De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.1
Dum illa deplorat, ecce ad vocem matris procesit Josephus et deflere coepit quod evaserit, cui dulce fuerat ante patriam mori, et pro patria, dum salutaria suadet, procumbere.
PL 15, 2168A彼女がこう嘆いているところへ、母の声を聞いてヨセフスが進み出た。そして、自分が逃れ生き延びたことを嘆き始めた。彼にとっては、祖国より先に死ぬことが、また祖国のために、救いとなることを説きながら倒れ伏すことが、かつては甘美であったのだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.2
Sed jam non pro parentum contendere salute, qui depositi aevo cum in carcere vitae finem supremum exigant, liberantur, si moriantur: sed pro ara, pro templo, pro semirutis adhuc urbis moenibus trepidare. Obtulisse se vulneri, ne patriam everti videret.
PL 15, 2168Bだが今はもはや、両親の救いのために戦うのではない。両親は年老いて身を横たえ、牢で生涯の最期を迎えようとしており、死ねばむしろ解き放たれる身である。そうではなく、祭壇のため、神殿のため、なお半ば崩れた町の城壁のために、気を揉んでいるのだ。傷に身をさらしたのは、祖国が覆されるのを見ずにすむためであった、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.3
Qua excitati querela, plerique ad Romanos transeundum rati, qua potuerunt via, subtraxerunt sese insidiis latrocinantium, et custodia protendentium. Quibus quidem Titus misericordiam promissam servavit, sed alia gravior aerumna accidit.
PL 15, 2168Bこの嘆きに心を動かされて、多くの者がローマ人のもとへ移るべきだと考え、通れる道を通って、盗賊を働く者たちの待ち伏せと、見張りを張る者たちの目から身をかわした。ティトゥスはこの者たちに約束した慈しみを守ったが、別のいっそう重い苦難が降りかかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.4
Namque ubi data alimenti copia, coepit oneri esse cibus qui prius usui erat, desuetisque edendi officiis, ministerium feriabatur. Nulla vis dentium, ut cibum manderent, nulla arteriarum subsistentia, panem arrodere nullo poterant modo.
PL 15, 2168B食べ物が十分に与えられると、かつては役に立っていた食物が重荷になり始めたのである。食べるという務めから久しく遠ざかっていたため、体の働きは休んでいた。歯には食べ物を噛み砕く力がなく、喉の管にも持ちこたえる力がなく、パンをかじることなど、とてもできなかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.5
Si quid sane sorbuissent mollioris alimoniae, interclusis jam faucium meatibus strangulabantur. Obriguerant interiora viscerum, obstructi erant ductus ciborum. Aruerant jecoris venae, quae cibos attrahunt.
PL 15, 2168C少しでも柔らかい食べ物を飲み込めば、喉の通り道がすでに塞がっていたので、息が詰まった。内臓の内側はこわばり、食物の通る管は詰まり、食物を引き寄せる肝臓の血管は干からびていた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.6
Perierat usus, aviditas cumulabatur, virtus defecerat, appetentia manebat. Ruebant supra cibos miseri, et invalidos morsus, more infantium meditabantur.
PL 15, 2168C使う力は失われたが、食欲は積もり、力は尽きたが、欲求は残っていた。哀れな者たちは食べ物に襲いかかり、幼児のように、力のない咬みつきを試みていた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.7
Plerique visis alimentis, ipso gaudio deficiebant, atque inter exoptatos sibi cibos moriebantur: solati miseriam, quod votum impleverant. Sed erat pompa lacrymabilis, cum plures a cibo ad periculum surgerent, quam ad salutem, ut et victus noceret.
PL 15, 2168C多くの者は食べ物を見たそのこと自体の喜びのために気を失い、待ち望んだ食べ物のただ中で死んでいった。願いを果たしたことが、惨めさの慰めであった。だが、涙を誘う光景であった。救いへ向かうよりも、食事から危険へと身を起こす者のほうが多く、糧そのものが害をなしたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.8
Inflabantur enim insolito cibo corpora potius, quam reficiebantur, et quasi quodam hydropisis morbo, distenta cute poenas dabant.
