Disputationes adversus gentes 4.13.1
Aut si sic accipere rei novitate renuitis, unde vobis est scire, an sit unus aliquis, qui succedat pro omnibus quos invocatis, partibusque se cunctis locorum divisionumque supponens, multorum vobis speciem divorum praebeat et potestatum?
PL 5, 1025Aあるいは、もし諸君がこの事柄の目新しさゆえにそのように受け取ることを拒むのであれば、諸君が呼び求めるすべての神々に代わって現れ、あらゆる場所の区分や部分に自らを当てはめて、諸君に多くの神々や力あるものの姿を示している何か一柱の存在があるのかどうかを、諸君はいったいどこから知りえたのか。
Disputationes adversus gentes 4.13.2
Quisnam iste est unus? interrogabit. Forte possumus istum veris auctoribus dicere: sed ne nobis fidem habere nolitis, Aegyptios, Persas, Indos, Chaldaeos, Armenios interroget, omnesque illos alios, qui in interioribus viderunt et cognoverunt haec artibus: jam profecto discetis, quisnam sit Deus unus, vel sub eo qui plurimi, qui deos se fingant, et humani generis imprudentiam ludant.
PL 5, 1025A「その一柱とはいったい何者か」と誰かは問うであろう。おそらく我々は、真実の典拠に基づいてそれを語ることができよう。しかし、諸君が我々を信用しようとしないのであれば、エジプト人、ペルシア人、インド人、カルデア人、アルメニア人、そして、より内奥の術のうちでこれらの事柄を見て知ったそのほかすべての者たちに問うがよい。そうすれば諸君は、いかなる神が唯一の神であるか、あるいはその下にあって、自らを神と偽り、人類の無分別を弄んでいる数多くの者どもがいかなる者であるかを、まさしく知るであろう。
Disputationes adversus gentes 4.13.3
Jamdudum nos pudet ad eum locum venire, in quo risum tenere non possunt non tantum puerculi, et procaces, verum etiam serii, atque in moris tetrici asperitatem durati.
PL 5, 1026A我々はすでに久しく、この論点に至ることを恥じている。ここでは、幼子や生意気な者たちだけでなく、生真面目な者たち、いかつい気質の厳しさに凝り固まった者たちでさえも、笑いを堪えることができないのである。
Disputationes adversus gentes 4.13.4
Nam cum a doctoribus omnes nostris insinuatum acceperimus et traditum, in declinationibus deorum plurativos numeros non esse, quod essent dii singuli, nec communiter ire per plurimos uniuscujusque nominis proprietas quiret ( neque enim fieri per rerum naturam potest, ut quod unum est, fiat duo: et in diversas res eat unitas, ingenita simplicitate divisa ): immemores vos facti, et puerilium disciplinarum recordatione composita, et complures subditis vocabulis iisdem deos, et cum sitis alias in eorum numero restrictiores, multiplices eos rursus cognominum societate fecistis: quam quidem olim partem judicii acris viri, atque ingenio perspicaci, tam sermone italo explicuere, quam graeco.
PL 5, 1026A我々はみな教師たちから、神々の名の格変化には複数形というものが存在しない、なぜなら神々はおのおの単一の存在であり、それぞれの名に固有のものは、多くの者を通じて共通にわたることができないからだ、と教えられ、伝えられてきた(事物の本性上、一であるものが二となり、生まれながらに単純なる一が分かたれてさまざまなものへと分散するなどということは、起こりえないのだから)。しかるに諸君は、このことを忘れ、子供のころに習った学課の記憶を葬り去って、同じ名を宛がうことで神々を幾柱にも増やし、他の場合には彼らの数をより制限しているにもかかわらず、今度は添え名を共有させることによって、彼らをふたたび複数にしてしまった。この論点はかつて、鋭敏な判断力と明晰な才知を備えた人々が、イタリアの言葉でもギリシアの言葉でも詳しく説き明かしたところである。
Disputationes adversus gentes 4.13.5
Et dare nobis compendium potuisset resista, si non et aliquos videremus litterarum esse istarum expertes: et institutus a nobis sermo nos quoque compelleret nonnihil de his rebus, quamvis ab illis sumptum, commemoratumque, depromere.
PL 5, 1027Aもし我々が、これらの文書に通じていない者たちもいると気づかず、また我々が始めたこの論述そのものが、たとえ彼らから借り受け、彼らが述べたことであるとはいえ、これらの事柄について何ほどかを持ち出すよう我々をも迫るのでなかったならば、この事情〔底本は resista。res ista と読む〕は我々に近道を与えてくれたことであろう。