Divinarum Institutiones 7.22.1
De errore poetarum, atque de animae reditu ab inferis. Figmenta haec esse poetarum quidam putant, ignorantes unde illa poetae acceperint, ac negant haec fieri posse; nec mirum est ita illis videri.
PL 6, 803A詩人たちの誤りと、魂の冥界からの帰還について。ある者たちは、これらを詩人たちの作り話にすぎないと考え、詩人たちがそれをどこから得たかを知らぬまま、こうしたことが起こりうることを否定する。しかし、彼らにそのように見えるのも不思議ではない。
Divinarum Institutiones 7.22.2
Aliter enim, quam res habet, traditur a poetis: qui licet sint multo antiquiores quam historici, et oratores, et caetera genera scriptorum; tamen quia mysterium divini sacramenti nesciebant, et ad eos mentio resurrectionis futurae obscuro rumore pervenerat, eam vero temere ac leviter auditam in modum commentitiae fabulae prodiderunt.
PL 6, 803Aというのも、詩人たちは事の実際とは異なる仕方でこれを伝えているからである。詩人たちは、歴史家や弁論家、その他あらゆる種類の著述家たちよりもはるかに古い時代の者たちではあるが、それでも神の秘義の奥義を知らなかったのであり、来たるべき復活についての言及も、彼らのもとには曖昧な風聞として届いたにすぎなかった。それゆえ、彼らは軽率に、いい加減に聞き知ったそのことを、作り事めいた物語のかたちで書き伝えたのである。
Divinarum Institutiones 7.22.3
Et tamen iidem testati sunt, non auctorem se certum, sed opinionem sequi; ut Maro qui ait: Sit mihi fas audita loqui.
PL 6, 803Bとはいえ、彼ら自身も、確かな典拠にではなく世論に従っているにすぎないことを証言している。マロー(ウェルギリウス)がこう言っている通りである。『聞いたことを語ることが、私に許されんことを』。
Divinarum Institutiones 7.22.4
Quamvis igitur veritatis arcana in parte corruperint; tamen ipsa res eo verior invenitur, quod cum prophetis in parte consentiunt: quod nobis ad probationem rei satis est. Errori tamen eorum subest ratio nonnulla.
PL 6, 803Bしたがって、彼らは真理の秘密を部分的に歪めてしまったとはいえ、事柄そのものは、預言者たちと部分的に一致する点においてこそ、いっそう真実であることが見出される。このことは、我々にとって事柄を証明するのに十分である。とはいえ、彼らの誤りの根底には、それなりの理由がないわけではない。
Divinarum Institutiones 7.22.5
Nam cum prophetae assiduis concionibus praedicarent, judicaturum esse de mortuis Filium Dei, et haec annuntiatio non lateret, quoniam rectorem coeli non alium putabant esse, quam Jovem, judicare apud inferos Jovis filium tradiderunt: sed tamen non Apollinem, aut Liberum, aut Mercurium, qui coelestes putantur, sed eum qui et mortalis fuerit, et justus, vel Minoem, vel Aeacum, vel Rhadamantum.
PL 6, 804Aというのも、預言者たちは絶えざる説教のうちに、神の子が死者たちについて裁きを行うであろうと予め告げており、この告知が知られずにいることはなかったからである。しかるに、彼らは天の支配者をユピテルのほかにないと考えていたため、冥界で裁きを行うのはユピテルの子であると言い伝えたのであった。しかし、それは天の神と見なされているアポロやリベルやメルクリウスではなく、死すべき者でありながら義しい者、すなわちミノスか、アイアコスか、あるいはラダマンテュスであるとした。
Divinarum Institutiones 7.22.6
Corruperunt igitur poetica licentia, quod acceperant; vel opinio veritatem per diversa ora sermonesque varios dissipata mutavit.
PL 6, 804Aこうして彼らは、受け継いだものを詩的放縦によって歪めてしまったのであり、あるいは、様々な口や言葉を通じて散らばった世論が、真理を変えてしまったのである。
Divinarum Institutiones 7.22.7
Nam quod peractis apud inferos mille annis, rursus ad vitam restitui cecinerunt, Marone ita dicente: Has omnes, ubi mille rotam volvere per annos, Lethaeum ad fluvium Deus evocat agmine magno, Scilicet immemores supera ut convexa revisant, Rursus et incipiant in corpora velle reverti: haec eos ratio fefellit, quod resurgent defuncti, non post mille annos mortis suae: sed ut restituti rursus in vitam, mille annis cum Deo regnent.
