De Trinitate libri XII 4.16.1
In historia creationis Deum non solitarium docet. Alius dicens, alius faciens; uterque Deus.
PL 10, 108C創造の物語において、〔モーセは〕神が独りではないことを教える。語る者と作る者は別であり、両者とも神である。
De Trinitate libri XII 4.16.2
Filius est Deus faciens. --Igitur cum absoluta haec de Deo et perfecta confessio sit, secundum Apostolum ita loqui, Unus Deus pater ex quo omnia, et unus Dominus noster Jesus Christus per quem omnia (I Cor. VIII, 6) , videamus originem mundi, quid de ea Moyses loquatur.
PL 10, 108C子は作る神である。――それゆえ、神についてのこの告白が、使徒に従って「唯一の神である父、万物はそこから出、また唯一の我々の主イエス・キリスト、万物は彼を通して」(一コリント8:6)と語ることで、絶対かつ完全であるのなら、世界の起源を見て、それについてモーセが何を語るかを見よう。
De Trinitate libri XII 4.16.3
Ait namque: Et dixit Deus, Fiat firmamentum in medio aquae, et sit dividens inter aquam et aquam: et factum est sic, et fecit Deus firmamentum, et divisit Deus per medium aquae (Gen. I, 6, 7) . Habes ergo Deum ex quo, habes Deum per quem.
PL 10, 108C彼はこう言う。「神は言った、水の間に大空があれ、それは水と水とを分けるものであれ。そのようになった。神は大空を作り、神は水の真ん中を分けた」(創世記1:6、7)。それゆえ汝は、「そこから出る」神を持ち、「それによる」神を持つ。
De Trinitate libri XII 4.16.4
Aut si id negabis, necesse est id quod factum est per quem factum sit doceas: aut certe naturam ipsam creandorum Deo obedientem esse demonstres, quae ad id quod dictum est: Fiat firmamentum, se ipsam Dei verbo jussa firmaverit.
PL 10, 108Cあるいは、汝がこれを否定するなら、作られたものが誰によって作られたかを、汝は教えねばならない。さもなければ、創造されるべき本性そのものが神に従順であり、「大空あれ」と言われたことに対して、神の言葉に命じられて自らを堅く成り立たせた、ということを示さねばならない。
De Trinitate libri XII 4.16.5
Sed haec divinae Scripturae ratio non recipit. Omnia enim, secundum prophetam, facta ex nihilo sunt (II Mach. VII, 28) : nec natura aliqua manens demutata in aliud est, sed id quod non erat creatum est, et absolutum est. Per quem?
PL 10, 109Aだが神の聖書の理はこれを受け入れない。預言者によれば、万物は無から作られた(マカバイ二7:28)のであり、いかなる本性も、留まりつつ他のものへと変えられたのではなく、存在しなかったものが造られ、完成されたからである。誰によってか。
De Trinitate libri XII 4.16.6
Audi evangelistam: Omnia per ipsum facta sunt (Joan. I, 3) . Si quaeris per quem, audies eumdem Evangelistam dicentem, In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum, hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt (Ibid. 1-3) .
PL 10, 109A福音書記者に聞け。「万物は彼によって作られた」(ヨハネ1:3)。誰によってかと汝が問うなら、同じ福音書記者がこう言うのを聞くであろう。「初めに言葉があった。言葉は神とともにあり、言葉は神であった。これは初めに神とともにあった。万物は彼によって作られた」(ヨハネ1:1-3)。
De Trinitate libri XII 4.16.7
Quod si negare voles a Patre dictum videri, Fiat firmamentum (Gen. I, 6) , audies rursum prophetam dicentem, Ipse dixit, et facta sunt; ipse mandavit, et creata sunt. (Psal. CXLVIII, 5.) Quod ergo dictum est, Fiat firmamentum; in eo quod Pater sit locutus ostenditur.
