ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber I, Caput IX 第I巻 第IX章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 156A · 12 sectiones

Divinarum Institutiones 1.9.1

1

De Hercule et ejus vita et morte. Hercules, qui ob virtutem clarissimus, et quasi Africanus inter deos habetur, nonne orbem terrae, quem peragrasse ac expurgasse narratur, stupris, libidinibus, adulteriis inquinavit? nec mirum, cum esset adulterio genitus Alcmenae.

PL 6, 156A

ヘラクレスとその生涯および死について。ヘラクレスは、その武勇のゆえに最も名高く、神々の中でいわば〔スキピオ〕アフリカヌスのような扱いを受けているが、彼が遍歴し清めたと語られるこの地上を、姦淫と欲情と不義密通とで汚したのではなかったか。彼がアルクメネとの姦通によって生まれたことを思えば、驚くには当たらない。

Divinarum Institutiones 1.9.2

2

Quid tandem potuit in eo esse divini, quis suis ipse vitiis mancipatus, et mares et foeminas contra omnes leges infamia, dedecore, flagitio affecit? Sed ne illa quidem, quae magna et mirabilia gessit, talia judicanda sunt; ut virtutibus divinis tribuenda videantur.

PL 6, 157A

そもそも、自らの悪徳の奴隷となり、あらゆる掟に反して男にも女にも恥辱と汚名と破廉恥な行いを及ぼした者に、いったい何の神性がありえたであろうか。しかも、彼が成し遂げた偉大で驚くべき業でさえも、神的な力に帰せられるべきものと見なせるようなものではない。

Divinarum Institutiones 1.9.3

3

Quid enim tam magnificum, si leonem aprumque superavit, si aves sagittis dejecit, si regium stabulum egessit, si viraginem vicit, cingulumque detraxit, si equos feroces cum domino interemit? Opera sunt ista fortis viri, hominis tamen.

PL 6, 157A

獅子や猪を打ち負かしたとして、矢で鳥を射落としたとして、王の厩を掃除したとして、女丈夫を打ち負かし、その帯を奪ったとして、荒々しい馬をその主とともに殺したとして、いったいそれのどこがこれほど大したことであろうか。それらは勇敢な男の業ではあるが、あくまで人間の業にすぎない。

Divinarum Institutiones 1.9.4

4

Illa enim, quae vicit, fragilia et mortalia fuerunt. Nulla enim est (quod ait Orator) tanta vis, quae non ferro ac viribus debilitari frangique possit. At animum vincere, iracundiam cohibere, fortissimi est: quae ille nec fecit unquam, nec potuit.

PL 6, 157A

彼が打ち負かしたものは、いずれも脆く死すべきものであった。というのも、(かの雄弁家〔キケロ〕が言うように)武器と力によって弱められ打ち砕かれえないほどの力は存在しないからである。しかし自らの心に打ち勝ち、怒りを抑えることこそ、最も勇敢な者のなすことである。ところが彼は、それを一度としてなしたことがなく、なしえもしなかった。

Divinarum Institutiones 1.9.5

5

Haec qui faciat, non ego eum cum summis viris comparo; sed simillimum Deo judico. Vellem adjecisset de libidine, luxuria, cupiditate, insolentia; ut virtutem ejus impleret, quem similem Deo judicabat.

PL 6, 158A

キケロはこう続ける。「これらを成し遂げる者を、私は最も優れた人々と比べるのではなく、神に最もよく似た者と判ずる」。欲情や放埓、貪欲、傲慢についても付け加えていてくれたなら、と私は思う。そうすれば、彼が神に似ていると判じた人物の徳を、余すところなく満たしていたであろうに。

Divinarum Institutiones 1.9.6

6

Non enim fortior putandus est, qui leonem, quam qui violentam in seipso inclusam feram superat, iracundiam; aut qui rapacissimas volucres dejecit, quam qui cupiditates avidissimas coercet; aut qui Amazonem bellatricem, quam qui libidinem vincit, pudoris ac famae debellatricem; aut qui fimum de stabulo, quam qui vitia de corde suo egerit, quae magis sunt perniciosa, quia domestica et propria mala sunt, quam illa, quae et vitari poterant et caveri.

PL 6, 158A

獅子に、あるいは獰猛な猛禽に、あるいは好戦的なアマゾーンに、あるいは厩の糞に打ち勝った者は、それぞれ、自らの内に閉じ込められた獣たる怒りに打ち勝つ者、貪欲きわまりない欲望を抑える者、恥と評判を打ち破る欲情に打ち勝つ者、そして心のうちから悪徳を掃い出す者よりも、勇敢だと見なされるべきではない——しかもその悪徳は、避け用心することもできた外なる害悪よりも、内にあり自分自身に固有のものであるだけに、いっそう有害なのである。

Divinarum Institutiones 1.9.7

7

Ex quo fit, ut ille solus vir fortis debeat judicari, qui temperans, moderatus et justus est. Quod si cogitet aliquis, quae sint Dei opera: jam haec omnia, quae mirantur homines ineptissimi, ridicula judicabit.

