Epistolarum libri decem 10.59.1
Facit plerumque ratio, aut fortuna causarum ut in controversiis alter aequitate, alter jure nitatur. Tunc humano labante consilio, deliberatio cognitoris ad clementiae vestrae recurrit oraculum, D. imperator. Quod etiam praesentis negotii qualitas deposcit.
PL 18, 388Bしばしば、事の道理あるいは訴えの運により、争いにおいて一方は公平に、他方は法に拠る、ということが起こる。そのとき、人間の思慮が揺らぐと、審理官の考慮はあなたの寛容〔vos。一人の相手への敬意の複数〕の勅語に帰る、主なる〔D. は domine の略。敬称〕皇帝よ。現在の事案の性質もこれを求める。
Epistolarum libri decem 10.59.2
Nam Musa annos egressa legitimos, cum in partem rerum paternarum Syntrophium quereretur admissum, quem veluti adultae suae fratrem dolus Acholii curatoris asciverat, integram restitutionem suffragio juris accepit.
PL 18, 388B実に、ムサは法定の年齢を過ぎてから、父の財産の一部にシュントロピウスが受け入れられたと訴えた。保佐人アコリウスの欺瞞が、成人した彼女の兄弟のようにして彼を迎え入れたのである。ムサは法の支持により、完全な原状回復を得た。
Epistolarum libri decem 10.59.3
Sed multis provocationibus, variisque tracta judiciis, intra metas justi temporis nequivit exsequi propositas actiones. Ut res monebat, amissum beneficium remedio supplicationis integravit.
PL 18, 388Bしかし、多くの上訴と種々の裁判に引き回され、正当な期間の範囲内では、提起した訴えを遂行できなかった。事柄が促したとおり、失った恩恵を、請願という救済によって回復した。
Epistolarum libri decem 10.59.4
Sed idem mulierum casus, etiam rescripti humanitate fraudavit: siquidem mensium quatuor dilata curriculis, summo die temporis impetrati excidit cognitor, eamque successor adveniens praemisso interdicto potestate privaverat.
PL 18, 388Bところが女の〔底本は mulierum(複数)。女の、と取った〕同じ不運が、勅答の人情からも彼女を欺いた。四か月の期間に延ばされたが、得た期間の最後の日に、審理官が欠けたからである。着任した後任が、先に出した禁令によって〔彼女から〕権限を奪っていた〔potestate privaverat の目的語は eam(彼女)。訴える権限と解した〕。
Epistolarum libri decem 10.59.5
Post haec, cum vellet infelicem causae lapsum reparatione sarcire, objectu legis Constantinianae explosa est, quae extra ordinem temporibus indultis, longiorem negavit excursum. Secuta est provocatio judicatum.
PL 18, 388Cその後、彼女が不運な訴えの失墜を回復によって繕おうとしたところ、コンスタンティヌスの法の持ち出しによって退けられた。その法は、定められた順序の外に与えられた期間を超えて、さらに延ばすことを拒んだ。判決に対する上訴が続いた。
Epistolarum libri decem 10.59.6
Ubi ventum ad sacrae sedis examen, eadem constitutio a Faustino haerede Acholii curatoris rursus ingesta est; pars procuratoris, cui actiones Musa mandaverat, non suo vitio causam cecidisse temporibus approbabat.
PL 18, 388C聖なる座の審理に至ると、同じ勅法が、保佐人アコリウスの相続人ファウスティヌスによって再び持ち出された。ムサが訴えを委ねた代理人の側は、訴えが期限のために倒れたのは自分の過失によるのではないと立証しようとした。
Epistolarum libri decem 10.59.7
Ad hoc parentum numinis vestri divorum principum protulit sanctiones, quae inter reliquas exceptiones reparationem jurgantibus tribuunt, si per cognitorem causa labatur.
PL 18, 388Cこれに対して、あなたの神威の親たる神なる君主たちの法令が出された。それは、ほかの例外のうちに、審理官のために訴えが倒れた場合には争う者たちに回復を与える、というものである。
Epistolarum libri decem 10.59.8
Cum igitur et in Constantiana lege, qua reparatio adimitur temporibus extra ordinem datis, casus iste cessantis disceptatoris non sit exceptus, et recentiora scita divorum Principum cunctis negotiis reparatione subvenerint, si forte a judice deserantur: facilis in alteram partem esse non potui, sed quod unum remedium convenit rebus ambiguis, fortunam curiosi luctaminis augustissimis legum arbitriis reservavi, gestis omnibus de more subjectis, ut eorum lectio insinuationis meae astruat veritatem.
PL 18, 388Cそれゆえ、順序の外に与えられた期間による回復を奪うコンスタンティヌスの法には、この審理者が欠ける場合が例外とされていない一方で、神なる君主たちのより新しい法令は、もし裁判官に見捨てられたなら、あらゆる事案に回復をもって助けとしたので、私はどちらか一方の側に安易に傾くことはできなかった。そして、疑わしい事柄に唯一ふさわしい救済として、この入念な争いの運命を、法のいとも尊い判断に留保した。すべての記録は慣例どおり添付し、その朗読が私の通告の真実を裏づけるようにした。