Epistolarum libri decem 10.54.1
Omnes qui ad amplissimos honorum gradus judicio clementiae vestrae vel favore provehimur, summo studio debemus eniti ut famam saeculi suggestionum veritate tueamur, D. imperator.
PL 18, 384A我々は、諸君の寛容の判断あるいは好意によって栄誉の最高の位に引き上げられた者はみな、全力で努め、具申の真実によって時代の名声を守らねばならない、主なる〔D. は domine の略。敬称〕皇帝よ。
Epistolarum libri decem 10.54.2
Quod enim genus gratiae beneficiis principum rependendae fortuna impar inveniet, si fidem deserat quae sola munit imperium?
PL 18, 384A実に、帝国をただ一つ守る信義を捨てるなら、力量の及ばぬ我が境遇は、君主たちの恩恵に報いるべきどんな種類の感謝を見いだせようか。
Epistolarum libri decem 10.54.3
Contemplanti mihi igitur rescriptum numinis vestri, quo arcae vinariae debita a praefecto ejus temporis, quo contracta dicuntur, erui censuistis, silere fas non fuit, quid temporum vestrorum congruat aequitati.
PL 18, 384Aそれゆえ私は、諸君の神威の勅答――それにより、ぶどう酒の金庫の負債を、それが生じたとされる時の長官から取り立てるよう、諸君は決した――を見つめたとき、諸君の時代の公平にかなうものが何かについて、黙しているのは許されなかった。
Epistolarum libri decem 10.54.4
Jam primum stupere me fateor, coelesti mansuetudini vestrae totius orbis negotiis occupatae, litteras divi Constantii ita esse suggestas, ut comminatio sub conditione deprompta instar cujusdam debiti duceretur: dehinc tacitum quodam casu de ea parte rescripti, quae tenebat officium, ut persona judicis, tanquam vilior, apparitorum suorum impunitate premeretur: tertio, quod ea summa solidorum, quam cognitio et relatio viri illustris praedecessoris mei ex majore parte solutam probavit, aerario, tanquam debita et intacta deposcitur.
PL 18, 384Aまず第一に、私は告白するが、全世界の事務に忙殺されている諸君の天的な温和さに、神なるコンスタンティウスの書簡が、条件付きで出された威嚇が一種の負債のように扱われるような仕方で具申されたことに驚いている。次に、勅答のうち属僚〔officium〕を〔責任あるものとして〕縛っていた部分が、なぜかたまたま黙され、その結果、裁判官の人物が、より軽いものであるかのように、自分の下役たちが罰を免れるなかで責め立てられていること。第三に、私の前任者である顕貴の人の審理と上申が大部分支払い済みと証した金額が、負債であり手つかずであるかのように、国庫のために要求されていること。
Epistolarum libri decem 10.54.5
Atque ideo inter multa curarum summatim nonnulla tractanda sunt. Namque XI millia CCCCXLVI solidos ex eo anno qui Sergii et Nigriniani sequitur consulatum, sacris accessisse thesauris, et praefecturae inquisitio, et discussorum litterae, et V. C. praedecessoris mei scripta docuerunt.
PL 18, 384Bそれゆえ、数多い心配のなかから、いくつかを要約して論じねばならない。実際、一万一千四百四十六ソリドゥスが、セルギウスとニグリニアヌスの執政官職に続く年から聖なる宝庫に納められたことは、長官府の調査も、会計監査官たち〔discussores〕の書簡も、いとも高名な人である私の前任者の文書も教えている。
Epistolarum libri decem 10.54.6
Inter haec igitur tam multa valida, fidem clementiae vestrae debitam silentio violare non potui: cum vestrum quoque numen adverterem solita cautione, neque judicis nomen signasse rescripto, et aestimasse, quod conveniendus luce frueretur.
PL 18, 384Bかくも多くの有力な事情のあいだにあって、諸君の寛容に負うべき信義を、沈黙によって破ることは私にはできなかった。諸君の神威もまた、いつもの慎重さで、勅答に裁判官の名を記さず、召喚されるべき者がまだ存命だと見なしていたことに、私は気づいていたからである。
Epistolarum libri decem 10.54.7
Nam quomodo clementia vestra vim veteris comminationis in mortuum tetendisset, cum gravium etiam noxarum poena fine vitae solvatur? At vero iste terror divi principis litteris comprehensus, ne viventem quidem posset urgere.
