Disputationes adversus gentes 4.29.1
Et possumus quidem hoc in loco omnes istos nobis quos inducitis atque appellatis deos, homines fuisse monstrare, vel Agragantino Evhemero replicato, cujus libellos Ennius, clarum ut fieret cunctis, sermonem in Italum transtulit; vel Nicanora Cyprio, vel Pellaeo Leonte, vel Cyrenensi Theodoro, vel Hippone ac Diagora Meliis, vel auctoribus aliis mille, qui scrupulosae diligentiae cura in lucem res abditas libertate ingenua protulerunt.
PL 5, 1062Aそして我々は、この場において、諸君が持ち出し神々と呼ぶこれらの者たちがみな人間であったことを示すことができる。アクラガスのエウヘメロスを繙くことによっても——その小著を、万人に明らかにするためにエンニウスがイタリアの言葉に移した——あるいはキュプロスのニカノル、ペラのレオン、キュレネのテオドロス、メロス島のヒッポンとディアゴラス、あるいは他の千人もの典拠たちによっても。彼らは細心の勤勉さをもって、率直な自由さで隠された事柄を明るみに引き出したのである。
Disputationes adversus gentes 4.29.2
Possumus, inquam, si placet, et Jovis res gestas, et Minervae expromere bella, virginis et Dianae; quibus dolis Liber Indorum affectaverit regnum, cujus fuerit conditionis Venus, cujus operae, cujus quaestus: matrimonium magna cujus tenuerit mater; quidnam spei, quid voluptatis specioso ab Attide conceperit.
PL 5, 1063A私は言う、もし望むなら、我々はユピテルの行状を、そして処女神ミネルウァとディアナの戦いを明らかにすることもできる。リベルがどのような策略によってインド人の王国を狙ったか、ウェヌスがいかなる身分の者であったか、いかなる仕事の、いかなる稼ぎの者であったか、大母神が誰との婚姻を保っていたか、彼女が美しいアッティスから、どのような希望を、どのような快楽を抱いたかを。
Disputationes adversus gentes 4.29.3
Unde Serapis Aegyptius, unde Isis, vel ex quibus causis appellatio ipsa concinnata sit nominum.
PL 5, 1063Aエジプトのセラピスがどこから来たのか、イシスがどこから来たのか、あるいはどのような理由からその名の呼び名そのものが作られたのかを〔明らかにすることができる〕。