De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.1
Successit orationi Antipatri Nicolaus regis mandato, qui astute ejus responderet versutiis et inflexos a miseratione abduceret, referendo in Antipatrum fraternae invidiam necis, allegando quod si quos moveret misericordia, illorum misereri deceret, qui ejus perempti fraudibus, ultionem requirerent.
PL 15, 2031Bアンティパトロスの弁論に続いて、王の命によりニコラオスが登壇した。彼はアンティパトロスの狡知に巧みに応じ、憐れみに傾いた人々を引き離そうとして、兄弟たちの殺害の憎しみをアンティパトロスに帰し、もし慈しみに動かされる者がいるなら、憐れむにふさわしいのは、彼の欺きによって殺され、報復を求めている者たちのほうだと主張した。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.2
Si unum absolverent, omnis domus regia in periculum deduceretur, germani, affines, parentes, ipse rex, cujus saluti non pepercisset.
PL 15, 2031Bもし一人を赦すなら、王家全体が危険にさらされる。兄弟も、姻戚も、親族も、そして王その人も、その安全を彼は容赦しなかったのだから、というのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.3
Itaque conversus ad oratorum versutias, velut (narratione miserationis) epilogo quodam excitabat ab inferis peremptorum animas, qui miserabili questu replerent subsellia, insontes se oppetisse, subornatis gravibus testibus, compositis epistolis, fraudulentis sermonibus circumventum patrem, credidisse filio, quem non putaret de fratribus posse mentiri.
PL 15, 2031Bこうして彼は弁士の技巧に向かい、(憐れみの叙述)〔底本が丸括弧で刷る語句。ミーニュの脚注は、括弧の中の語は余分であるとする。続く epilogo(結びの言葉)の言い換えらしい〕による一種の結びの言葉で、殺された者たちの魂を冥界から呼び起こすかのようにした。その魂は、悲痛な訴えで傍聴席を満たし、自分たちは無実のまま死に遭ったこと、重みある証人が買収され、書簡が偽造され、欺瞞の言葉で父が丸め込まれたこと、父が、兄弟について偽りを言うはずがないと思っていた息子を信じたことを訴えるのであった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.4
Offert nunc supplicia sua qui fratrum tormentis non credidisset, quos onustos vinculis obligaverit, ne cognitioni interessent, in absentes latam sententiam, cum longe positi essent necatos, ne eorum pater misereretur.
PL 15, 2031Cいま、兄弟たちの拷問を信じなかった彼が、自分の受ける刑を差し出しているのである。彼は兄弟たちを鎖で縛りつけて審理に居合わせないようにし、不在の者に下された判決のまま、遠くにいる者たちを殺させ、その父が憐れみを覚えることのないようにしたのだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.5
Nullum itaque reliquum futurum si iste evaderet, doctus venena parricidalia suorum visceribus infundere, mutare mentes hominum, qui etiam Pheroram semper amantissimum fratris, Herodis in necem ejus parricidio funesto exsuscitaverit.
PL 15, 2031Cそれゆえ、もしこの者が逃れたなら、誰一人残らないであろう。彼は、近親殺しの毒を身内の内臓に注ぎ込み、人々の心を変えることを心得た者であり、兄弟をつねに最も愛していたフェロラスをも、ヘロデを殺すための忌まわしい近親殺しへと駆り立てたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.6
Ad haec, cum plurima alia excitandae commotionis gratia Nicolaus addidisset, ubi sermonem absolvit, interrogatus a Varo est Antipater, si respondere vellet. Nihil aliud retulit, nisi (Deus mihi testis est) quia nihil laesi.
PL 15, 2031Cこのほかにも、ニコラオスは人々の心を揺さぶるために多くのことを付け加え、弁論を終えると、ウァルスはアンティパトロスに答える気があるかと尋ねた。彼は、(神が私の証人である)私は何も害していない、とだけ答えた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.7
Tum Varus venenum proferri, atque id dari jussit uni de his, qui jam rei mortis adjudicati essent. Quo epotato, statim mortuus est. De quo relatum ad Caesarem est, et in vincula Antipater imperio patris inducitur: nec tamen ab insidiis vacuus erat.
