ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber VII, Caput I 第VII巻 第I章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 732A · 30 sectiones

Divinarum Institutiones 7.1.1

1

De mundo; et qui sint credituri, qui vero non, atque ibi reprehensio perfidorum. Bene habet: jacta sunt fundamenta, ut ait eximius Orator.

PL 6, 732A

世界について。また誰が信じるに至り、誰が信じないか、そしてそこでの不実な者たちへの叱責について述べる。事はうまく運んでいる。かの卓越した弁論家が言うように、基礎はすでに据えられたのである。

Divinarum Institutiones 7.1.2

2

Verum nos non fundamenta solum jecimus, quae firma et idonea essent operi perforendo; sed magnis robustisque molibus aedificium totum pene usque ad summa perduximus.

PL 6, 732A

しかし我々は、この事業を成し遂げるにふさわしい堅固な基礎を据えたばかりではなく、大きく頑丈な構築物によって、建物全体をほとんど頂上にまで導き上げたのである。

Divinarum Institutiones 7.1.3

3

Restat, id quod est multo facilius, vel tegere, vel ornare; sine quo tamen priora opera et inutilia sunt, et ingrata.

PL 6, 732A

残るは、はるかに容易なことであるが、屋根を葺くか、あるいは飾りをつけるかである。とはいえ、それなくしては、これまでの仕事も無益で、喜ばれぬものとなる。

Divinarum Institutiones 7.1.4

4

Nam quid prodest, aut falsis religionibus liberari, aut intelligere veram? quid aut vanitatem falsae sapientiae pervidere, aut quae sit vera cogoscere?

PL 6, 734C

実に、偽りの宗教から解放されること、あるいは真の宗教を理解することに、何の益があろうか。偽りの知恵の空しさを見抜くこと、あるいはいずれが真の知恵であるかを知ることに、何の益があろうか。

Divinarum Institutiones 7.1.5

5

Quid, inquam, prodest coelestem illam justitiam defendere? quid cum magnis difficultatibus cultum Dei tenere, quae est summa virtus? nisi eam divinum praemium beatitudinis perpetue subsequatur.

PL 6, 734C

私は問う、かの天上の正義を守り抜くことに何の益があろうか。数々の困難のうちに神への礼拝を守り通すことに何の益があろうか——これこそ至高の徳であるが——もし永遠に至福という神の報いがそれに続かないならば。

Divinarum Institutiones 7.1.6

6

De qua nobis est in hoc libro disserendum; ne priora omnia irrita et infructuosa videantur, si hoc, cujus causa illa suscepta sunt, in incertum relinquamus; ne quis forte arbitretur, tantos labores incassum suscipi, dum eorum coelesti mercedi diffidit, quam Deus statuit ei, qui haec suavia terrae bona prae sola nudaque virtute contempserit.

PL 6, 735A

この事柄について我々はこの書で論じなければならない。そうでなければ、これらの労苦が企てられた目的であるこの事柄を不確かなままにしておくならば、先の議論すべてが空しく無益なものに見えてしまうであろうし、また、地上のこの快い善を、ただ裸の徳ゆえにのみ軽んじた者に神が定めたもうた天上の報いを人が信じずにいる間、これほど多くの労苦がいたずらに企てられているのだと、誰かが思うことのないようにするためでもある。

Divinarum Institutiones 7.1.7

7

Satis et huic parti faciamus, cum testimoniis divinarum Litterarum, tum etiam probabilibus argumentis, ut aeque clarum sit, et futura praesentibus, et divina terrenis, et perpetua brevibus esse anteponenda, quoniam temporalia sunt praemia vitiorum, sempiterna virtutum.

PL 6, 735A

この部分についても、我々は神の文書の証言によって、また蓋然的な論拠によっても、十分に果たそう。未来のものが現在のものに、神的なものが地上のものに、永遠のものが束の間のものに、等しく優先されるべきであることが明らかになるように。なぜなら、時に限られた報いは悪徳のものであり、永遠の報いは徳のものだからである。

Divinarum Institutiones 7.1.8

8

Exponam igitur rationem mundi, ut facile possit intelligi, et quando, et quare sit effectus a Deo: quod Plato, qui de mundi fabricatione disseruit, nec scire poterat, nec explicare; quippe qui coeleste mysterium, quod non nisi prophetis ac Deo docente discitur, ignorabat; ideoque in perpetuum dixit esse fabricatum.