PL 18, 384C実に、諸君の寛容は、どうして古い威嚇の力を死者に及ぼしえたであろうか。重い罪の刑罰さえ、生の終わりによって解かれるのに。いやむしろ、神なる君主の書簡に含まれたこの脅しは、生きている者をさえ責め立てることができなかったであろう。
Epistolarum libri decem 10.54.8
Gravia enim subjectis saepe minitamini, acuendi potius studio quam nocendi. Hoc etiam divus genitor tuus, in omnium semper animis et ore victurus, pia lege constituit: qui sententiam quoque sub comminatione depromptam, effectu atque exsecutione vacuavit.
PL 18, 384C実に、諸君は臣下にしばしば重いことを脅すが、それは害するためというより、奮い立たせようとする熱意からである。この点も、神なるあなたの父は、すべての人の心と口に常に生き続けるであろうが、敬虔な法によって定めた。彼は、威嚇のもとで述べられた判決をも、効果と執行を欠くものとした。
Epistolarum libri decem 10.54.9
Hanc vero conditionem, quam divus Constantius adjecit litteris suis, multa quae post visa sunt subruerunt.
PL 18, 384C神なるコンスタンティウスが自らの書簡に添えたこの条件を、その後に見られた多くの事柄が覆した。
Epistolarum libri decem 10.54.10
Nam eodem principe adhuc orbem regente, ad Tertullum Praefectum Urbis memorabilem virum migravit exactio, quae si hominis potestas fuisset, circa personam prioris judicis potuisset haerere.
PL 18, 384D実に、同じ君主がなお世界を統べていたあいだに、取り立ては、首都長官テルトゥッルスという記憶に値する人のもとに移った。もしそれが特定の人に付く権限であったなら、前任の裁判官の人物に留まりえたはずである。
Epistolarum libri decem 10.54.11
Nec multo post tempore, in Clytholiam Maximum, pari honore tunc praeditum, tituli istius cura convenit.
PL 18, 384Dそれからほどなく、その件の管理は、当時同じ栄誉を備えていたクリュトリウス〔底本は Clytholiam。綴りの崩れた名で、Clytholius の対格と取った〕・マクシムスに移った。
Epistolarum libri decem 10.54.12
Divo etiam parente numinis tui, Romana jura et fata moderante, praefectis ac discussoribus mandata provincia est, et per vices administrantium publici debiti occurrit exactio.
PL 18, 384Dあなたの神威の神なる親が、ローマの法と運命を統べていたときにも、この件は長官たちと監査官たちに委ねられ、代々の統治者の順に、公の負債の取り立てが行われた。
Epistolarum libri decem 10.54.13
Novissime relatus in coelum germanus clementiae tuae, eum ipsum Basilium, cum haberet appositum, qui personis judicum non pepercit, primiscrinios urbani officii, quorum sollicitudo per successiones exigenda curaverat, vel solvendo nomini, vel edendae rationi fecit obnoxios.
PL 18, 384D最後に、天に上げられたあなたの寛容の兄弟は、裁判官たちの人物を容赦しなかったそのバシリウスを傍らに置いていたが〔eum ipsum Basilium, cum haberet appositum の係りは定かでない。バシリウスを傍らに置いて、と取った〕、都の属僚の筆頭書記たちを――彼らの配慮が、後任者たちを通じて取り立てるべきものを引き受けていたのだが――支払うべき債務か、勘定の提出かの義務に服させた。
Epistolarum libri decem 10.54.14
Itaque et a V. C. ac probatissimo Anicio Basso, et Aventio viro spectabili frequentata cognitio, et solutam majorem partem debiti deprehendit, et provincialium judicum reperit sponsionem: qua professi sunt, si urbanum cessaret officium, per se hujus tituli integritatem posse sarciri.
PL 18, 385Aそこで、いとも高名にして最も信頼されるアニキウス・バッススと、貴顕の人アウェンティウスによって繰り返し行われた審理は、負債の大部分がすでに支払われたことを見いだし、また属州の判事たちの約束をも見いだした。その約束で彼らは、もし都の属僚が怠るなら、自分たちでこの名目の全額を補えると言明した。
Epistolarum libri decem 10.54.15
Haec igitur, si legibus conferantur, pronuntiabit aeternitas vestra in professione verum esse nexum, in comminatione terrorem.
PL 18, 385Aそれゆえ、これらを法と照らし合わせるなら、諸君の永遠性は、申告には真の拘束があり、威嚇にはただ恐れがあるのみと宣するであろう。
Epistolarum libri decem 10.54.16
Quid, quod proxima apparitio cogendis provinciarum judicibus admota, spem debitis eruendis fecisse suggeritur; non est meum famae incerta sectari. Inveniet divina majestas tua cur huic exactioni perpes cura defuerit.