PL 15, 2031Cそこでウァルスは毒を持ってこさせ、すでに死刑を宣告されていた者の一人にそれを飲ませるよう命じた。それを飲むと、その者はたちまち死んだ。これについてはカエサルに報告がなされ、アンティパトロスは父の命により鎖につながれた。しかし彼は、なお策謀を絶っていなかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.8
Nam tum maxime Salomes periculum dolis tentabat directis epistolis, quas Salomes nomine Antipater composuerat, plenis in regem contumeliarum atque ad Acmen ancillam Juliae quae uxor Caesaris erat, per Antiphili servulum perferri jusserat, quas Acmes sibi redditas regi transmitteret: ac pene in mulieris perniciem fraus convaluerat, ni reperta esset epistola Acmes ad Antipatrum, quae dolum prodidit, scripta in hunc modum: Sicut voluisti, patri tuo scripsi, et epistolas illas direxi: nec dubito regem in periculum sororis insurrecturum.
PL 15, 2031Dというのも、そのとき彼は、サロメを危険に陥れようと策略をめぐらし、サロメの名でアンティパトロス自身が書いた、王への侮辱に満ちた書簡を送らせていたからである。その書簡は、カエサルの妻ユリアの侍女アクメのもとへ、アンティピロスの下僕によって届けさせ、アクメはそれを受け取ったら王に送るよう定められていた。この欺瞞は、危うくこの女の破滅に至るところまで力を得たが、アクメからアンティパトロスにあてた書簡が見つかり、策略を暴いた。それはこう書かれていた。「あなたが望んだとおり、あなたの父に書き送り、あの書簡を差し向けた。王が妹を危険に陥れようと立ち上がることを私は疑わない。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.9
Tu vicem restitue optato effectu potitus. His litteris deprehensis, rex in suspicionem deductus, quod etiam Alexander pari arte compositis a fratre esset appetitus epistolis, et nimia commotione exasperatus, aegritudinem gravem contraxit.
PL 15, 2032A「あなたは、望んだ成果を手に入れたのだから、その返礼をせよ。」この書簡が押さえられると、王は、アレクサンドロスもまた兄弟から同様の技巧で作られた書簡によって攻撃されたのではないかと疑いを抱き、激しい動揺に苛まれて重い病を得た。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.10
Quo se videns urgeri periculo, Antipam unum ex filiis haeredem imperii scripsit, praelatum Archelao et Philippo senioribus liberis, quoniam ipsos quoque Antipater dolis atque fallaciis suspectos patri fecerat.
PL 15, 2032Aこの危険に迫られていると見た彼は、息子の一人アンティパスを支配の継承者と記した。年長の子であるアルケラオスとフィリポより優先したのは、アンティパトロスが策略と欺きによって、彼ら二人をも父に疑わしい者としたからである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.11
Caesari legavit mille talenta, donis muneribusque additis. In uxorem et filios, libertos atque amicos quinquaginta contulit: nec Salomen sororem munerum suorum expertem reliquit.
PL 15, 2032Bカエサルには千タラントを遺贈し、贈り物や進物も添えた。妻と息子たち、解放奴隷と友人たちには五十〔底本に単位の語は無い〕を与え、妹サロメにも、自分の贈与にあずからせないままにはしなかった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.12
Procedebat in deterius aegritudo atque accessu temporis exasperabatur, quam imbecilla senectus suis incommoditatibus acerbabat quotidie.
PL 15, 2032B病は悪化し、時とともに苛烈になった。衰えた老いが、日ごとにその不調をいっそう辛くしたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.13
Siquidem non minus septuagenario gravatum annis corpus, crebro quoque moerore animi afflictum gerebat, tot parricidiis convulneratus, quae aut deprehendisse in filiis extremae miseriae erat, aut intulisse.