PL 6, 804Aというのも、詩人たちは、冥界で千年を過ごし終えた後、再び生へと復されると歌ったからである。マローはこう言っている。 『これらすべての魂を、千年のあいだ輪を巡らせ終えたとき、 神は大いなる列をなしてレーテーの川へと呼び寄せる。 すなわち、忘却したうえで再び天上の丸天井を仰ぎ見んがため、 そして再び肉体へと帰ることを望み始めんがためである』。 この点で彼らの理屈は誤りに陥っていた。死者たちがよみがえるのは、その死後千年を経てのことではなく、むしろ生へと復された後、千年の間、神と共に統治するためだからである。
Divinarum Institutiones 7.22.8
Deus enim veniet, ut orbe hoc ab omni labe purgato, redivivas justorum animas, corporibus innovatis, ad sempiternam beatitudinem suscitet.
PL 6, 804Bなぜなら神は来たり、この世界をあらゆる穢れから浄めたうえで、義しい者たちの生き返った魂を、新たにされた肉体とともに、永遠の至福へと甦らせるであろうからである。
Divinarum Institutiones 7.22.9
Itaque praeter aquam oblivionis vera sunt caetera: quam idcirco finxerunt, ne quis illud opponeret: Cur ergo non meminerunt se aliquando vixisse, aut qui fuerint, aut quae gesserint?
PL 6, 804Bしたがって、忘却の水を除けば、その他の点は真実である。この忘却の水を、彼らはこう反論されないようにと作り出したのである。すなわち、『それならば、なぜ彼らはかつて生きていたことも、自分が誰であったかも、何を行ったかも思い出さないのか』と。
Divinarum Institutiones 7.22.10
Sed nihilominus tamen verisimile non putatur; et res tota velut licenter et fabulose ficta respuitur. Nobis autem de resurrectione affirmantibus, et docentibus animas ad alteram vitam non oblitas sui, sed in eodem sensu ac figura esse redituras, illud opponitur.
PL 6, 805Aしかしそれでもなお、これはもっともらしいこととは考えられておらず、事柄全体が、放縦かつ作り話めいた作り事として斥けられている。ところが、我々が復活を肯定し、魂が別の生へと、自らを忘れることなく、同じ意識と姿とをもって帰ってくると教えるとき、次のような反論が突きつけられる。
Divinarum Institutiones 7.22.11
Tot jam saecula transierunt: quis unquam unus ab inferis resurrexit, ut exemplo ejus fieri posse credamus? At enim resurrectio fieri non potest, dominante adhuc injustitia.
PL 6, 805A『すでにこれほど多くの世が過ぎ去った。冥界から一体誰が今までによみがえったことがあり、その実例によって、それが起こりうると我々が信じられようか』と。しかし、不正義がなお支配している間は、復活は起こりえないのである。
Divinarum Institutiones 7.22.12
Hoc enim saeculo necantur homines vi, ferro, insidiis, venenis; afficiuntur injuriis, egestate, carceribus, tormentis, proscriptionibus.
PL 6, 805Aこの世においては、人は暴力によって、剣によって、謀略によって、毒によって殺される。また不正、困窮、投獄、拷問、追放宣告によって苦しめられる。
Divinarum Institutiones 7.22.13
Eo accedit, quod justitia invisa est; quod omnes, qui Deum sequi volunt, non tantum odio habentur: sed vexantur omnibus contumeliis, et excruciantur multiplici genere poenarum, et ad impios cultus manufactorum deorum non ratione, aut veritate, sed nefanda corporum laceratione coguntur.
