De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.1
Sepulto Herode, libera, ut in defunctos solent, judicia populi depromebantur: gravem fuisse illum et intolerabilem, injusta imperia in cives exercuisse, tyrannum non regem suorum, parricidam domesticum, expilatorem publicum, nemini quidquam dereliquisse, tributis exhausta omnia, locupletatos alienigenas, Judaeos exinanitos, quia templo hostem induxerit, sacrata omnia sacrilegio contaminarit: beatos illos qui defecissent, cum tormenta viventibus non deessent: plura malorum Judaeam post depulsam captivitatem in paucis annis sub Herodis imperio pertulisse, quam in ipsa captivitate sub hoste barbaro sustinuerit: cum sibi Babyloniorum reges imperitarent; sub illis tolerabiliora exsilia, quam sub Herode domesticum domicilium: ab illis ad sua remissos, ab hoc fugatos: immitiorem Dario, Artaxerxe superbiorem, Medis rapaciorem.
PL 15, 2035Bヘロデが葬られると、死者に対していつもそうであるように、民の遠慮のない評判が語り出された。彼は重苦しく耐えがたい者であり、市民に不正な命令を下し、自分の民の王ではなく僭主であり、家の内の近親殺しの者、公の掠奪者であった。何ひとつ誰にも残さず、貢租によってすべてが枯渇し、異国人は富み、ユダヤ人は空にされた。神殿に敵を引き入れ、聖なるものをことごとく冒瀆によって汚したからである。世を去った者たちこそ幸いであって、生きている者には責め苦が欠けなかった。ユダヤは、捕囚が取り除かれた後のわずかな年月のうちに、ヘロデの支配のもとで、捕囚そのもの、蛮族の敵の下で耐えたよりも多くの災いを被った。当時はバビロニアの王たちが彼らを支配していたが、その下では、ヘロデの下の故郷の住まいよりも、流謫のほうが耐えやすかった。彼らからは故郷へ送り返されたのに、この者からは追い立てられた。ダレイオスよりも情け容赦なく、アルタクセルクセスよりも高慢で、メディア人よりも貪欲であった、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.2
Sperasse finem malorum, ut sibi exire liceret exsilio, si diem clauderet: sed accessisse ad servitutis miseriam Archelaum spontaneum successorem, qui et Herodem referret, et nova adderet: miserum hoc in regnis esse, quod dominus eligeretur: miserius quod invitis imponeretur.
PL 15, 2035C人々は災いの終わりを望み、彼が世を去れば流謫から出ることが許されるかと思ったが、奴隷の惨めさに、勝手な後継者アルケラオスが加わった。彼はヘロデを再現し、さらに新しいことを付け加えるであろう。王国において、主人が選ばれるということ自体が惨めであり、嫌がる者たちに押しつけられるのはさらに惨めである、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.3
Solatium servitutis videri, si ipsi sibi dominum eligant, eo quod fiat benignior, si deferatur imperium: superbior, si usurpetur. Longe itaque Archelaum Herode intolerabiliorem futurum, cum iste assumpserit regnum, ille acceperit.
PL 15, 2035C奴隷の身の慰めは、自分たち自身で主人を選ぶことができる場合にあると見える。支配が委ねられるならば主人はより寛大になり、奪い取られるならばより高慢になるからである。したがって、アルケラオスはヘロデよりはるかに耐えがたくなるであろう。ヘロデは王位を受けたが、この者は奪い取ったのだから、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.4
Ea non solum crebro in Judaea conferebantur, verum etiam Romae: assistente Archelao, perorantibus accusatoribus, in os objecta apud Caesarem Senatumque, ubi de regno Archelai confirmando abrogandoque diu decertatum.
PL 15, 2035Dこれらのことは、ユダヤでしばしば語られただけでなく、ローマでも語られた。アルケラオスが居合わせる前で、告発者たちが弁論を行い、カエサルと元老院の前で面と向かって突きつけられ、アルケラオスの王位を確認すべきか廃すべきかについて長く争われた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.5
Denique cum in templo Apollinis, quod Caesar condiderat multisque ornatibus venustarat, locus esset cognitioni datus, Salomes filius Antipater, illa quae supra diximus, et multa alia dicendi validus prosequebatur: mirari se, quod Archelaus quasi petendum a Caesare regnum praetenderet, cum usurpatione temeraria jam dudum intra Judaeam inconsulto Caesare regem exercuisset.