PL 15, 2032B実に彼は、七十歳を下らない年月に重くなった体を、たびたびの心の悲しみにも苦しめられながら抱えていた。彼は数々の近親殺しに全身を傷つけられており、それを息子たちの中に見いだしたことも、自ら招いたことも、この上ない不幸であった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.14
Immedicabilis tamen aegritudinis fervor, quod superstes Antipater metuebatur. Contemptus quoque in dies vilior, quod imagines Caesaris atque animalium similitudines contra legem templo appositae detrahebantur, auctoribus maxime Juda atque Matthia juventutis doctoribus, qui cognitis et conspirantibus sibi venisse tempus aiebant, quo violatae legis injuria vindicaretur: Dare poenas sacrilegum, qui putaret fas esse quidquid potestati liceret: nec religione inclinatum, sed elatum superbia in penetralibus templi faciendi quod vellet, libidinem pro jure exercuisset.
PL 15, 2032Bそれでも病の熱が癒やしがたかったのは、アンティパトロスが生き残っていることが恐れられていたからであった。さらに彼は日ごとに軽んじられていった。律法に反して神殿に据えられていたカエサルの像と動物の形象が引き降ろされたからで、とりわけ青年の教師であるユダとマティアが首謀者であった。彼らは、事を知って共謀する者たちに、律法を犯した不正が報復される時が来たと言っていた。冒瀆の者が刑罰を受けるのだ。権力の許すことは何でも許されると考え、敬虔に傾いたのではなく、驕りに舞い上がって、神殿の奥所で望むままに事を行い、欲望を権利として行使したのだから、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.15
Et quamvis divina ultio mortem ei acceleraret: tamen pulchrum videri, si etiam templi sacrati libertatem suam, in defendendis paterni ritus observationibus approbarent: nec periculi metu quemquam revocari oportere, cum etiam mori pro lege patria insigne immortalitatis sit: primique adorsi auream aquilam supra fastigium portae affixam detrahere comprehensi, atque ad regem perducti: cum interrogarentur, cui obedire cupientes, tantum facinus adorsi forent, responderunt legi paternae.
PL 15, 2032C神の報復が彼の死を早めているとはいえ、なお、父祖の儀礼を守るために、聖別された神殿の自由をも守ってみせるなら、それは美しいことと思われる。危険への恐れで誰も引き止められてはならない。父祖の律法のために死ぬことは、不死の栄誉でもあるのだから、と。そして彼らは、門の屋根の上に据えられた金のワシを引き降ろそうとして最初に手を着け、捕らえられて王のもとへ連れて行かれた。彼らは、誰に従おうとしてこれほどの大事に手を着けたのかと問われると、父祖の律法に、と答えた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.16
Iterum quaerenti, quo freti laetiores adessent, cum ad mortis vocarentur periculum, responderunt: Pietatis et devotionis praemiis, quorum remuneratio pro ritu patrio mortem expetentibus persolveretur.
PL 15, 2032D王が重ねて、死の危険に呼び出されているのに、何を頼みにして、これほど喜んでここにいるのかと尋ねると、彼らは答えた。敬虔と献身の報いである。父祖の儀礼のために死を求める者には、その報いが果たされるのだ、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.17
Nec diutius ferre potuit responsionis constantiam, sed indignatione super aegritudinem facta, ut infirmitatem vinceret, in conventum populi processit, ibique tamquam sacrilegii reos ad plebem deferens accusare coepit, quod majora de factis talibus suspectarentur.