PL 6, 805Aさらに、正義は憎まれている。神に従おうとする者たちは皆、憎まれるだけでなく、あらゆる侮辱によって苦しめられ、多様な種類の刑罰によって責め苛まれ、理によってでも真理によってでもなく、身の毛もよだつ肉体の切り裂きによって、人手で作られた神々への不敬虔な崇拝へと強制される。
Divinarum Institutiones 7.22.14
Num igitur oportet ad haec eadem resurgere, et reverti homines ad vitam, in qua tuti esse non possint? Cum ergo justi tam viles habeantur, tam facile tollantur; quid putemus futurum fuisse, si quis ab inferis rediens vitam postliminio recepisset?
PL 6, 805Bそれならば、人間が再びこれと同じ境遇へとよみがえり、身の安全を得られぬような生へと戻ることが、果たしてふさわしいであろうか。義しい者たちがこれほど賤しめられ、これほどたやすく葬り去られるのであれば、もし誰かが冥界から戻り、帰還の権利によって生を取り戻していたとしたら、いったい何が起こっていたと我々は考えるべきであろうか。
Divinarum Institutiones 7.22.15
Auferretur profecto ab oculis hominum; ne viso eo, vel audito, deos universi relinquerent, et ad unius se Dei cultum religionemque converterent.
PL 6, 805B彼はきっと人々の目の前から取り去られたであろう。彼を見、あるいはその話を聞いた人々が皆、神々を捨て去り、ただ一なる神への礼拝と信仰へと立ち返ってしまわぬようにするためである。
Divinarum Institutiones 7.22.16
Ergo semel fieri resurrectionem necesse est, cum malum fuerit ablatum; quoniam eos, qui resurrexerint, nec mori jam ulterius, nec violari ullo modo fas est, ut beatam possint agere vitam, quorum mors resignata est.
PL 6, 805Bしたがって、復活は、悪が取り除かれたのちに、ただ一度だけ起こることが必要なのである。なぜなら、よみがえった者たちは、もはや二度と死ぬことも、いかなる仕方で害を加えられることも許されず、彼らにとって死が解除された以上、幸福な生を送ることができるはずだからである。
Divinarum Institutiones 7.22.17
Poetae vero cum scirent, hoc saeculum malis omnibus redundare, oblivionis amnem induxerunt, ne laborum ac malorum memores animae reverti ad superos recusarent; unde Virgilius: O pater, anne aliquas ad coelum hinc ire putandum est Sublimes animas, iterumque ad tarda reverti Corpora?
PL 6, 806Aしかし詩人たちは、この世があらゆる悪に満ちあふれていることを知っていたので、忘却の川を持ち出した。労苦と悪しきことどもを覚えている魂が、上なる世界へ帰ることを拒まぬようにするためである。それゆえウェルギリウスはこう言う。 『おお父よ、ここから天へと崇高な魂たちが上ってゆき、 再びのろい肉体へと帰ってゆくと、考えねばならぬのでしょうか』。
Divinarum Institutiones 7.22.18
Quae lucis miseris tam dira cupido? Ignorabant enim quomodo, aut quando id fieri oporteret. Itaque renasci eas putaverunt, et denuo ad uterum revolvi, atque ad infantiam regredi.
PL 6, 806A『不幸な者たちに、光へのこれほど凄まじい欲望があるとは、いったい何としたことでしょうか』。彼らは、それがどのように、いつ起こるべきかを知らなかったのである。それゆえ、魂は生まれ変わり、再び母胎へと巻き戻され、幼児期へと立ち帰ると考えたのであった。
Divinarum Institutiones 7.22.19
Unde etiam Plato de anima disserens, ex hoc ait posse cognosci animas esse immortales atque divinas, quod in pueris mobilia sunt ingenia, et ad percipiendum facilia; quod ea quae discant, ita celeriter rapiant, uti non tunc primum discere illa videantur, sed recognoscere, atque reminisci: in quo vir sapiens poetis ineptissime credidit.
PL 6, 806Aそれゆえプラトンもまた、魂について論じつつ、次のことから魂が不死であり神的なものであると知られうると言う。すなわち、子供たちの才知は活発で、物事を捉えるのに容易であり、彼らが学ぶことをきわめて速やかに掴み取るので、そのとき初めて学んでいるのではなく、思い出し、想起しているように見えるということである。しかしこの点において、かの賢者は詩人たちをまことに愚かしくも信じてしまったのである。