PL 18, 385Aさらにまた、強制のために属州の判事たちに差し向けられた最近の下役が、負債を取り立てる望みを生んだと示唆されるが、不確かな風聞を追うのは私のなすことではない。あなたの神なる威光は、なぜこの取り立てに持続する配慮が欠けていたかを見いだすであろう。
Epistolarum libri decem 10.54.17
Nam socerum meum clarissimae memoriae virum Orfitum petit ista molitio: cujus haeredes V. C. et illustris officiorum magister ascripsit litteris suis, cum tuae mansuetudinis verecundia nullum sacro oraculo nomen expresserit.
PL 18, 385A実際、この企ては、私の義父、いとも高名な記憶の人オルフィトゥスを狙っている。その相続人たちを、いとも高名な顕貴の官房長官が自らの書簡に書き加えたが、あなたの温和さの慎みは、聖なる勅語にいかなる名も記さなかった。
Epistolarum libri decem 10.54.18
Quid ergo existimem merito illius factum, qui major honoribus quam facultatibus ante annos fere quindecim vitam peregit? ut comminatio saepe lecta, semper omissa, et novis post sepulta decretis, quam neque lex divalis admittit, et solutio magnae partis exclusit, resurgat in mortuum, quae non fuit ante viventi?
PL 18, 385Bそれでは、およそ十五年前に、財産よりも栄誉において大きな人として生を終えた彼の功績について、私は何を考えるべきか。しばしば読まれ、常に見逃され、新しい決定によって葬られ、神君の法も受け入れず、大部分の支払いも排除した威嚇が、かつて彼の生前にはなかったのに、死者に対して復活するとは。
Epistolarum libri decem 10.54.19
An meae potius contumeliae causa, et ordinem tot et talium statutorum, et divi Gratiani recentem praeceptionem, et discussorum diligentiam, et praefectorum cognitiones, et relationis fidem novis suggestionibus arbitrer sauciari?
PL 18, 385Bそれとも、これは私への侮辱のためであって、かくも多く、かくも立派な諸規定の順序も、神なるグラティアヌスの最近の命令も、監査官たちの勤勉も、長官たちの審理も、上申の信実も、新しい具申によって傷つけられると、私は考えるべきなのか。
Epistolarum libri decem 10.54.20
Testor custodem numinis vestri Deum nihil esse, quod injuria dignus existimer. Quieto mihi hanc praefecturam sine ulla affectione tribuistis.
PL 18, 385B私は、諸君の神威の守り手である神を証人とする。私が不当な扱いに値すると見られる理由は何もない。静かにしていた私に、諸君はこの長官職を、何の私情もなく与えた。
Epistolarum libri decem 10.54.21
Si quem forte mordet invidia, si alicujus desideriis reip. amore non cessimus, cogitet privata odia adversum leges exercenda non esse.
PL 18, 385Cもし誰かを妬みが咬むなら、もし私が国家への愛のゆえに誰かの欲望に譲らなかったのなら、私的な憎しみを法に逆らって行ってはならないと考えるがよい。
Epistolarum libri decem 10.54.22
Postremo cognoscat, si quis ille est, me meosque successionem clarissimae atque illustrissimae memoriae viri Orfiti, neque ratione juris, neque bonorum aditione coepisse. Quaeso igitur ne in contumeliam judicii vestri, et juri, et innocentiae fraus paretur.
PL 18, 385C最後に、誰であれその者は知るがよい。私も私の家の者たちも、いとも高名にして最も顕貴な記憶の人オルフィトゥスの遺産を、法の理由によっても、財産の承継によっても、受け始めてはいないと。それゆえ、諸君の裁きへの侮辱として、法と無実に対して欺瞞が仕組まれることのないよう願う。
Epistolarum libri decem 10.54.23
Quando enim absentibus atque ignorantibus inter alios gesta nocuerunt? Quis unquam sententiam numinis vestri inauditus excepit? Quando comminatio ad haeredes usque porrecta est?
PL 18, 385C実に、不在で何も知らない者に、他人のあいだで行われたことが害を及ぼしたことが、いつあったか。聞かれることなく諸君の神威の判決を受けた者が、誰かいたか。威嚇が相続人にまで延ばされたことが、いつあったか。
Epistolarum libri decem 10.54.24
Certe ut ipsam causam loquar, quae me, ac necessitudines meas vobis propitiis, nullo jure contingit, pars major debiti soluta monstratur: in evidentibus nominibus pars resedit. Cujus studio absolvendi sunt debitores, ut implicentur innoxii?