PL 15, 2032D王は、この答えの揺るぎなさをこれ以上耐えることができず、病の上に憤りが加わったので、衰弱に打ち勝って民の集まりに出て行った。そこで彼らを冒瀆の罪人として民に引き渡し、告発し始めた。そのような行いについては、さらに重大なことが疑われたからである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.18
Quae etiam si non probarentur, tamen cuncti sibi quisque metuentes, auctorum qui comprehensi forent, luenda supplicia deprecabantur.
PL 15, 2033Aそれらが証明されなくとも、人々はみな、めいめい我が身を案じ、捕らえられた首謀者たちにこそ刑を償わせるよう願った。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.19
Nec pergendum in caeteros, ne quaestio plures atque alienos et innoxios perturbaret: rogatus itaque in praesentes sententiam tulit, ut vivi exurerentur: unde incommoditas aucta, et gravioris aegritudinis vis, diversis totum corpus ejus passionibus depascebatur.
PL 15, 2033Aほかの者たちにまで追及を進めてはならない。尋問が、より多くの、無関係な、罪のない者たちまで騒がせてはならない、というのである。そこで彼は、請われて、その場にいる者たちについて、生きたまま焼くという判決を下した。それによって不調はいっそう増し、重くなった病の力が、さまざまな苦しみとなって彼の全身を蝕んだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.20
Febris erat vehemens, prurigo intolerabilis, continui ac sine ulla intermissione interiorum dolores viscerum, collo medius vexabatur, hydrope gravabantur vestigia, abscondita corporis scatebant vermibus, sparsim totius corporis, anhelitus gravis et suspiria perniciosa: res indicio erat, quod injusti parricidii et sacrilegae damnationis poena reposceretur.
PL 15, 2033A熱は激しく、かゆみは耐えがたく、内臓の痛みは絶え間なく、少しも途切れず、腹の中ほどが苛まれ〔底本は collo medius。本文が崩れているらしく、colo(結腸)の誤りと見て、「腹の中ほど」と解した〕、足は水腫で重く、体の隠れた部分には蛆が湧き、全身のあちこちにもいた。息は重く、ため息は命取りであった。これは、不正な近親殺しと、冒瀆的な断罪の刑罰が報いとして求められている、という徴であった。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.21
Non cedebat tamen animo, et vivendi cupiditate passionibus reluctabatur. Petit trans Jordanem calores aquae calidae, sed nihil profuerunt. Asphaltites lacus, plerisque medicabilis, sine ullo profectu aegrum tenebat.
PL 15, 2033Bそれでも彼は心を屈せず、生きたいという欲望から、苦痛に逆らった。ヨルダン川の向こうの温泉の熱を求めたが、何の役にも立たなかった。アスファルティティス湖は、多くの者にとって薬効があるのだが、病人を何の甲斐もなく引き止めていた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.22
Ubi dum oleo plurimo foveretur, laxato resolutus corpore, morientium specie oculos invertit, et vox defecerat, nec sensus manebat: sed exercitatus strepitu conclamantium resumpsit, et ad sua regredi cupiens, ubi ad regionem loci qui appellabatur Hiericho, advenit, atro felle exagitatus, et ipsi quodammodo morti minitans immane facinus excogitavit, quo velut inferiae sibi populi mitterentur.
PL 15, 2033Bそこで、たっぷりの油で体を温められている間に、体が緩んで力が抜け、死に瀕した者のように目を反らせ、声は絶え、意識も保たれなかった。しかし、泣き叫ぶ者たちの騒ぎに揺り動かされて息を吹き返し、自分の領地へ戻ろうとして、エリコと呼ばれる土地の地方に着くと、黒い胆汁に苛まれ、死そのものをもいわば脅かしつつ、恐ろしい悪事を思いついた。それによって、葬送の供物のように、民が彼のもとへ送られるのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.23
Namque ex omni Judaea congregari jamdudum praecipiens quosque nobiliores, ut ex singulis vicis in unum convenirent: ubi imperio obtemperatum est, claudi eos intra hippodromum jussit, et accersita Salome atque ejus Alexa viro, legatum sanguinis mandavit, asserens laetitiae populis gentis Judaeae suam mortem futuram; et ideo commentum se, quo praeclarissime suum epitaphium celebraretur, deposcere a suis, ut cum ultimum exhalasset spiritum, eos statim omnes qui clausi tenebantur, necari juberent: ita neminem futurum in universa Judaea atque in omni domo, cui mors ejus esset illacrymabilis, cum universis domesticis luctus haereditatem dereliquisset; qui dum suorum deplorant necem, justa regi viderentur persolvere, atque ita publicorum laetitia votum domesticis doloribus impediretur.