PL 15, 2168Cなぜなら、体は慣れぬ食物のために回復するよりもむしろ膨れ上がり、水腫の病のように皮膚が張って、その報いを受けたからである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.9
Et si quibus ulla adhuc virtus edendi, aviditas modum nescia, quod ferre non poterant, supra mensuram ingerebant, repentino cibo farti disrumpebantur. Quid enim grave non erat, quibus erat gravis et solus affectus, ut obesset vidisse, quod desideraverant?
PL 15, 2168Dまた、まだ食べる力が少しでも残っていた者は、食欲が限りを知らず、耐えられないものを度を越して詰め込み、突然の食物に満たされて破裂した。感情さえも重荷であった彼らに、重くないものがあっただろうか。望んでいたものを見ただけで害になるほどだったのだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.10
Incapaces enim affectuum per longam famem, oppressit etiam sensus naturae: et ipse gaudii motus gravavit. Nihil igitur mirum, si exhaustis periculo cibus est. Denique post biduanum jejunium, si quid avidius sumpseris, statim crudescit.
PL 15, 2168D長い飢えのために情動を受けつける力を失っていたので、自然の感覚までもが圧しつぶされ、喜びの動きそのものが重荷となった。それゆえ、衰えきった者にとって食物が危険となるのは少しも不思議ではない。実に、二日の断食のあとで、あなたが少しでもがつがつと食べれば、たちまち消化不良を起こす。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.11
Unde plerisque moris est, ut succum lactis infirmis visceribus infundant, eoque cum melle permixto temperent humorum exasperatam jejuniis intemperantiam, et defectionem corporis, velut infantiam quamdam molliore cibo nutriant.
PL 15, 2168Dこのため多くの人々は、弱った内臓に乳の汁を注ぎ、それを蜂蜜と混ぜて、断食のために荒れた体液の乱れを和らげ、衰えた体を、いわば幼児のように柔らかい食べ物で養うのが常である。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.12
Sic ergo nonnulli Judaeorum qui ad Romanos confugerant, poterant evadere, quadam arte pensantes moderamina cibi, donec desueta edendi caro, in suos rediret usus. Nec hoc tamen profuit miseris, sed causa majoris exitii fuit.
PL 15, 2169Aこうして、ローマ人のもとへ逃れたユダヤ人のうち幾人かは、ある技によって食事の量を加減し、食べることを忘れていた肉がもとの働きに戻るまで待つことで、生き延びることができた。だがそれも哀れな者たちの役には立たず、かえってより大きな破滅の原因となった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.13
Nam cum ex his plerique accepto cibo alvum purgarent, egesserant aliqui bimones aureos quos absorbuerant, cum adornarent fugam: ne deprensi, quia insidiatores omnia perscrutabantur, non solum dispendio, sed etiam periculo forent: scelus enim ducebatur, aurum quemquam praeter latrones habere.
PL 15, 2169Aというのは、彼らの多くが食物をとって腸を空にしたとき、逃亡の支度の際に呑み込んでいた金の「ビモネス」を排出した者が幾人かいたのである〔底本は bimones。二枚一組の金貨のことかと解したが、語義は定かでない〕。呑み込んだのは、見つかって損失だけでなく命の危険にまで及ばぬためであった。待ち伏せる者たちがすべてを調べており、盗賊以外の者が金を持つことは悪事とされていたからである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.14
Hoc itaque postea Judaei, specie miserabili inter inquinamenta alvi aurum legebant. Comperit id quidam Assyrius, et ab uno in omnes opinio manavit.
PL 15, 2169Aそこで、のちにユダヤ人たちは、哀れな姿で、腸の汚物のなかから金を拾い集めた。これをあるアッシリア人が見つけ、一人から全員へと噂が広まった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.15
Quod genus hominum praeceps ad avaritiam, et paratum ad versutiam, ut nihil tam atrox sit, quod refugiat, nihil tam turpe, quod erubescat studio pecuniae, A Syris in Arabas diffusa fama est, quibus et non minor avaritia, et feritas barbaricae propior immanitati, eo quod farti auro Judaei forent: diripiunt quoscumque offenderant advenientes, contra fas, contra leges deditionis, contra promissum Caesaris, quod occidi non licebat: incidunt adhuc viventes, cruentisque manibus eviscerant ventris secreta.