PL 18, 385C確かに、事そのものを言うなら――諸君の恩顧のもとで、法的には私にも私の親族にも関わりのないものだが――負債の大部分は支払い済みと示されている。残りは明白な名目の中に残っている。いったい誰の熱意のために、債務者が放免され、無実の者がからめ取られねばならないのか。
Epistolarum libri decem 10.54.25
Quare insitam divinis sensibus vestris oro justitiam, ne adversum divi Gratiani diffinitionem, adversum rescripta tot principum, qui praefectis debita eruenda mandarunt, adversum relationem, quae uberiorem summam docuit exsolutam, reliquum vero secundum rectorum litteras exsculpendum ab obnoxiis intimavit; ignaros negotii et paternae haereditatis alienos, pulsari incongrua conventione patiaris; neve exemplum novum pius imperator inducas, ut successio optimatium [ num. leg. optimatum?], qui reip. praefuerunt, ad liberos secura non transeat.
PL 18, 385Dそれゆえ、諸君の神的な思いに生まれつき備わる正義に、私は願う。神なるグラティアヌスの定めに反して、長官たちに負債の取り立てを命じた多くの君主の勅答に反して、より多額が支払い済みと教えながら、残りは義務を負う者たちから取り立てるべきだと告げた上申に反して、事情を知らず、父の遺産とは無縁の者たちが、ふさわしくない召喚で責められることを許さないでほしい。また、敬虔な皇帝よ、国家を治めた有力者〔底本は optimatium と刷り、角括弧で num. leg. optimatum?(optimatum と読むべきか)と添える。optimatium も複数属格として通る〕たちの相続が、子供たちに安全に渡らないという新しい前例を持ち込まないでほしい。
Epistolarum libri decem 10.54.26
Multos haec forma retinebit, et plerosque, ut arbitror justius, si qui forte provinciis vestris male abusi sunt. At vero posteritas illustris memoriae viri Orfiti, nihil ex illo aliud, quam generis insigne quaesivit. Meae tamen injuriae est ista suggestio.
PL 18, 385Dこの形式は多くの者を押さえるであろうし、また、もし諸君の属州をひどく濫用した者がいれば、その大半を、私の思うところいっそう正当に押さえるであろう。しかし、顕貴の記憶の人オルフィトゥスの子孫は、彼から家柄の標のほかには何も得なかった。それでもこの具申は、私への不当である。
Epistolarum libri decem 10.54.27
Nam tenuitati illius frequenter exhaustae, nemo testamento, nemo nostrum bonorum aditione successit.
PL 18, 386A実に、しばしば使い果たされた彼の乏しい資産に、遺言によって継いだ者はなく、我々のうちで財産の承継によって継いだ者もなかった。
Epistolarum libri decem 10.54.28
Unde intelligit clementia vestra, quod non metu familiaris causae, quae legibus tuta est, sed temporum amore sollicitor ne ad innocentiam fisci vestri infructuosa tantum recurrat invidia.
PL 18, 386Aこのことから、諸君の寛容は悟る。私が、法に守られた家族の事情への恐れからではなく、諸君の帝室金庫の無辜に、実りのない妬みだけがはね返ってくることのないようにと、時代への愛から憂えていることを。
Epistolarum libri decem 10.54.29
Et haec quidem cursim, ne mandatum negotium comperendinatio differret, tantum pro conjugis meae Rusticianae C. F. parte quaesita sunt: cujus germana multo angustior facultatibus ex Etruriae longinquis adesse praecepta est.
PL 18, 386A以上は、委ねられた事務を延期が遅らせないよう急いで、ただ私の妻ルスティキアナ〔C. F.、いとも高名な女性〕の持ち分について調べたものである。その姉妹は資産がはるかに乏しく、エトルリアの遠方から出頭するよう命じられた。
Epistolarum libri decem 10.54.30
Vestrum vero salutare numen omnes precamur, ne quod de tot provinciis pro majore parte jam redditum, adhuc difficilis exsculpit exactio, senatoriae domus inopinata labes speretur posse persolvere. Multis nocuerit ista conditio, qui reipub. praefuerunt.
PL 18, 386A諸君の救いの神威に、我々すべては願う。多くの属州からすでに大部分が返済され、なお困難な取り立てが搾り出している金額を、元老院議員の家の思いがけない破滅が払いうると期待されないように。この条件は、国家を治めた多くの者に害となるであろう。
Epistolarum libri decem 10.54.31
Neque enim jus fuerit, ut una familia novo opprimatur exemplo. Quaeso igitur ut gesta, quae fidem relationis asserunt, audire dignemini, legesque percenseatis: quarum plerumque duritiam pro clementia vestra decretis moderatoribus temperastis.
PL 18, 386B実に、一つの家族が新しい前例で押しつぶされるのは、法ではあるまい。それゆえ、上申の信実を主張する記録を聞くことをよしとし、諸法を検討してほしい。諸君はその峻厳さを、しばしば寛容により、調整の決定で和らげてきた。