PL 15, 2035D実に、カエサルが建て、数々の装飾で美しくしたアポロの神殿で審理の場が設けられたとき、サロメの子アンティパトロスが、先に述べたことと、そのほか多くのことを雄弁に述べ続けた。アルケラオスがカエサルから王位を求めるべきものであるかのように装うのは不思議である。軽率な簒奪によって、カエサルに諮ることなく、すでにずっと前からユダヤの内で王として振る舞っていたのだから、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.6
Quid enim sella aurea, allatumque diadema, nisi regni forent insignia? Quo spiritu praesumpserit sedere super thronum regium: de sublimi solio salutare plebem circumfusam, stipantibus armis militaribus, more quodam et usu imperatorum promi diadema, quod Caesaris judicio reservari oportuerat, non solum pro potestate Romani imperii, sed etiam pro jure testamenti?
PL 15, 2036B金の椅子と持ち込まれた冠は、王位の標章でなくて何であろうか。いかなる気概で彼は王座に着くことを敢えてしたのか。高い玉座から周りに集まった民に挨拶し、軍の武器に取り巻かれて、将軍たちの慣わしと習いにしたがって冠を取り出した。それはカエサルの判断に留保されるべきものであったのに。ローマの支配の権力によるだけでなく、遺言の権利によってもそうであるべきだったのに。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.7
Herodem enim nec praeripere potuisse Caesari vel Senatui, quod ipse vel a Senatu accepisset, et superiore testamento expressisse satis propriae judicium voluntatis, quo Antipam succedere sibi in regnum sensu integro ac perpenso consilio declaraverit, et postremo omnia Caesaris judicio reservasse: quamvis soluto jam corpore, anxius supremo periculo, nec ullius jam sensus aut consilii capax, dictaverit non quod arbitrabatur, sed quod ingerebatur.
PL 15, 2036Cというのも、ヘロデは、自分が元老院から受けたものを、カエサルや元老院から先取りすることはできなかったはずである。先の遺言において、自分の意思の判断を十分に表明し、そこで、健全な意識と熟慮のうえでアンティパス〔ミーニュの脚注は、別の写本が Antipatrum と読むとする〕が自分の王位を継ぐと宣し、最後にはすべてをカエサルの判断に留保した。もっとも、体はすでに衰え、最後の危険に怯え、もはやいかなる意識も分別も持ちえず、自分の思うところではなく、押しつけられたところを口述したのではあるが、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.8
Praeceptorem igitur imperii de seipso pronuntiasse, quod non mereretur tuo, Caesar, judicio in regnum substitui. Nam si meritorum suorum conscius foret, petere potius quam usurpare maturavisset.
PL 15, 2036Cそれゆえ、支配を先取りした者〔praeceptorem imperii。praecipere(先に取る)から、王位を先に奪ったアルケラオスを言うと取った〕は、カエサルよ、あなたの判断によって王位に据えられるにふさわしくないと、自分自身について宣したのである。もし自分の功績を自覚していたなら、奪うよりもむしろ願い出ることを急いだはずだからである〔ミーニュの脚注(バロー)は usurpare(奪う)に異読 eripere(奪い取る)を挙げる〕。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.9
Non petendo autem, sed usurpando, quae in petitione consisterent etiam in pecuniariis negotiis (nedum divitiarum.
PL 15, 2036Dだが、願い出ることでなく奪うことによって、願い出において成り立つはずのことが、金銭の事柄においてさえ(まして富においてはなおさら)
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.10
Denique Fabatum illum Romanae rei moderatorem et intimum Caesaris tibi cepi, et a Sylaeo ingenti ambitus pecunia, ut impugnarent) praejudicare solere, ut praeposteri litigatores cadant causa: hic vero non pecuniarum quaestum in crimen vocari, sed imperii Romani violatum jus, reverentiam despectam, spretam potestatem, indignum aestimantem Romanae curiae senatum, qui soleret regnum dare atque eripere, et cum Caesare vetustam conferendi imperii servare praerogativam.
