De Trinitate libri XII 9.70.1
De naturae unitate dicta male ad unitatem voluntatis detorquent haeretici. --Haec itaque, ad significandum nativitatis sacramentum a Domino praedicata, haeretici quia negare non possunt, ita conantur eludere, ut ad voluntatis concordiam referant; ut in Deo patre et in Deo filio non divinitatis sit unitas, sed voluntatis: tamquam divinae doctrinae inops sermo sit, neque aut dici a Domino potuerit, Ego et Pater unum volumus: aut ejusdem intelligentiae sit, Ego et Pater unum sumus: vel loquendi imperitus non dixerit, Qui vidit voluntatem meam, vidit et voluntatem Patris mei: et id ipsum sit, Qui me vidit, vidit et Patrem: vel certe non fuerit in usu eloquii divini, Voluntas Patris mei in me est, et voluntas mea in Patre meo est; sed conveniens huic dicto sit, Ego in Patre, et Pater in me (Joan. XIV, 11) .
PL 10, 336C本性の一体性について語られたことを、異端者たちは意志の一体性へと誤って曲げる。――これらのことは、誕生の秘義を示すために主が宣べたものであるが、異端者たちは、それを否定できないので、意志の一致に関係づけることで、これを逃れようとする。父なる神と子なる神には、神性の一体性ではなく、意志の一体性がある、というのである。あたかも、主の言葉が神の教えに乏しく、主が「私と父とは、一つのことを望む」と言えなかったかのように、あるいは「私と父とは一つである」が同じ意味であるかのように〔以下の長い仮定の連なりは、各項の係りが定かでない〕、あるいは、語ることに不慣れで、「私の意志を見た者は、私の父の意志をも見た」と言わなかったのに、それが「私を見た者は父をも見た」と同じであるかのように、あるいは、「私の父の意志は私のうちにあり、私の意志は私の父のうちにある」が神の語り口になかったのであって、「私は父のうちに、父は私のうちにいる」(ヨハネ14:11)という言葉に合うのであるかのように。
De Trinitate libri XII 9.70.2
Quae quamquam omnia foeda et inepta et impia sint, neque sensus humanus in hanc stultae opinionis sententiam concedat, ut aut non potuerit Dominus loqui quod volebat, aut aliud locutus sit quam locutus est: qui quamquam reperiatur parabolicis et allegoricis dictis usus esse, sed aliud est vel exemplis dicta firmare, vel proverbiorum significationibus rerum satisfacere dignitati, vel temporum professionibus se coaptare: tamen hic idem unitatis, de qua tractatur, locus non patitur in dictis aliud, quam sonant verba, esse credendum.
PL 10, 337Aこれらはすべて、汚らわしく、愚かで、不敬虔であり、人間の理解も、主が望むことを語れなかったとか、語った言葉とは別のことを語ったとかいう愚かな意見には賛同しない。主がたとえや寓意の言葉を用いたことが見いだされるとしても、例によって言葉を確かめること、あるいは格言の意味によって事物の尊厳を満たすこと、あるいは時の宣言に自らを合わせることは、別のことである。それでも、論じられている一体性のこの箇所は、語られたことにおいて、言葉が響かせているのとは別のことが信じられるべきことを許さない。
De Trinitate libri XII 9.70.3
Si enim per id unum sunt, quia unum volunt; unum autem velle naturae separabiles non possunt, quae diversitate generis dissidentis in diversas necessario voluntates naturae diversitate dissentiunt: quomodo unum velle possunt, quibus scire non unum est; cum scientia, et ignoratio voluntatis unius impediant unitatem? Cum itaque scientiae inscientia adversa sit, unum velle adversa non possunt.
PL 10, 337Bもし彼らが、一つのことを望むがゆえに一つであるというなら、しかし、分離しうる本性は、一つのことを望むことができない。類の相違により反目する本性は、本性の相違によって必然的に異なる意志へと不一致になる。では、知ることが一つでない者たちが、どうして一つのことを望みえようか。知と無知は、一つの意志の一体性を妨げるからである。知に対して無知は反対のものである以上、反対のものは一つのことを望むことができない。