Divinarum Institutiones 5.23.1
De justitia et patientia Christianorum. Longum est universas virtutis species promere, ut de singulis doceam quam necesse sit sapientem ac justum virum longe ab illis bonis abhorrere; quibus quia fruuntur injusti, deorum cultus veri et efficaces esse creduntur.
PL 6, 633Aキリスト教徒の正義と忍耐について。徳のあらゆる種類を残らず挙げ、それぞれについて、賢明にして正しい人がかの善きものからいかに遠く隔たっているべきかを教えるのは長い仕事となろう。不義の者どもがそれを享受しているために、神々への崇拝は真実にして効験あるものと信じられているのである。
Divinarum Institutiones 5.23.2
Quod ad praesentem pertinet quaestionem, satis est si ex una virtute id probemus quod intendimus. Nempe magna et praecipua virtus est patientia, quam pariter et vulgi voces publicae, et philosophi, et oratores summis laudibus celebrant.
PL 6, 633A今の問題に関する限り、我々が意図するところを一つの徳によって証明すれば十分である。実に、忍耐は偉大にして卓越した徳であり、民衆の公けの声も、哲学者たちも、弁論家たちも、等しく最高の賛辞をもってこれを讃えている。
Divinarum Institutiones 5.23.3
Quod si negari non potest quin summa sit virtus, necesse est justum et sapientem virum in potestate esse hominis injusti, ut capiat patientiam. Patientia est enim malorum quae aut inferuntur, aut accidunt, cum aequanimitate perlatio.
PL 6, 633Aもしこれが最高の徳であることを否定できないとすれば、正しく賢明な人が忍耐を得るためには、不義の人間の権力のもとに置かれることが必然である。なぜなら忍耐とは、加えられる、あるいは降りかかる災いを、平静な心をもって耐え忍ぶことだからである。
Divinarum Institutiones 5.23.4
Ergo justus ac sapiens, quia virtutem capit, habet in se patientiam; qua carebit omnino, si nihil patietur adversi. Contra, qui in rebus prosperis agit, impatiens est, et virtute maxima caret. Impatientem dico, quia nihil patitur.
PL 6, 633Aそれゆえ、正しく賢明な人は、徳を得ているがゆえに、己のうちに忍耐を有する。もし何ら逆境を被ることがなければ、その忍耐をまったく持たないことになろう。反対に、順境のうちにある者は忍耐を欠く者であり、最大の徳を欠いている。忍耐を欠く者と言うのは、彼が何も耐え忍ぶことがないからである。
Divinarum Institutiones 5.23.5
Innocentiam quoque servare non potest, quae et ipsa justo et sapienti viro propria virtus est.
PL 6, 633Aまた彼は、正しく賢明な人に固有の徳である無垢をも保つことができない。
Divinarum Institutiones 5.23.6
Sed et nocet saepe, et concupiscit aliena, et rapit, quae cupierit, per injuriam; quia virtutis expers, vitio peccatoque subjectus est, et fragilitatis oblitus, animo insolenter elato tumet.
PL 6, 633Aそれどころか彼はしばしば害を加え、他人のものを欲し、欲したものを不正によって奪い取る。徳を欠き、悪徳と罪との支配下にあり、自らの脆さを忘れて、高慢に驕り昂った心で膨れ上がっているからである。
Divinarum Institutiones 5.23.7
Inde injusti, ac Deum nescientes, et divitiis, et potentia, et honoribus florent. Haec enim cuncta injustitiae praemia sunt; quia et perpetua esse non possunt, et per cupiditatem violentiamque quaeruntur.
PL 6, 633Aこうして、不義にして神を知らぬ者どもは、富にも権力にも栄誉にも恵まれ栄える。これらはすべて不義の報いだからである。なぜなら、それらは永続しえぬものであり、欲望と暴力とによって求められるものだからである。
Divinarum Institutiones 5.23.8
Justus vero ac sapiens, quia illa omnia humana (ut est a Laelio dictum) sua bona, divina judicat, nec alienum quidquam concupiscit, ne quem contra jus humanitatis laedat omnino, nec ullam potentiam honoremve desiderat, ne cui faciat injuriam.