PL 15, 2036D(実に、ローマの国事の統率者でカエサルの腹心であるあのファバトゥスを、私はあなたのために取り込み、またシュライオスから、莫大な買収の金によって、攻撃するようにと〔仕向けられていた〕)〔底本は前の節の nedum divitiarum.(まして富においては)からこの節の ut impugnarent(攻撃するようにと)までを丸括弧で刷る。この語句は文脈に合わず、ミーニュの脚注(バロー)は「括弧に囲まれて見えるものは写本に無い」(Quae vero parenthesi mox interclusa vides, non habentur in ms.)と記す。他所から紛れ込んだものらしい〕、予断を与えるのが常であり、順序を誤った訴訟人は訴えに敗れる。だがここで罪に問われているのは、金銭の利得ではなく、ローマの支配の侵された権利、軽んじられた敬意、侮られた権力である。彼は、王位を与えもし奪いもするのを常とし、カエサルとともに支配を授ける古来の特権を守っているローマの議場の元老院を、取るに足りないものと見なしたのだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.11
Quid facturum esse, cum legitime regnare coepisset, qui ante regnum insolentissimus necasset plurimos, qui opem fessis rebus et tributorum allevamentum poposcerant: remedium postulantibus bellum irrogatum, interfecta novem millia Judaeorum in ipsa venerabili apud suos Paschae celebritate, pro pecudibus homines immolatos, sacratorum qui ad templi festa convenerant, sanguinem fusum, spectaculum miserabile: si quis caesorum stragem recenseat, Babylonicos revertisse arbitraretur? quanto crudelius a cive commissa, quae in hoste barbaro plena immanis saevitiae atque impietatis aestimarentur?
PL 15, 2037A正当に王位に就いたなら、彼は何をするであろうか。王位に就く前に、すでに最も傲慢にも、疲弊した事態への助けと貢租の軽減を求めた多くの者を殺した。救済を求める者たちに戦いを仕向け、民が敬う過越祭の祝いのさなかに、ユダヤ人九千人を殺し、家畜のかわりに人間を犠牲に捧げ、神殿の祭りに集まった聖なる者たちの血を流した。哀れな光景であった。もし誰かが殺された者たちの屍の山を数え上げるなら、バビロニア人が戻ってきたと思うであろう。蛮族の敵のもとでなら、凶暴な残忍さと不敬に満ちたものと見なされるであろうことが、同じ市民によって行われたのだから、どれほど残酷なことか。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.12
Hanc sportulam civibus datam, hoc sacrificium Archelaum regni sui primordia commendavisse.
PL 15, 2037Bこの施しを市民に与え、この供犠をもって、アルケラオスは自分の王位の始まりを世に推薦したのだ、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.13
Deberi misereri Caesarem senatumque reliquiarum Judaeae, quae quondam liberis fulta populis servitutem optaret, si modo tolerabilem liceret perpeti sub rege justo, longe illum abesse a jure imperitandi.
PL 15, 2037Bカエサルと元老院は、ユダヤの残された者たちを憐れむべきである。彼らはかつて、自由な民に支えられていたが、正しい王のもとで耐えうる奴隷の身であるなら、それを望むであろう。この者は、支配する権利からはるかに遠い、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.14
Siquidem apud Judaeos nulli regnum competere, nisi ei qui esset ex generatione Judae, sicut lex diceret. At vero istum Idumaeum genere, quem nulla prosapiae regalis origo contingeret, irrepsisse in honorem indebitum.
PL 15, 2037Bというのも、ユダヤ人のもとでは、律法の言うとおり、ユダの血筋から出た者でなければ、誰にも王位は属さない。だがこの者は、生まれはイドゥマヤ人であり、王家の血筋の起こりに少しも触れない者でありながら、ふさわしくない栄誉の座に這い上がったのだ。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.15
Siquidem cum Antipater sibi atque Archelao fuerit avus, praestans divitiis, caeterisque artibus potens, et maxime Romanorum amicitia, Caesarique seniori bello probatus, cum posset sibi regnum adsciscere, numquam tamen affectaverit; quin etiam defendere aliis maluerit quam sibi parare, meritoque illum habitum ut parentem optimum, qui Judaeam in libertatem vindicaverit vulneribus suis, nec in servitutem deduxerit.