PL 6, 735A

そこで私は、世界の理法を説き明かそう。それがいつ、なぜ神によって成し遂げられたかを容易に理解できるように。この理法を、世界の形成について論じたプラトンは知ることも説明することもできなかった。なぜなら彼は、預言者たちを通じて、また神御自身の教えによらねば学び得ぬ天上の秘義を知らなかったからである。それゆえ彼は、世界は永遠に存続するものとして形づくられたのだと言ったのである。

Divinarum Institutiones 7.1.9

9

Quod longe secus est: quoniam quidquid est solido ac gravi corpore, ut initium cepit aliquando, ita finem capiat necesse est.

PL 6, 735B

だがそれは事実からはるかに隔たっている。なぜなら、固く重い物体であるものは、いつか始まりを持ったのと同様に、必ず終わりを迎えるはずだからである。

Divinarum Institutiones 7.1.10

10

Nam Aristoteles cum non videret quemadmodum posset tanta rerum magnitudo interire, et hanc praescriptionem vellet effugere, semper ait fuisse mundum, ac semper futurum.

PL 6, 735B

実に、アリストテレスは、これほど巨大な事物がいかにして滅びうるかを見て取ることができず、この抗弁を逃れようとして、世界は常にあったし、常にあるであろうと言った。

Divinarum Institutiones 7.1.11

11

Prorsus nihil vidit; quia quidquid est, necesse est aliquando habuerit principium, nec omnino quidquam potest esse, nisi coeperit.

PL 6, 736A

彼はまったく何も見て取っていなかった。なぜなら、存在するものはすべて、いつか始まりを持ったはずであり、始まりを持たなければ、およそ何ものも存在し得ないからである。

Divinarum Institutiones 7.1.12

12

Nam cum terram, et aquam, et ignem disperire, consumi, extinguique videamus, quae sunt utique mundi partes, intelligitur id totum esse mortale, cujus membra sunt mortalia. Ita fit, ut natum sit quidquid potest interire.

PL 6, 736A

実に、地と水と火が滅び、費え、消えていくのを我々は見る。これらはまさしく世界の部分であるから、その部分が死すべきものであるような全体もまた死すべきものであると理解される。かくして、滅びうるものはすべて生まれたものであるということになる。

Divinarum Institutiones 7.1.13

13

Sed et omne quod sub visum oculorum venit, et corporale, ut ait Plato, et solubile sit necesse est. Unus igitur Epicurus, auctore Democrito, veridicus in hac re fuit; qui ait, et ortum aliquando, et aliquando esse periturum.

PL 6, 736A

また、目に見えるものはすべて、プラトンが言うように、物体的であり、必ず分解しうるものである。それゆえ、この点で真実を語ったのはただエピクロスひとりであった——デモクリトスに拠りながら——彼は、世界はいつか生まれ、いつか滅びるであろうと言ったのである。

Divinarum Institutiones 7.1.14

14

Nec tamen rationem ullam reddere potuit, aut quibus de causis tantum hoc opus, aut quo tempore solvatur.

PL 6, 736A

しかし彼は、これほど大きな作品がいかなる原因によって、いかなる時に解体されるのかについて、いかなる理由も示すことができなかった。

Divinarum Institutiones 7.1.15

15

Quod quoniam nobis Deus revelavit, nec conjecturis id assequimur, sed traditione coelesti, docebimus sedulo; ut tandem studiosis veritatis appareat, non vidisse neque comprehendisse philosophos veritatem, sed ita leviter odoratos, ut tamen unde eos odor ille sapientiae tam suavis, tam jucundus afflaverit, nullo modo senserint.

PL 6, 736B

しかし、この事柄については神が我々に啓示されたのであるから、我々はそれを推測によってではなく、天上からの伝承によって知る。ゆえに我々は丹念にこれを説き明かそう。そうして、真理を求める者たちに最終的に明らかになるように——哲学者たちは真理を見ることも把握することもできず、ただかすかにその香りをかいだにすぎなかったこと、しかもその、これほど甘美で心地よい知恵の香りがどこから彼らに吹きかけたのかを、彼らはまったく感じ取れなかったことが。

Divinarum Institutiones 7.1.16

16

Interim necessarium puto admonere lecturos, quod haec nostra quae tradimus; pravae vitiosaeque mentes aut omnino non intelligent (hebetatur enim acies eorum terrenis cupiditatibus, quae sensus omnes gravant, imbecillesque reddunt); aut etiam si intelligent, dissimulabunt tamen, et haec vera esse nolent, quia trahuntur a vitiis, et scientes malis suis favent, quorum suavitate capiuntur, et virtutis viam deserunt, cujus acerbitate offenduntur.