PL 6, 633Aこれに対し正しく賢明な人は、人間の言うそうした善きものすべてを――ラエリウスが述べたように――自分自身のものではなく、神のものと判ずるがゆえに、他人のものを何一つ欲することがなく、人間性の理に反して誰かを傷つけることも決してない。また、いかなる権力も栄誉も望まない。誰にも不正を加えることのないためである。
Divinarum Institutiones 5.23.9
Scit enim cunctos ab eodem Deo, et eadem conditione generatos, jure fraternitatis esse conjunctos.
PL 6, 633Aなぜなら彼は、すべての人間が同じ神によって、同じ境遇のもとに生み出され、兄弟の理によって結ばれていることを知っているからである。
Divinarum Institutiones 5.23.10
Sed et suo contentus, et parvo, quia fragilitatis suae memor, non amplius quaerit, quam unde vitam sustentet; et ex eo ipso, quod habuerit, impertit etiam non habenti, quia pius est: pietas autem summa virtus est.
PL 6, 633Aまた彼は、自分の脆さを忘れないがゆえに、自分の持ち物、わずかなものに満足し、生活を支えるに足るもの以上を求めない。そして自分が持っているものからさえ、持たない者に分け与える。彼は敬虔だからである。そして敬虔こそ最高の徳である。
Divinarum Institutiones 5.23.11
Eo accedit, quod voluptates caducas vitiosasque contemnit, quarum causa opes appetuntur; quoniam continens est, ac libidinum victor.
PL 6, 633Aこれに加えて彼は、それを得るために富が求められる、儚く悪徳にまみれた快楽を軽んじる。なぜなら彼は節制の人であり、情欲に打ち勝つ者だからである。
Divinarum Institutiones 5.23.12
Idem nihil tumoris atque insolentiae gerens, non extollit se altius, nec erigit superbum caput: sed placidus, et concors et comis, et planus est, quia conditionem suam novit.
PL 6, 633A同じくこの人は、驕りも横柄さも身に帯びず、自らを高く誇ることなく、高慢な頭をもたげることもない。むしろ穏やかで、和やかで、親しみやすく、率直である。自分の境遇をわきまえているからである。
Divinarum Institutiones 5.23.13
Cum ergo injuriam nulli faciat, nec aliena cupiat, nec sua quoque, si vi auferantur, defendat: cum sciat etiam illatam injuriam moderate ferre, quia virtute praeditus est: necesse est justum hominem subjectum esse injusto, et contumeliis affici ab insipiente sapientem, ut et ille peccet, quia injustus est, et hic in servitutem abeat, quia justus est.
PL 6, 633Aかくして、彼は誰にも不正を加えず、他人のものを欲することもなく、自分のものが力ずくで奪われても、それを守ろうともしない。徳を備えているがゆえに、加えられた不正をも節度をもって耐え忍ぶことを知っているのだから。それゆえ、正しい人が不義の人間に服し、賢い人が愚かな者から侮辱を受けるのは必然である。かくして不義の者は不義であるがゆえに罪を犯し、正しい者は正しいがゆえに隷属の身となるのである。
Divinarum Institutiones 5.23.14
Si quis autem volet scire plenius, cur malos et injustos Deus potentes, beatos et divites fieri sinat; pios contra, humiles, miseros, inopes esse patiatur: sumat eum Senecae librum cui titulus est: Quare bonis viris multa mala accidant, cum sit providentia; in quo ille multa, non plane imperitia saeculari, sed sapienter ac pene divinitus elocutus est. « Deus, inquit, homines pro liberis habet: sed corruptos et vitiosos luxuriose ac delicate patitur vivere, quia non putat emendatione sua dignos.
PL 6, 633Aもし誰かが、なぜ神が悪しき不義の者どもを権勢ある者、幸いなる者、富める者にすることを許し、これに反して敬虔な者どもを卑しく、惨めで、貧しいままにしておくのかを、より詳しく知りたいと望むならば、セネカの、『摂理があるにもかかわらず、なぜ善人に多くの災いが降りかかるのか』と題されたあの書を手に取るがよい。その書のなかで彼は、世俗の無知にはよらず、賢明に、ほとんど神的な仕方で多くのことを語っている。『神は』と彼は言う、『人間を自分の子らのように扱う。だが、堕落し悪徳にまみれた者どもには、贅沢に、気ままに生きることを許す。彼らを己の矯正に値する者とは見なさないからである。』
Divinarum Institutiones 5.23.15
Bonos autem, quos diligit, castigat saepius, et assiduis laboribus ad usum virtutis exercet; nec eos caducis ac mortalibus bonis corrumpi ac depravari sinit. » Unde nemini mirum debet videri, si pro nostris saepe delictis castigamur a Deo.
