
PL 9, 699Aしたがって、ここから生の苦しみがあり、ここから苦しみのパンがある。この生と苦しみを、同じこの預言者も記憶して言う。「汝は我々に涙のパンを食べさせ、涙を我々に量って飲ませる。」(詩篇79:6)
Tractatus super Psalmos 60.13.5
Tendendum autem est semper, non etiam desinendum: neque idcirco ad perfectum non contendendum, quia doleamus id quo tenditur non posse contingi. Sed in ipsa contendendi pertinacia, dolendum est non contingere nos posse quo tendimus.
PL 9, 699Aしかし、つねに向かって進まなければならず、やめてはならない。向かう先に至りえないことを我々が苦しむからといって、完全へと努めないのであってはならない。むしろ、努めるまさにその粘り強さの中で、我々が目指すところに達しえないことを苦しまなければならない。
Tractatus super Psalmos 60.13.6
Doloris hujus Dominus meminit, dicens: Beati lugentes, quoniam ipsi consolabuntur (Matth. V, 5) ; beatitudinem consolationis ob luctum et dolorem non adeptae consummationis impertiens.
PL 9, 699A主はこの苦しみを記憶して言う。「悲しむ者は幸いである。彼らは慰められるからである。」(マタイ5:5)。まだ得られない完成のゆえの悲しみと苦しみに対して、慰めの幸いを与えているのである。