PL 6, 736B

さしあたり、これを読む者たちに次のことを注意しておく必要があると私は思う。すなわち、我々が伝えるこれらの事柄を、邪悪で悪徳に染まった心の者たちは、まったく理解しないか(彼らの眼力は地上の欲望によって鈍らされている。この欲望はあらゆる感覚を重くし、弱いものにしてしまうからである)、あるいはたとえ理解したとしても、それでもなお見て見ぬふりをし、これが真実であることを望まないであろう。というのも、彼らは悪徳に引かれ、知りながら自分の悪しきものに与し、その甘美さに捕らえられて、徳への道を見捨てる——その道の厳しさに彼らは傷つくからである。

Divinarum Institutiones 7.1.17

17

Nam qui avaritia, et opum inexplebili quadam siti flagrant, quia non possunt, venditis aut dilargitis quae amant, tenui cultu vitam degere, sine dubio malunt id esse fictum, quo desideriis suis renuntiare coguntur.

PL 6, 737A

実に、貪欲と、飽くことなき富への渇きに燃える者たちは、自分が愛するものを売り払い、あるいは分け与えて、質素な暮らしを送ることができないので、疑いなく、これによって自分の欲望を捨てさせられるくらいなら、この教えは作り話であってほしいと望むのである。

Divinarum Institutiones 7.1.18

18

Item, qui libidinum stimulis incitati, ut ait poeta, In furias ignemque ruunt, utique incredibilia nos afferre dicunt; quia vulnerant aures eorum praecepta continentiae, quae illos a voluptatibus suis prohibent, quibus animam suam cum corpore adjudicaverunt.

PL 6, 737A

同様に、情欲の刺激に駆り立てられて、詩人の言うように「狂乱と炎の中へと突き進む」者たちは、我々が信じがたいことを述べていると口を揃えて言う。というのも、彼らを快楽から遠ざける節制の教えが彼らの耳を傷つけるからである。彼らはその快楽に、肉体もろとも自分の魂を明け渡してしまっているのだ。

Divinarum Institutiones 7.1.19

19

Qui vero ambitione inflati, aut amore potentiae inflammati, omne studium suum ad honores acquirendos contulerunt, ne si solem quidem ipsum gestemus in manibus, fidem commodabunt ei doctrinae, illos jubet omni potentia et honore contempto humiles vivere, atque ita humiles, ut et accipere injuriam possint, et referre nolint, si acceperint.

PL 6, 737B

また、野心に膨れ上がり、あるいは権力への愛に燃え立ち、栄誉を得ることにひたすら心を傾けた者たちは——たとえ我々が太陽そのものを手にたずさえて示したとしても——あらゆる権力と栄誉を蔑んで慎ましく生き、しかも不正を受けても仕返しをしないほどに慎ましくあれと命じるこの教えに、信を置くことはないであろう。

Divinarum Institutiones 7.1.20

20

Ii sunt homines, qui contra veritatem clausis oculis quoquo modo latrant. Qui autem sani sunt, vel erunt, id est, non ita vitiis immersi, ut insanabiles sint, et credent his, et libenter accedent; et quaecumque dicimus, aperta, et plana, et simplicia, et quod maxime opus est, vera et inexpugnabilia illis videbuntur.

PL 6, 737B

これが、目を閉ざしたまま、なりふりかまわず真理に吠えかかる人々である。しかし、健全である者、あるいは健全になるであろう者——すなわち、治しようがないほど悪徳に沈み込んではいない者は——これらのことを信じ、喜んで近づいてくるであろう。そして我々が語ることは何であれ、明白で、平明で、単純なものと、そして何よりも肝要なことに、真実で反駁しがたいものと、彼らには見えるであろう。

Divinarum Institutiones 7.1.21

21

Nemo virtuti favet, nisi qui sequi potest; sequi autem non facile est omnibus: ii possunt, quos paupertas et rerum indigentia exercuit, et capaces virtutis effecit.

PL 6, 737B

誰であれ、従うことができる者でなければ、徳に好意を寄せることはない。しかし従うことは誰にでも容易ではない。貧しさと物に乏しいことによって鍛えられ、徳を受け入れうる者とされた人々にのみ、それができるのである。

Divinarum Institutiones 7.1.22

22

Nam si virtus est tolerantia malorum, non capiunt ergo virtutem, qui semper in bonis fuerunt, quia mala neque experti sunt, neque ferre possunt assuetudine ac desiderio bonorum, quae sola noverunt.

PL 6, 737C

実に、もし徳が悪を耐え忍ぶことであるならば、常に善きものの中にあった者たちは徳を受け入れることができない。なぜなら彼らは悪を経験したこともなく、自分たちが知る唯一のものである善への慣れと願望のゆえに、悪に耐えることもできないからである。

Divinarum Institutiones 7.1.23

23

Eo fit, ut pauperes et humiles Deo credant facilius, qui sunt expediti, quam divites, qui sunt impedimentis pluribus implicati: immo vero catenati et compediti serviunt ad nutum dominae cupiditatis, quae illos inextricabilibus vinculis irretivit; nec possunt in coelum aspicere, quoniam mens eorum in terram prona humique defixa est.