PL 6, 633A『しかし、愛する善人たちには、しばしば懲らしめを与え、絶え間ない労苦によって徳の実践へと鍛え上げる。そして、儚く死すべき善きものによって堕落し損なわれることを許さないのである。』それゆえ、我々がしばしば自分の罪のゆえに神から懲らしめを受けるとしても、誰もそれを不思議に思うべきではない。
Divinarum Institutiones 5.23.16
Imo vero, cum vexamur ac premimur, tum maxime gratias agimus indulgentissimo patri; quod corruptelam nostram non patitur longius procedere, sed plagis ac verberibus emendat. Ex quo intelligimus esse nos Deo curae; quoniam, cum peccamus, irascitur.
PL 6, 633Aそれどころか、我々は苦しめられ、圧迫を受けるときにこそ、この上なく慈しみ深い父に対して最も深く感謝を捧げる。父は我々の腐敗がこれ以上進むのを許さず、打擲と鞭打ちによってそれを正してくださるからである。これによって我々は、自分たちが神の顧みるところとなっていることを悟る。なぜなら、我々が罪を犯すとき、神は怒られるのだから。
Divinarum Institutiones 5.23.17
Nam cum posset populo suo, et opes, et regna largiri, sicut dederat ante Judaeis, quorum nos successores ac posteri sumus; idcirco enim voluit sub aliena ditione atque imperio degere, ne rerum prosperarum felicitate corruptus, in luxuriam laberetur, ac Dei praecepta contemneret, sicut illi majores nostri, qui saepe terrenis ac fragilibus his bonis enervati, aberrarunt a disciplina, et legis vincula ruperunt.
PL 6, 633Aなぜなら、神はご自身の民に富や王国を与えることもできたはずである。かつてユダヤ人たちに与えたように――我々はその後継者にして末裔である。それゆえにこそ神は、我々が他国の支配と統治のもとに生きることを望まれたのである。順境の幸いによって堕落し、贅沢に流され、神の掟を蔑ろにすることのないように――かつて我々のあの祖先たちが、しばしばこうした地上の脆い善きものによって力を失い、規律から逸れ、律法の絆を断ち切ったように。
Divinarum Institutiones 5.23.18
Providit ergo, quatenus cultoribus suis praestaret quietem, si mandata servassent, et tamen eos emendaret, si praeceptis non obtemperassent.
PL 6, 633Aそれゆえ神は、もし戒めを守るならば御自身の礼拝者たちに安らぎを与え、もし命令に従わないならば彼らを正すという定めを、あらかじめ備えられた。
Divinarum Institutiones 5.23.19
Itaque ne tam corrumperentur otio, quam patres eorum licentia, premi eos voluit ab iis, in quorum manibus eos collocavit, ut et labantes confirmet, et corruptos ad fortitudinem reparet, et fidos experiatur ac tentet.
PL 6, 633Aこうして、彼らの父祖たちが放縦によって堕落したのと同じほどに、彼ら自身が安逸によって堕落することのないように、神は、御自身が彼らをその手に委ねた者どもによって彼らが圧迫されることを望まれた。動揺する者を強め、堕落した者を勇気へと立て直し、誠実な者を試し、鍛えるためである。
Divinarum Institutiones 5.23.20
Quomodo enim potest imperator militum suorum probare virtutem, nisi habuerit hostem? Et illi tamen adversarius exurgit invito, et quia mortalis est, et vinci potest.