PL 15, 2033Cすなわち彼は、ずっと前から、ユダヤ全土から、とりわけ貴族の者たちを、村ごとに一か所へ集めるよう命じていた。命令が果たされると、彼らを競馬場の中に閉じ込めるよう命じ、サロメとその夫アレクサスを呼び寄せて、血の遺言を命じた。すなわち、自分の死はユダヤの民に喜びとなるであろう。それゆえ、自分の墓碑銘が最も華々しく讃えられるための工夫を、身内の者に求める。自分が最後の息を吐いたとき、閉じ込められているすべての者を、すぐに殺させよ。そうすれば、ユダヤ全土のどの家にも、彼の死を嘆かない者は一人もいなくなるであろう。すべての家の者に、喪の相続を残したのだから。彼らが身内の死を悼むとき、王のために正しい務めを果たしているように見え、こうして、公の喜びの願いは、家々の悲しみによって妨げられるであろう、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.24
Ac ne forte scelesta imperia mandata exsecutio destitueret, quinquagenas drachmas jussit militibus dari, ut tali sceleris imposita mercede, ferale ministerium milites non recusarent: compensaturi exsecutionis horrorem remunerationis emolumento.
PL 15, 2033Dさらに、この邪悪な命令の執行が、誰かに放棄されることのないよう、兵士たちに五十ドラクマずつ与えるよう命じた。悪事に報酬を課せば、兵士たちはこの凶事の務めを拒まないであろう。執行の恐ろしさを、報酬の利得で埋め合わせようというのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.25
Cedebat prope jam tantae incommoditatis gratia suppliciis, sed exspectabat funesta responsa legationis, quae retulit de Acme supplicium sumptum ad Herodis querelam: Antipatrum quoque convictum parricidii morti adjudicatum, tamen repulso patria et regno, pater fugae potestatem tribuere, si vellet, Caesar juberet, sententiam sceleri ferens, consilium pietati relinquens.
PL 15, 2033Dこれほどの不調のために、彼はもはやほとんど苦痛に屈しかけていたが、使節の凶報を待っていた。使節は、アクメがヘロデの訴えにより処刑されたこと、また、アンティパトロスも近親殺しで有罪とされて死刑を宣告されたが、なお、祖国と王位から退けられた者に、もし望むなら父が逃亡の自由を与えてよいと、カエサルが命じたことを伝えた。カエサルは、悪事に判決を下し、〔その執行の〕決断は父の慈愛に委ねたのである〔底本の文は崩れているらしく、tamen repulso patria et regno ... Caesar juberet を「祖国と王位から退けられた者に、父が望むなら逃亡の自由を与えてよいとカエサルが命じた」と解した〕。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.26
Solverat natura parricidii necessitatem: nam recreatus paulisper, permissa sibi puniendi, ut vellet potestate, dum de genere necis tractat, distentus doloribus propere diem mortis pervenire desideraverat.
PL 15, 2034A自然が、近親殺しの必要を解いていた〔係りは定かでない〕。すなわち彼は、少しばかり回復して、思いのままに罰する権限を与えられたのに、死の方法を思案するうちに、苦痛に引き裂かれて、死の日が早く来ることを望んでいたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.27
Poposcit itaque malum, pariterque gladium, ut eo pomum solitus incidere refectionis aliquid assumeret, et paulisper sese attollens cubitoque adnixus, levavit dexteram, cupiens sese ferire, sed occurrit Achiabus, et impedivit ictum, luctuque tota concrepuit domus, ut obiisse Herodes foris aestimaretur.
