Disputationes adversus gentes 3.43.1
Etenim si hic atram, ille albam desiderat pellem, huic capite velato, illi sacrificandum est nudo, de matrimoniis ille consulitur, hic medelas incommoditatibus praestat, interesse non potest nihil, an sit ille Novensilis, an ille, cum ignoratio rerum, et personarum confusio deos offendat, cogat et necessario piaculum contrahi?
PL 5, 1001Aというのも、もしこの神が黒い毛皮を、あの神が白い毛皮を望み、こちらの神には頭を覆って、あちらの神には裸のままで犠牲を捧げねばならず、ある神には婚姻について相談し、別の神には災いへの治療がゆだねられているのだとすれば、これがあのノウェンシレスであるか、それとも別のあのノウェンシレスであるかは、何の関わりもないなどということがありえようか。事柄への無知と人格の取り違えは神々の怒りを買い、必然的に罪を招くことになるのではないか。
Disputationes adversus gentes 3.43.2
Finge enim me ipsum incommoditatis alicujus et declinandi periculi causa horum cuipiam numinum supplicare dicentem: Adeste, adestote, dii Penates, tu Apollo, tuque Neptune, omniaque haec mala, quibus uror, torreor, vexor, vestri numinis averruncate clementia: eritne spes aliqua referendae ab his opis, si Ceres, Pales, Fortuna, Jovialis aut Genius, non Neptunus et Apollo Penates dii erunt? aut si Curetas pro Laribus invocaro, quos Digitos Samothracios pars vestrorum asseverat auctorum, quemadmodum his potero auxiliatoribus et propitiis uti, cum neque his sua, et aliena illis imposuero cognomina?
PL 5, 1001Aたとえば、私自身が何らかの災いや危難を避けるために、この神威のいずれかに、こう言って嘆願していると想像してみよ。「来てください、来てください、ペナテスの神々よ、汝アポロよ、そして汝ネプトゥヌスよ、私を焼き、灼き、苛むこれらすべての災いを、あなた方の神威の慈悲によって遠ざけてください」と。もし、ペナテスの神がネプトゥヌスとアポロではなく、ケレス、パレス、フォルトゥナ、ユピテルのゲニウスであったならば、これらから助けが返ってくる望みなどあろうか。あるいは、もし私がラレスの代わりにクレテスたちを呼び求めたとして——諸君の著者たちのある者たちがサモトラケの指たちであると主張するあのクレテスたちを——彼らに、彼ら自身のものではなく、他の者たちの呼び名を押しつけてしまったならば、どうしてこれらの者たちを助け手として、また恵み深い者として用いることができようか。
Disputationes adversus gentes 3.43.3
Usque adeo res exigit propriatim deos scire, nec ambigere, nec dubitare de uniuscujusque vi, nomine; ut si alienis ritibus et appellationibus fuerint invocati, et aures habeant structas, et piaculis nos teneant inexpiabilibus obligatos.
PL 5, 1002A事はこれほどまでに、神々をそれぞれ固有のものとして知り、おのおのの力と名について曖昧にも疑いにも陥らぬことを要求する。もし異なる祭儀と呼び名によって呼び求められれば、彼らは耳を塞いだままとなり、我々を贖いえぬ罪によって縛りつけたままにするからである。