Homiliae 6.4.1
Τῆς τετραγενοῦς ὕλης ἐμψύχου οὔσης, καὶ ὅλου ἀπείρου τινὸς βυθοῦ ἀεὶ ῥέοντος καὶ ἀκρίτως φερομένου, καὶ μυρίας ἀτελεῖς κράσεις εἰς ἄλλοτε ἄλλως ἐπαναχέοντος, καὶ διὰ τοῦτο αὐτὰς ἀναλύοντος τῇ ἀταξίᾳ, καὶ κεχηνότος ὡς εἰς γέννησιν ζώου δεθῆναι μὴ δυναμένου, συνέβη ποτὲ αὐτοῦ τοῦ ἀπείρου πελάγους, ὑπὸ ἰδίας φύσεως περιωθουμένου κινήσει φυσικῇ, εὐτάκτως ῥυῆναι ἀπὸ τοῦ αὐτοῦ εἰς τὸ αὐτό, ὥσπερ ἴλιγγα, καὶ μῖξαι τὰς οὐσίας, καὶ οὕτως ἐξ ἀκουστοῦ πάντων τὸ νοστιμώτατον, ὅπερ πρὸς γέννησιν ζώου ἐπιτηδειότατον ἦν, ὥσπερ ἐν χώνῃ κατὰ μέσου ῥυῆναι τοῦ παντός, καὶ ὑπὸ τῆς πάντα φερούσης ἴλιγγος χωρῆσαι βά θος, καὶ τὸ περικείμενον πνεῦμα ἐπισπάσασθαι, καὶ ὡς εἰς γονιμώτατον συλληφθὲν ποιεῖν κριτικὴν σύστασιν. ὥσπερ γὰρ ἐν ὑγρῷ φιλεῖ γίνεσθαι πομφόλυξ, οὕτως σφαιροειδὲς πανταχόθεν συνελήφθη κύτος. ἔπειτα αὐτὸ ἐν ἑαυτῷ κυηθέν, ὑπὸ τοῦ παρειληφότος θειώδους πνεύματος ἀναφερόμενον, προέκυψεν εἰς φῶς μέγιστόν τι τοῦτο ἀποκύημα, ὡς ἄν ἐκ παντὸς τοῦ ἀπείρου βυθοῦ ἀποκεκυημένον ἔμψυχον δημιούργημα, καὶ τῇ περιφερείᾳ τῶν ὠῶν προσεοικὸς, καὶ τῷ τάχει τῆς πτήσεως.
「四種の元素からなる質料は魂を持つものであり、限りない深淵の全体は絶えず流れ、無秩序に運ばれ、無数の不完全な混合をあちらこちらに繰り返し注ぎ込み、そのために無秩序によってそれらを解体してしまい、あたかも生き物の誕生へと結び固められることのできぬまま口を開けていた。ところがあるとき、その限りない大海そのものが、自らの本性によって自然の運動へと押し動かされ、渦のように、同じところから同じところへと秩序正しく流れ、実体を混ぜ合わせるということが起こった。そしてこうして、あらゆるものの中で最も美味なる部分——生き物の誕生に最も適したもの——が、あたかも漏斗の中のように、全体の中央へと流れ込み、あらゆるものを運ぶ渦によって深みへと進み、周りにあった霊を引き寄せ、最も豊かな懐胎の場に受け止められたかのように、判別しうる構成をなした。というのも、ちょうど湿ったものの中に泡が生じるように、そのようにして球形の容れ物があらゆる方向から結び固められたのである。それから、それは自分自身の内で身ごもられ、取り込まれた神々しい霊によって持ち上げられ、光のもとへと現れ出た——この上なく大いなる、この産み出されたもの、限りない深淵の全体から産み出された、魂を持つ造形物として。そして、卵の丸みに似て、飛翔の速さを備えていた。」