PL 15, 2037B実際、アンティパトロスは、自分にとってもアルケラオスにとっても祖父であり、富に優れ、他の技にも力があり、とりわけローマ人の友誼を得て、年長のカエサルに戦で認められていた。彼は王位を自分のものとすることもできたのに、決してそれを求めなかった。むしろ、他の者たちを守ることを、自分のために備えることよりも望み、ユダヤを自分の傷によって自由へと取り戻し、奴隷の身へと引き渡さなかったので、当然、最良の父のように見なされたのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.16
Herodem Antonii testimonio qui paternus sibi hospes fuisset, in regnum aspiravisse: ex illo Judaeorum res imminutas, egisse ut hostem, non ut rectorem.
PL 15, 2037Cヘロデは、父祖からの客友であったアントニウスの証言によって、王位を望んだ。その時からユダヤ人の事態は衰え、彼は統治者としてでなく、敵のように振る舞った。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.17
Cum igitur ipse etiam adulter regni fuerit, quomodo potuisse ab eo legitimum regem creari? non deprecari tamen, quominus sub regno sint, sed poscere sub Romano agere, cujus sibi gratiam jam inde a Machabaeis partam tantum per usurpationem regni postea degeneraverunt, ut multo inferiores sint his, adversum quos Romanam petierunt societatem.
PL 15, 2037Cそれなら、彼自身が王位の簒奪者であったのに、どうして彼から正統の王が生み出されえたであろうか。それでも、彼らは王の下にあることを拒むのではなく、ローマの下で暮らすことを求める。ローマの恩顧は、すでにマカバイ家の時代から彼らが得ていたものである。ところが彼らは、のちに王位の簒奪によってこれほど堕落し、ローマとの同盟を求めた当の相手よりも、はるかに劣る者となってしまった〔cujus ... degeneraverunt の係りは、ローマの恩顧を得ていたユダヤ人と取った〕。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.18
Denique orare sese, ut eadem conditione Judaea qua Syria praesidiale judicium a vobis adipiscatur, quo devotionis nostrae detur experimentum, utrum qui seditiosi ac rebelles vocamur, possimus moderatis judicibus obtemperare.
PL 15, 2037D実に彼らは、シリアと同じ条件で、ユダヤも諸君〔カエサルと元老院〕から総督による裁きを得られるよう願った。それによって、我々の忠誠の試しが与えられ、反乱者・反逆者と呼ばれる我々が、穏健な裁判官に従いうるかどうかが示されるであろう、と。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.19
Adversus ea Nicolaus pro Archelao respondens, inquietissimam nationem insolentiae suae asseruit poenas dedisse: ne hinc potissimum Archelaus invidia inexcusabilis criminis accerseretur, si per seditionem pacem turbarent, atque a Romanorum societate animis atque armis discederent: de testamenti autem praelatione quis dubitaret, cum et posterius praeferri soleat superioribus, et hoc multo validius caeteris videri debeat, in quo Caesari confirmandi regalis judicii servata sit praerogativa, quo cumulata potius quam imminuta Romani nominis reverentia sit, si et a vobis, Caesar, non praeripiatur regibus, quod privatis licet, ut eorum valeant testamenta, et quem potissimum sibi cupiant succedere, ultimo scribant stylo, atque ab illis iterum ea vobis honorificentia reservetur, ut confirmatio judicii a vobis petatur, et is succedat quem pater elegerit, vos probaveritis.
PL 15, 2037Dこれに対してアルケラオスのために答えたニコラオスは、この上なく落ち着きのない民が自らの横暴の刑罰を受けたのだと主張した。彼らが内乱によって平和を乱し、心も武器もローマとの同盟から離れるようなことがあれば、まさにそのことでアルケラオスが弁解できない罪の憎しみを招くことになるので、それを防いだのだ、と。遺言の優先については、誰が疑うであろうか。後のものが先のものに優先されるのが常であり、またこの遺言は、王の判断を確認する特権がカエサルに留保されているので、他のものよりはるかに有効と見なされるべきだからである。それによって、ローマの名への敬意は損なわれるどころかむしろ積み上げられる。カエサルよ、私人に許されていること、すなわち遺言が効力を持ち、誰に最も継がせたいかを最後の筆で書くことを、諸君が王たちから奪わず、また王たちの側からはあらためて、判断の確認が諸君に求められ、父が選び諸君が認めた者が継ぐという名誉が諸君に留保されるなら、そうなのである。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.20
Quando igitur magis sapuit Herodes, cum tibi Caesar, servaverit praerogativam, an quando praeteriit? Ubi Antipas substituitur, Caesar praeteritur. Ubi Archelaus subrogatur, Caesar adsciscitur: sine firmamento nulla res stabilis.