PL 10, 109Aだが、もし汝が、「大空あれ」(創世記1:6)は父によって語られたと見なされることを否定したいなら、汝は再び預言者がこう言うのを聞くであろう。「彼が言うと、それらは作られた。彼が命じると、それらは造られた」(詩篇148:5)。それゆえ「大空あれ」と言われたことにおいては、父が語ったのであることが示されている。
De Trinitate libri XII 4.16.8
Quod autem adjicitur: Et factum est sic, et quod fecisse Deus dicitur; in eo persona efficientis est intelligenda qui faciat.
PL 10, 109Bだが、「そのようになった」と付け加えられ、また神が作ったと言われていることにおいては、作る働きをなす者の位格が理解されねばならない。
De Trinitate libri XII 4.16.9
Dixit enim, et facta sunt, non utique solum voluit, et fecit: mandavit, et creata sunt, non utique quia complacitum ei est, exstiterunt; ut (ita) Mediatoris officium inter se et ea quae essent creanda cessaret.
PL 10, 109B彼は言い、そしてそれらは作られた。決してただ欲して作ったのではなく、命じ、そしてそれらは造られた。決して彼の好むところとなったからそれらが存在に至ったのでもない。〔そうであれば〕、自らと造られるべきものとの間の仲介者の務めは、(「このように」を補え)なくなってしまうであろう。
De Trinitate libri XII 4.16.10
Dicit ergo fieri Deus ex quo omnia sunt, et facit Deus per quem omnia, eodem parique nomine et in dicentis significatione et in efficientis operatione confesso.
PL 10, 109Bそれゆえ、「なれ」と言うのは、万物がそこから出る神であり、作るのは、万物がそれによる神である。語る者の表示においても、作る者の働きにおいても、同一で等しい名が告白されている。
De Trinitate libri XII 4.16.11
Si autem loqui audebis, non de Filio dici, Et fecit Deus; et ubi erit quod dictum est, Omnia per ipsum facta sunt et illud apostolicum: Et unus Dominus noster Jesus Christus per quem omnia (I Cor. VIII, 6) ; et illud, Ipse dixit, et facta sunt (Ps. CXLVIII, 5) ?
PL 10, 109Bだが、もし汝があえて、「神は作った」は子について言われているのではない、と言うなら、「万物は彼によって作られた」と言われたことも、「唯一の我々の主イエス・キリスト、万物は彼を通して」という使徒の言葉(一コリント8:6)も、「彼が言うと、それらは作られた」(詩篇148:5)というのも、どこにあることになるのか。
De Trinitate libri XII 4.16.12
Quod si impudentiam tuam haec divinitus dicta convincent; non adimitur Dei filio quod Deus sit, per id quod dictum est: Audi, Israel, Dominus Deus tuus unus est: cum ab eo ipso, qui haec est locutus, in ipsa constitutione mundi Deus fuerit praedicatus et Filius.
PL 10, 109Cもしこれらの神的に語られたことが汝の恥知らずを打ち負かすなら、「聞け、イスラエルよ、汝の主なる神は唯一である」と言われたことによって、神の子から神であることが奪われるのではない。これらを語ったまさにその者によって、世界の創設そのものにおいて、子もまた神と宣べられていたからである。
De Trinitate libri XII 4.16.13
Sed videamus, in quem profectum haec distinctio jubentis Dei, et facientis Dei augeatur. Nam tametsi sensus communis intelligentiae non recipiat, ut in eo quod dictum est: Jussit, et facta sunt, solitarius atque idem significatus esse credatur; tamen ne quid ambigi possit, oportet ea, quae mundi creationem consecuta sunt, explicari. (V. Tract. Ps. XCI, n. 6.)
PL 10, 110Aだが、命じる神と作る神とのこの区別が、どこまで進んで増し加わるのかを見よう。実際、共通の理解の感覚は、「命じ、そしてそれらは作られた」と言われたことにおいて、独りで同一の者が意味されていると信じることを受け入れないとしても、それでも何も疑いえないよう、世界の創造に続くことが説き明かされねばならない(『詩篇講解』第91篇第6節を見よ)。