Divinarum Institutiones 5.10.1
De falsa pietate, et de falsa et vera religione. Operae pretium est cognoscere illorum pietatem, ut ex iis, quae clementer ac pie faciunt, possit intelligi qualia sint quae ab his contra jura pietatis geruntur.
PL 6, 580A偽りの敬虔について、そして偽りの宗教と真の宗教について。彼らの敬虔がいかなるものかを知ることには意義がある。彼らが慈悲深く敬虔に行うことどもから、敬虔の法に反して行われることどもがどのようなものであるかを理解できるからである。
Divinarum Institutiones 5.10.2
Ac ne quem videar inclementer incessere, aliquam mihi personam poeticam sumam, quae sit vel maximum pietatis exemplum. Apud Maronem rex ille, Quo justior alter Nec pietate fuit, nec bello major et armis, quae nobis documenta justitiae protulit?
PL 6, 580Aまた、誰かを無慈悲に攻撃しているように見えないよう、私はある詩的な人物を取り上げよう——それはまさに敬虔のもっとも偉大な実例とされる者である。マロー(ウェルギリウス)の許で、かの王は——「彼より正しい者はなく、敬虔においても、戦さと武勇においても、彼に勝る者はいなかった」——というが、この王は我々に正義のいかなる証しをもたらしたであろうか。
Divinarum Institutiones 5.10.3
Vinxerat et post terga manus, quos mitteret umbris Inferias, caeso sparsurus sanguine flammas.
PL 6, 581A「彼は、死者への手向けとして冥界の影に送るべき者たちの両手を、後ろ手に縛り上げていた——屠った血をもって炎に振りかけるために。」
Divinarum Institutiones 5.10.4
Quid potest esse hac pietate clementius, quam mortuis humanas victimas immolare, et ignem cruore hominum tanquam oleo pascere? sed fortasse hoc non ipsius vitium fuerit, sed poetae, qui Insignem pietate virum insigni scelere foedaverit.
PL 6, 581Aこの敬虔よりも慈悲深いものが、いったい何かあるだろうか——人間を犠牲として死者に捧げ、あたかも油であるかのように人間の血で炎を養うことよりも。だがおそらく、これは彼自身の落ち度ではなく、詩人の落ち度であったろう——彼は、敬虔において傑出した人物を、傑出した罪によって汚したのである。
Divinarum Institutiones 5.10.5
Ubi est igitur, o poeta, pietas illa quam saepissime laudas? Ecce pius Aeneas Sulmone creatos Quattuor hic juvenes, totidem quos educat Ufens, Viventes rapit, inferias quos immolet umbris, Captivoque rogi perfundat sanguine flammas.
PL 6, 581A詩人よ、それでは、お前がこれほど頻繁に称える、あの敬虔はいったいどこにあるのか。見よ—— 「敬虔なるアエネーアースは、スルモーより生まれし四人の若者と、 ウーフェーンスが育てた同じ数の若者たちを、生きたまま捕らえる。 冥界の影への手向けとして屠り、 捕虜の血をもって薪の炎に振りかけるために」
Divinarum Institutiones 5.10.6
Cur ergo dicebat eodem ipso tempore quo vinctos homines ad immolationem mittebat, Equidem et vivis concedere vellem; cum quos vivos habebat in potestate, vice pecudum juberet occidi?
PL 6, 581Bでは、縛られた人間たちを犠牲へと送り出していたまさにそのときに、彼はなぜ、「まことに、生きている者たちにも情けをかけたかった」と言っていたのか——生きたまま自分の手中に持っていた者たちを、家畜さながらに殺すよう命じておきながら。
Divinarum Institutiones 5.10.7
Sed haec, ut dixi, culpa non illius fuit, qui litteras fortasse non didicerat, sed tua, qui cum esses eruditus, ignorasti tamen quid esset pietas, et illud ipsum, quod nefarie, quod detestabiliter fecit, pietatis esse officium credidisti.