PL 15, 2169Bこの種の人間は、貪欲へ走りやすく、狡猾さに長けており、金銭への熱意のためには、これほど凶悪で避けるものも、これほど恥ずべくて赤面するものも何もない。噂はシリア人からアラブ人へと広まった。アラブ人も貪欲は劣らず、残忍さは野蛮な獰猛さにいっそう近かった。噂とは、ユダヤ人が金を腹に詰め込んでいるというものであった。彼らは、やって来る者を、出会うかぎり奪い取った。神の定めに背き、降伏の法に背き、殺してはならないというカエサルの約束に背いてであった。まだ生きている者を切り開き、血に染まった手で腹の秘めたところを抉り出した。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.16
Alvum scrutantur, et inter ejus manantia purgamenta aurum requirunt, non minus turpiter quam illi quos adigebat fames: insuper etiam saeva crudelitate. Multa acerba eo commissa praelio, nihil hoc uno acerbius.
PL 15, 2169B腹を探り、そこからあふれ出る汚物のなかに金を探し求めた。飢えに駆られたユダヤ人たちに劣らず恥ずべき行いで、そのうえ残忍さまで加わっていた。この戦いのなかで多くの苛烈なことが行われたが、これほど苛烈なことはほかになかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.17
Denique una nocte duo millia fere virorum discissa sunt tali flagitio, divisisque visceribus, quaestus suos Syria numerabat: Arabia negotiationis recensebat emolumenta, quae sine transfretati maris periculis novo crudelitatis commento in usum lucri verterant, et mercem putabant.
PL 15, 2169C実に、一夜のうちに二千人ほどが、このような悪行によって切り裂かれた。内臓を割いたのち、シリアは己の儲けを数え、アラビアは商いの利益を勘定していた。海を渡る危険もなしに、残虐の新たな工夫によって、利得の用に変えたのであり、それを商品と思っていたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.18
Quod etiam nunc in hujusmodi hominum genere reperias, et nonnullis saepe Aegyptiorum, ut curandis funeribus negotientur, et officia humanitatis vendant mercaturae compendiis.
PL 15, 2169Cこのことは、今もこの種の人間のなかに見いだされる。エジプト人の幾人かも、しばしば、葬いを世話することで商売をし、人情の務めを、商いの儲けのために売っている。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.19
Misera fames auri; nihil sequendum putat, nisi quod ad praesens lucrosum: nihil honestum, quod pecuniae vacuum. Gravis jam dudum, gravis inolevit humanis affectibus quaerendi cupido, et mercatura facta est vita hominum: veno et empto vivitur.
PL 15, 2169C金への飢えは哀れである。その場の儲けにならぬものは追い求めるに値せず、金にならぬものに立派なものはないと考えるのだ。人間の情動にとって、得ようとする欲は、とうの昔から重く、重く根づいてしまい、商いが人間の生となった。売り買いによって生きているのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.20
Serpsit itaque vitium in innumeros; ut jam tolerabilior commutatio mercium sit, quam morum animorumque. Infecit Syrorum avaritia etiam Romanum exercitum.
PL 15, 2169Dこうして悪は数えきれぬ者へと這い広がった。いまや、品物の取引のほうが、習わしと心の取引よりまだ耐えられるほどである。シリア人の貪欲は、ローマ軍をも染めた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.21
Nihil enim facilius in alterum transit, quam amor pecuniae, et desiderium habendi: praesertim finitimas opes, quibus vicinus abundaverat. Nec est ulla passio, quae magis virtutem animi effeminet, quam cupiditas divitiarum.
PL 15, 2169D金銭への愛と、持ちたいという欲ほど、たやすく他人に移るものはないからである。とりわけ、隣人が豊かに持っていた近隣の富についてはそうである。また、富への欲ほど、心の徳を軟弱にする情念はない。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.22
Denique versutia laudi datur, paupertas probro habetur. Impedivit hoc vindictae severitatem, quia innumeri reperti tanto furori obnoxii: ideoque Titus qui vallare circumfuso exercitu Syros et Arabes proposuerat, contemplatione multitudinis revocavit sententiam: ut superioris delicti gratiam faceret, et ne postea committeretur, poenam denuntiaret, verborumque austeritate graviori suos argueret, quod auro succincti et argento, pretiosisque telis nitentes, nec arma sua erubescerent, ut tanto se dedecore dehonestarent.