PL 6, 738A

こうして、身軽な、貧しく身分の低い者たちのほうが、数多くの障害物に絡めとられた富める者たちよりも、たやすく神を信じるということが起こる。それどころか富める者たちは、鎖につながれ足枷をはめられて、女主人たる欲望の意のままに仕えているのであり、この欲望が解きほぐしえぬ縄目で彼らを絡めとってしまっているのだ。彼らは天を仰ぐこともできない。彼らの心は地に向かってうつむき、地面に釘付けにされているからである。

Divinarum Institutiones 7.1.24

24

Virtutis autem via non capit magna onera gestantes. Angustus admodum trames est, per quem justitia hominem deducit in coelum. Hunc tenere non potest, nisi qui fuerit expeditus et nudus.

PL 6, 738A

だが徳への道は、大きな荷を背負う者たちを受け入れない。正義が人を天へと導く小道は、実に狭いものである。この道を守り通せるのは、身軽で何も持たない者だけである。

Divinarum Institutiones 7.1.25

25

Nam isti locupletes multis et ingentibus sarcinis onerati per viam mortis incedunt, quae latissima est; quoniam late perditio dominatur. His acerba sunt, his venena, quae Deus ad justitiam praecipit, quaeque nos Dei magisterio de virtute ac veritate disserimus.

PL 6, 738A

実に、これらの富める者たちは、多くの巨大な荷を背負わされて、死への道を歩んでいる。この道は最も広い。なぜなら、滅びは広く支配しているからである。彼らにとっては、神が正義のために命じておられること、また我々が神の教えによって徳と真理について論じていることは、苦く、毒であるように思われる。

Divinarum Institutiones 7.1.26

26

Quibus si repugnare audebunt, necesse est hostes se esse virtutis justitiaeque fateantur. Aggrediar nunc quod superest, ut finis operi possit imponi.

PL 6, 738B

もし彼らがこれに反抗しようとするならば、彼らは自分が徳と正義の敵であることを認めざるをえない。さて私は今、この事業に終わりをつけることができるよう、残された事柄に取りかかろう。

Divinarum Institutiones 7.1.27

27

Id autem superest, ut de judicio Dei disseramus: quod tum constituetur, cum Dominus noster redierit in terram; ut unicuique pro merito aut praemium persolvat, aut poenam.

PL 6, 738B

さて残されているのは、神の裁きについて論じることである。この裁きは、我々の主が地上に戻られるときに定められるであろう。おのおのにその功に応じて、報いを与えるか、あるいは刑罰を科されるためである。

Divinarum Institutiones 7.1.28

28

Itaque ut in quarto libro de primo adventu ejus diximus, sic in hoc secundum referamus adventum, quem Judaei quoque et confitentur, et sperant, sed frustra, quoniam necesse est ad eos confundendos revertatur, ad quos convocandos prius venerat.

PL 6, 738B

そこで、第四巻において主の第一の到来について語ったように、この書では第二の到来について述べよう。この到来は、ユダヤ人たちもまた告白し、望んでいるものであるが、それは空しいことである。なぜなら、主は以前彼らを呼び集めるために来られたのと同じその者たちを、今度は彼らを狼狽させるために再び訪れられるはずだからである。

Divinarum Institutiones 7.1.29

29

Nam qui violaverunt impie humilem, sentient in potestate victorem; eaque omnia quae legunt, et non intelligunt, Deo repensante patientur, quippe qui peccatis omnibus inquinati, et insuper sancto cruore perfusi, ab illo ipso, qui nefandas manus intulerunt, sint ad aeterna supplicia destinati.

PL 6, 738C

謙り給うたその方を不敬にも辱めた者たちは、権力のうちにある勝利者として、その方を思い知るであろう。そして彼らは、自分たちが読みながら理解していないそれらすべてのことを、神の報復のもとで被ることになる。というのも、彼らはあらゆる罪に汚れ、その上聖なる血にまみれた者であり、まさに自分たちが忌まわしい手をかけたその同じ方によって、永遠の刑罰へと定められているからである。

Divinarum Institutiones 7.1.30

30

Sed erit nobis contra Judaeos separata materia, in qua illos erroris et sceleris revincemus.

PL 6, 739A

しかし、ユダヤ人に対しては我々に別個の主題があり、そこで我々は彼らを誤りと罪の廉で論駁するであろう。