PL 6, 581Bだが、これは私が言ったとおり、おそらく学問を修めなかったであろう彼の落ち度ではなく、お前の落ち度である。お前は学識ある者でありながら、敬虔とは何であるかを知らず、彼が邪悪に、忌まわしくなしたまさにその行いを、敬虔の務めであると信じ込んだのだ。
Divinarum Institutiones 5.10.8
Videlicet ob hoc unum pius vocatur, quia patrem dilexit. Quid quod: Bonus Aeneas haud aspernanda precantes trucidavit; adjuratus enim per eumdem patrem, et per Spes surgentis Iuli, nequaquam pepercit, Furiis accensus et ira.
PL 6, 581Bなるほど、彼が敬虔と呼ばれるのは、ただ父を愛したというこの一事のためであろう。ならばこれはどうか——「善きアエネーアース」は、退けるべきでない懇願をする者を殺したのだ。まさにその父にかけて、そして成長するユールスへの望みにかけて懇願されたにもかかわらず、彼は狂乱と怒りに燃え立ち、いささかも容赦しなかったのである。
Divinarum Institutiones 5.10.9
Quisquamne igitur hunc putet aliquid in se virtutis habuisse, qui et furore tamquam stipulo exarserit, et manium patris, per quem rogabatur, oblitus, iram fraenare nequiverit? Nullo igitur modo pius, qui non tantum non repugnantes, sed etiam precantes interemit.
PL 6, 582Aそうであれば、狂乱に藁のごとく燃え立ち、自分がそれにかけて懇願された当の父の霊を忘れ、怒りを抑えることができなかったこの者に、何らかの徳があったなどと誰が思うだろうか。抵抗しない者だけでなく、懇願する者までも殺した者は、いかなる意味でも敬虔ではありえない。
Divinarum Institutiones 5.10.10
Dicet hic aliquis: Quae ergo, aut ubi, aut qualis est pietas? Nimirum apud eos, qui bella nesciunt, qui concordiam cum omnibus servant, qui amici sunt etiam inimicis, qui omnes homines pro fratribus diligunt; qui cohibere iram sciunt, omnemque animi furorem tranquilla moderatione lenire.
PL 6, 582Aここで誰かはこう言うだろう——それでは、敬虔とはいったい何であり、どこにあり、どのようなものであるのか、と。それはもちろん、戦さを知らぬ者たち、あらゆる人と和合を保つ者たち、敵に対してさえ友である者たち、あらゆる人間を兄弟として愛する者たちのもとにある——怒りを抑えることを知り、心のあらゆる激情を穏やかな抑制によって和らげる者たちのもとに。
Divinarum Institutiones 5.10.11
Quanta igitur caligo, quanta tenebrarum et errorum nubes hominum pectora obduxit; qui cum se maxime pios putant, tum maxime fiunt impii! Quanto enim religiosus terrenis istis simulacris inserviunt, tanto magis scelerati adversus nomen verae divinitatis existunt.
PL 6, 582Bかくも大きな暗闇、かくも大きな闇と誤りの雲が、人間の胸を覆っているのか。自分たちをこの上なく敬虔であると思い込むまさにそのときに、彼らはこの上なく不敬虔になっているのだ。彼らが地上のこれらの像に信心深く仕えれば仕えるほど、真の神性の名に対してますます罪深い者となるのである。
Divinarum Institutiones 5.10.12
Itaque pro merito impietatis suae gravioribus malis saepe vexantur, quorum causam quia nesciunt, fortunae culpa omnis adscribitur: et locum invenit Epicuri philosophia, nihil ad deos pertinere censentis; nec gratia eos tangi, nec ira moveri, quia et contemptores eorum saepe videant beatos, et cultores saepe miseros.
PL 6, 582Bそれゆえ彼らは、自分たちの不敬虔にふさわしく、しばしばより重い災いに悩まされる。だがその原因を知らないので、すべての咎は運命のせいにされる。そしてここに、神々は何事にも関わらず、好意に動かされることも怒りに揺り動かされることもないと説くエピクロスの哲学が入り込む余地を見出す——彼らは、神々を蔑む者がしばしば幸福であり、神々を崇拝する者がしばしば不幸であるのを見るからである。
Divinarum Institutiones 5.10.13
Quod eo fit; quia cum religiosi videantur, et natura boni, nihil tale creduntur mereri, quale saepe patiuntur. Consolantur se tamen accusatione fortunae; nec sentiunt quod si esset ulla, cultoribus suis nunquam noceret.