PL 15, 2169D実に、狡猾さは称賛を受け、貧しさは恥とされる。このことは報復の厳格さを妨げた。あまりに多くの者がその狂乱に陥っていると分かったからである。それゆえ、シリア人とアラブ人を軍で取り囲み、防柵で囲うと決めていたティトゥスも、その多数を見て決定を撤回した。以前の罪を赦免し、以後このことを犯さぬよう刑罰を告げ、また自軍の者たちを、いっそう厳しい言葉で責めた。金と銀を帯びに巻き、高価な武器で輝きながら、己の武具を恥じず、これほどの不名誉で身を汚したのは何事か、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.23
At vero Syros et Arabes increpare, quod immemores Romani nominis, dictu quoque horrida excogitassent: venisse eos ad belli societatem, non ad exercitium flagitiorum.
PL 15, 2170Aさらに、シリア人とアラブ人を、ローマの名を忘れ、口にするのも恐ろしいことまで企てたとして叱責した。彼らが来たのは、戦いの仲間となるためであって、悪行を練るためではない、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.24
In exercitu Romano non solum virtutem corporis, sed etiam mentis requiri: nec tantummodo fortitudinem in hostem, sed etiam disciplinae normam spectari: ne crudelis, ne impius, ne insolens miles sit: sed ne praedae potius quam victoriae intentus.
PL 15, 2170Aローマ軍では、体の武勇だけでなく精神の武勇も求められ、敵に対する勇気だけでなく、規律の規範も見られる。兵士は、残酷であってはならず、不敬虔であってはならず、傲慢であってはならず、さらに、勝利よりむしろ略奪品に気を奪われてはならない、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.25
Ea gravia videri militiae flagitia et vindicari atrociter. Inter arma quoque leges valere: fide melius bella geri, quae servetur etiam hostibus. Si ergo et armatis debetur, quanto magis precantibus!
PL 15, 2170Aこれらは軍務における重い悪行と見なされ、厳しく罰せられる。武器のなかにも法は有効であり、戦いは、敵にさえ守られる信義によって行うほうがよい。武装した者にさえそれが負われているのなら、嘆願する者にはなおさらである、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.26
Proinde caverent ab hujusmodi flagitiis, ne et victoriae exsortes, et salutis fierent. Neque se diutius passurum, ut eorum scelesta flagitia Romanis ascriberentur, qui plus oneri, quam usui forent.
PL 15, 2170Bそれゆえ、このような悪行を避けよ、さもなければ、勝利の分け前にも、命の無事にも与れなくなるであろう。また、役に立つよりも重荷となる彼らの邪悪な行いが、ローマ人のせいにされるのを、これ以上は許さない、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.27
Itaque repressit aliquantulum, non exsecuit avaritiam Syrorum, ut arbitrum fugerent, non ut praeceptum foverent.
PL 15, 2170Bこうして彼はシリア人の貪欲を少しばかり抑えたが、根絶はしなかった。彼らは目撃者を避けるようにはなったが、命令を重んじるようにはならなかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.28
Denique explorato prius si forte Romani militis deesset praesentia, de miserorum visceribus exsecrabile lucrum proferebatur, nec tamen in omnibus sequebatur etiam praedae eventus, sed in paucis, quo crudelior feritas: quia non solum propter opes, sed etiam propter spem lucri plurimi exstinguebantur: cum latrones ipsi, et saeviores piratae latronibus, a latrocinio temperent, ubi praedam non senserant.
PL 15, 2170B実に、ローマ兵の姿が偶然ないかどうかをまず探ってから、哀れな者たちの内臓から忌まわしい利得が引き出された。それでも、略奪の成果がすべての場合に続いたわけではなく、わずかな場合にだけであったので、残忍さはいっそう募った。富のためだけでなく、儲けの望みのためにも、非常に多くの者が殺されたからである。盗賊そのもの、また盗賊より凶暴な海賊でさえ、略奪品がないと知れば、略奪を控えるというのに。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 5.24.29
Solius enim barbaricae immanitatis est, gratis nocere. Nam et ipsae ferae, ut interficiant, praedam sequuntur. Foris itaque poenae acerbae, intus immanior Joannes.
PL 15, 2170C理由もなく害を加えるのは、野蛮な残忍さだけのすることである。獣でさえ、殺すのは獲物を追うためである。こうして、外には苛烈な刑罰があり、内にはいっそう残忍なギスカラのヨハネがいた。