PL 15, 2038A「では、ヘロデがより賢明であったのは、カエサルよ、あなたに特権を残したときか、それともそれを無視したときか。アンティパスが後継に立てられたときには、カエサルは無視される。アルケラオスが代わりに立てられたときには、カエサルが加えられる。確認なくして、いかなるものも定まらない。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.21
Divino itaque judicio ubi justitia deerat, vel simulationi, vel voluntati firmamentum defuit. Ubi autem aequitas examini suppetebat, robur quaesitum, ut judicium confirmaretur.
PL 15, 2038B「それゆえ、神の裁定においては、正義が欠けているところでは、偽装にも恣意にも、確証が欠けていた。だが、公平が審理に備わっているところでは、裁定が確認されるよう、力が求められたのである。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.22
Considera igitur, utrum fecerit injuriam qui te elegit, aut si rescindi debeat, quod te arbitro sanciendum reliquit rerum omnium domino: cui jure etiam reges cedunt potestate.
PL 15, 2038B「それゆえ考えよ。あなたを選んだ者が不正をなしたのか、あるいは、あなたの裁定で確定されるよう、万物の主であるあなたに託されたものが、覆されるべきなのかを。王たちも権力においては、当然あなたに道を譲る。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.23
Qui enim scivit, quem eligeret ad confirmandum, scivit utique quem eligeret ad imperandum, nec in successore falli potuit, qui non est falsus in confirmatore.
PL 15, 2038B「確認させる者として誰を選ぶべきかを知っていた者は、支配させる者として誰を選ぶべきかをも当然に知っていたのであり、確認者において誤らなかった者が、後継者において誤りえたはずがない。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.24
Nam qui arbitrum constituit te, cognovit itaque talem successorem sibi constituendum, qui tibi quem constitueres non displiceret.
PL 15, 2038B「あなたを裁定者に立てた者は、だからこそ、あなたが立てることになるその者として、あなたの気に入らぬことのない後継者を自分のために立てるべきだと知っていたのである。」
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.25
Auditis partibus Caesar sententiam distulit: deinde collato cum Senatu consilio Archelaum genti praeposuit, ut fungeretur rectoris munere, non regni honore. Spopondit tamen et regnum daturum, si se ita gereret, ut probaretur.
PL 15, 2038C双方の言い分を聞いたのち、カエサルは判決を延ばした。それから元老院と協議して、アルケラオスを民の上に立て、王の栄誉ではなく、統治者の務めを果たさせることにした。ただし、承認されるにふさわしく振る舞うなら、王位をも与えると約束した。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.26
Jam enim tentamenta dissensionis Israelitici populi nuntiabantur. Tetrarchas duos constituit Herodis filios, Philippum et Antipam, qui cum Archelao de regno certaverat: Herodis sorori cui nomen Salome, delegatum servavit, etiam alia ipse adjunxit.
PL 15, 2038Cというのも、イスラエルの民の不和の試みがすでに告げられていたからである。彼は、ヘロデの息子フィリポと、アルケラオスと王位を争ったアンティパスを、二人の四分領主に立てた。サロメという名のヘロデの妹には、委ねられたものを保たせ、さらに自らもほかのものを加えた。
De excidio urbis Hierosolymitanae libri quinque 2.1.27
Duabus quoque filiabus Herodis mille talenta quae sibi relicta erant, dispertienda arbitratus: addidit etiam alia sexcenta millia, et ea Pherorae liberis sociari censuit.
PL 15, 2038Cまた、ヘロデの二人の娘には、自分に遺された千タラントを分けるべきだと考え、さらに別の六十万〔底本に単位の語は無い〕を加え、それをフェロラスの子らにも分け与えるよう定めた。