PL 6, 159A

したがって、節制し、慎み深く、正しい者のみが、真に勇敢な人間と判断されるべきである、ということになる。もし誰かが、神の業とは何であるかを考えるならば、愚かしい人々が驚嘆するこれらすべてのことを、もはや滑稽なものと判断するであろう。

Divinarum Institutiones 1.9.8

8

Illa enim non divinis virtutibus, quas ignorant, sed infirmitate suarum virium metiuntur. Nam illud quidem nemo negabit, Herculem non Eurystheo tantum servisse regi, quod aliquatenus honestum videri potest; sed etiam impudicae mulieri Omphalae, quae illum vestibus suis indutum sedere ad pedes suos jubebat pensa facientem: detestabilis turpitudo! sed tanti erat voluptas.

PL 6, 159A

彼らはそれらの業を、自分たちの知らない神の力によってではなく、自らの力の弱さによって測っているからである。実際、ヘラクレスが王エウリュステウスに仕えただけでなく——これはある程度は立派なことと見なされうるが——恥知らずな女オンパレーにも仕え、彼女の衣をまとって彼女の足もとに座り、課せられた羊毛の仕事をさせられていたことを、誰も否定はしないであろう。忌まわしい恥辱である。しかし快楽にはそれだけの値打ちがあったのだ。

Divinarum Institutiones 1.9.9

9

Quid tu, inquiet aliquis, poetisne credendum putas? Quidni putem? Non enim ista Lucilius narrat, aut Lucianus, qui diis et hominibus non pepercit; sed hi potissimum, qui deorum laudes canebant. Quibus igitur credemus, si fidem laudantibus non habemus?

PL 6, 159A

「お前は、詩人たちを信ずべきだと思うのか」と誰かは言うだろう。なぜ信じてはいけないことがあろうか。これを語っているのは、神々にも人間にも容赦しなかったルキリウスやルキアヌスではなく、むしろ何よりも、神々を称える歌をうたっていた者たちなのだから。ならば、称賛する者たちを信じないのなら、いったい誰を信じようというのか。

Divinarum Institutiones 1.9.10

10

Qui hos mentiri putat, proferat alios quibus credamus auctores, qui nos doceant, qui sint isti dii, quomodo, unde orti; quae sit vis eorum, qui numerus, quae potestas, quid in his admirabile, quid cultu dignum, quod denique certius veriusque mysterium: nullos dabit.

PL 6, 159B

この者たちが偽りを述べていると考える者があれば、我々が信じるに足る別の典拠となる著作家を差し出すがよい。この神々が何者であるか、どのように、どこから生まれたのか、その力はいかほどか、その数は、その権能は、その中の何が驚嘆に値し、何が崇拝に値するのか、そして結局のところ、より確かでより真なる秘儀とは何であるかを、我々に教える者を。だが、そのような者を彼は誰一人として示せまい。

Divinarum Institutiones 1.9.11

11

Credamus igitur istis, qui non ut reprehenderent sunt locuti; sed ut praedicarent. Navigavit ergo cum Argonautis, expugnavitque Trojam, iratus Laomedonti ob negatam sibi pro filiae salute mercedem: unde, quo tempore fuerit, apparet.

PL 6, 160A

それゆえ、我々は非難するためではなく、称賛するために語ったこれらの者たちを信じるとしよう。さて、彼〔ヘラクレス〕はアルゴナウタイとともに航海し、娘の命を救った報酬を拒まれたことに怒って、ラオメドンのトロイアを攻め落とした。このことから、彼がいつの時代の人物であったかが明らかになる。

Divinarum Institutiones 1.9.12

12

Idem furore atque insania percitus, uxorem suam cum liberis interemit. Hunc homines deum putant? sed Philocteta ejus haeres non putavit, qui facem supposuit arsuro, qui artus ejus et nervos cremari ac diffluere vidit, qui ossa ejus ac cineres in Oeteo monte sepelivit, pro quo munere sagittas ejus accepit.

PL 6, 160A

同じ彼は、狂乱と精神の錯乱に駆られて、自分の妻を子供たちとともに殺した。人々はこの者を神だと思っているのか。だが彼の後継者フィロクテテスは、そうは思わなかった。彼は、燃え上がる彼〔ヘラクレス〕のもとに松明を差し入れ、その手足と筋が焼けただれて溶け崩れるのを見、その骨と灰をオイテ山に葬った者であり、その務めの報酬として彼の矢を受け取ったのである。