PL 6, 582Bそのようなことが起こるのは、彼らが敬虔であり、生まれつき善良であるように見えながら、実際にしばしば被っているようなことに値するとは思われないからである。とはいえ彼らは、運命を非難することによって自らを慰める。もし運命なるものが本当に存在するのであれば、それは自らを崇拝する者を決して害することはないはずだ、ということに気づかないのである。
Divinarum Institutiones 5.10.14
Merito igitur hujusmodi pietatem poena consequitur, et offensa divinitas scelere hominum prave religiosorum gravi eos infortunio mactat; qui licet sanctis moribus vivant, in summa fide atque innocentia, tamen quia deos colunt, quorum ritus impios ac profanos Deus verus odio habet, a justitia, et a nomine verae pietatis alieni sunt.
PL 6, 583Aかくして当然にも、このような敬虔には刑罰が伴う。よこしまに信心深い人間たちの罪によって損なわれた神性は、彼らを重い不運によって打ちのめすのである。彼らは聖なる習わしのうちに生き、この上ない信義と無垢のうちにあるとしても、神々を崇拝している以上——その不敬虔で俗なる祭儀を真の神は憎んでいる——正義からも、真の敬虔の名からも縁遠い者たちなのである。
Divinarum Institutiones 5.10.15
Nec est difficile docere, cur deorum cultores boni et justi esse non possint. Quomodo enim sanguine abstinebunt qui colunt cruentos deos, Martem atque Bellonam? quomodo aut parentibus parcent, qui expulsorem patris sui Jovem; aut natis ex se infantibus, qui Saturnum? quomodo pudicitiam tuebuntur, qui colunt deam nudam et adulteram, et quasi apud deos prostitutam?
PL 6, 583A神々を崇拝する者たちが、なぜ善良で正しい者でありえないのかを示すのは難しいことではない。血なまぐさい神々、マールスとベロナを崇拝する者たちが、どうして流血を控えるであろうか。自分の父を追放した者であるユピテルを崇拝する者たちが、どうして親に手をかけずにおくであろうか。あるいは、サトゥルヌスを崇拝する者たちが、どうして自分から生まれた幼児に手をかけずにおくであろうか。裸で姦通し、神々の間でさながら娼婦のごとくである女神を崇拝する者たちが、どうして貞潔を守るであろうか。
Divinarum Institutiones 5.10.16
Quomodo se a rapinis et fraudibus abstinebunt, qui Mercurii furta noverunt, docentis non fraudis esse decipere, sed astutiae? quomodo libidines coercebunt, qui Jovem, Herculem, Liberum, Apollinem, caeterosque venerantur quorum adulteria, et stupra in mares et foeminas, non tantum doctis nota sunt, sed exprimuntur etiam in theatris, atque cantantur, ut sint omnibus notiora?
PL 6, 583Bメルクリウスの盗みを知る者たちが——欺くことは詐欺ではなく狡知に属することだと教えるのがこの神である——どうして強奪や欺瞞から身を控えるであろうか。ユピテル、ヘルクレス、リベル、アポロ、その他の神々を崇敬する者たちが、どうして情欲を抑えるであろうか——彼らの姦通や、男女を問わぬ淫行は、学識ある者だけに知られているのではなく、劇場でも演じられ、歌われて、すべての人にいっそう広く知られているというのに。
Divinarum Institutiones 5.10.17
Possuntne inter haec justi esse homines, qui, etiamsi natura sint boni, ab ipsis tamen diis erudiantur ad injustitiam? Ad placandum enim Deum quem colas, iis rebus opus est, quibus illum gaudere ac delectari scias.
PL 6, 583Bこのような状況の中で、人間が正しくありうるだろうか——たとえ生まれつき善良であったとしても、まさにその神々自身によって不正義へと教育されるというのに。自らが崇拝する神を宥めるためには、その神が喜び、楽しむと知っているようなことを行う必要があるのだから。
Divinarum Institutiones 5.10.18
Sic fit ut vitam colentium Deus pro qualitate nominis sui formet, quoniam religiosissimus est cultus, imitari.
PL 6, 583Bかくして、崇拝する者たちの生は、彼らの神の性質に応じて形作られることになる。なぜなら、もっとも敬虔な崇拝とは、模倣することだからである。