PL 15, 2034Aそこで彼はリンゴを求め、同時に剣を求めた。いつもそれで果物を切り、何か食べて気力を養っていたからである。そして、少し身を起こし、肘で身を支えて右手を上げ、自らを刺そうとしたが、アキアブスが駆けつけて一撃を妨げた。すると家じゅうが嘆きの声で鳴り響き、ヘロデが死んだと外では思われた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.28
Exsultavit Antipater ad sonum planctus, et a custodibus adhibitis postulavit, ut vinculis resolveretur: sed praepositus ei muneri non solum abnuit quod rogabatur, sed etiam regi annuntiavit.
PL 15, 2034Aアンティパトロスは嘆きの声を聞いて歓喜し、呼び寄せた番人たちに、鎖を解くよう求めた。しかし、その任に当たっていた長は、求められたことを拒んだだけでなく、王にも知らせた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.29
Exclamans ille insultari adhuc sibi viventi, percussores direxit, qui Antipatrum interficerent, caesumque sepelire jussit in Hyrcania, atque iterum mutavit testamentum, regemque Archelaum instituit seniorem ex fratribus: Antipae tetrarchiam reliquit.
PL 15, 2034Bヘロデは、生きている自分がなお侮辱されていると叫び、アンティパトロスを殺す刺客を差し向け、殺された彼をヒルカニアで葬るよう命じた。そして再び遺言を改め、兄弟たちのうち年長のアルケラオスを王に立て、アンティパスには四分領を残した。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.30
Quinque itaque diebus Antipatro superstes defecit: triginta et septem annis ex quo a Romanis imperitare jussus est, regno potitus: ex quo autem Antigonum sustulit regni aemulum, annos triginta quatuor imperio exegit: utinam tam domestico usu, quam publicis laetus successibus.
PL 15, 2034Bこうして彼は、アンティパトロスの死から五日の後に世を去った。ローマ人から支配を命じられて以来、王位にあること三十七年、王位を争う者アンティゴノスを除いて以来、支配を三十四年にわたり行った。家の内でも、公の成功におけるのと同じように幸せであったならよかったのに。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.31
Namque ita foris secundae ei res aspiraverunt, ut privatus in regnum adscisceretur, eoque per multa usus annorum curricula, quod difficile salvo potestatis usu decederet, relinquens liberis imperii successionem, quam ipse a suis non acceperat.
PL 15, 2034Bというのも、外ではこれほど順風が彼に吹き、一私人から王位に迎えられ、長い年月にわたってそれを用い、権力の行使を保ったまま世を去ることは難しいのに〔それを得て〕、自分が身内から受けたのではない支配の継承を、子らに残したからである〔eoque ... quod の係りは定かでない。以上のように解した〕。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 1.45.32
Sed intra domum infelicissimus, quam acerbo suorum sanguine et luctu replevit; nec tamen exsecutionem invenit ultimae crudelitatis, hoc uno Salome oblitterante criminum suorum ludibria superiora, quod eos quos percuti rex jusserat omnes dimisit, dicens regem praecepti feralis postea poenituisse: revocatisque mandatis superioribus, praecepisse, ut ad sua omnes dimitterentur.
PL 15, 2034Cだが家の内では、この上なく不幸であり、身内の苦い血と悲嘆で家を満たした。それでも彼は、最後の残虐の執行を見いだせなかった。サロメがただ一つのことで、自分の数々の罪の嘲りを帳消しにしたからである。すなわち、王が打ち殺せと命じた者たちをみな解き放ち、王はのちに凶悪な命令を悔い、先の命令を取り消して、全員を家に帰すよう命じたのだ、と言ったのである。