PL 6, 633Aなぜなら、司令官は敵を持たなければ、自分の兵士たちの武勇を証明することができようか。とはいえ、彼にとって敵は、望まぬのに立ち現れるものであり、しかも彼は死すべき者であるから、打ち負かされることもありうる。
Divinarum Institutiones 5.23.21
Deo autem quia repugnari non potest, ipse adversarios nomini suo excitat, non qui contra ipsum Deum pugnent, sed contra milites ejus, ut devotionem ac fidem suorum vel probet, vel corroboret, donec pressurae verberibus diffluentem colligat disciplinam.
PL 6, 633Aしかし神に対しては誰も抵抗することができないので、神御自らが御名に対する敵を起こされる。それは神御自身と戦う敵としてではなく、神の兵士たちと戦う敵としてである。それによって、御自身に仕える者たちの献身と信仰とを試し、あるいは強めるためであり、また抑圧による打撃によって、緩んだ規律を引き締めるためである。
Divinarum Institutiones 5.23.22
Est et alia causa cur adversum nos persecutiones fieri sinat, ut Dei populus augeatur. Nec est difficile monstrare cur aut quomodo id fiat. Primum, fugantur a deorum cultibus plurimi, odio crudelitatis. Qui enim talia sacrificia non horreant?
PL 6, 633A神が我々に対する迫害が起こることを許される、もう一つの理由がある。それは神の民が増し加わるためである。それがどうして、またどのようにして起こるのかを示すのは難しくない。第一に、多くの者が、その残酷さへの憎悪から、神々への崇拝から遠ざけられる。実に、このような生贄祭儀を忌み嫌わずにいられる者があろうか。
Divinarum Institutiones 5.23.23
Deinde placet quibusdam virtus ac fides ipsa. Nonnulli suspicantur, deorum cultum non sine causa malum putari a tam multis hominibus, ut emori malint quam id facere, quod alii faciunt, ut vivant.
PL 6, 633A次に、ある者たちには、この徳と信仰そのものが好ましく映る。またある者たちは、これほど多くの人間が――生きるために他の者どもが行うことをするよりも死ぬことを選ぶほどに――神々への崇拝を悪と見なしているのには、理由なきことではあるまいと考える。
Divinarum Institutiones 5.23.24
Aliquis cupit scire quodnam sit illud bonum, quod ad mortem usque defenditur; quod omnibus, quae in hac vita jucunda sunt et chara, praefertur; a quo, nec bonorum, nec lucis amissio, nec dolor corporis, nec viscerum cruciamenta deterrent. Valent haec plurimum.
PL 6, 633Aある者は、死に至るまで守り抜かれるかの善きものが何であるかを知りたいと望む。この世で快く愛おしいものすべてよりも優先されるものであり、財産の喪失も、光〔命〕の喪失も、肉体の苦痛も、臓腑を苛む責め苦も、人をそこから引き離すことができない、そのようなものである。これらの事実は大いに力を持つ。
Divinarum Institutiones 5.23.25
Sed illae maxime causae nostrorum numerum semper auxerunt. Audit circumstans populus inter ipsa tormenta dicentes, non sacrificare se lapidibus humana manu factis, sed Deo vivo, qui sit in coelo. Multi hoc verum esse intelligunt, et in pectus admittunt.
PL 6, 633Aしかし、我々の数を常にもっとも大きく増やしてきたのは、次のような理由である。周囲に立つ民衆は、拷問のさなかにありながら、自分たちは人間の手で作られた石には生贄を捧げず、天にいます生ける神に捧げるのだ、と語る者たちの声を聞く。多くの者はこれを真実と悟り、心のうちに受け入れる。
Divinarum Institutiones 5.23.26
Deinde, ut fieri solet in rebus incertis, dum inter se invicem quaerunt, quae sit hujus perseverantiae causa, multa quae ad religionem pertinent, divulgata ac per rumorem vicissim aucupata discuntur, quae quia bona sunt, placeant necesse est.
PL 6, 633Aさらに、不確かな事柄について常にそうであるように、人々が互いに、この不屈の堅忍の理由は何であるかを問い求めるうちに、宗教に関わる多くのことが広まり、噂によって次々と拾い集められて知られるようになる。それらは善きものであるから、必然的に人の心にかなうことになる。
Divinarum Institutiones 5.23.27
Praeterea, ultio consecuta, sicut semper accidit, ad credendum vehementer impellit. Ne haec quidem levis causa est, quod immundi daemonum spiritus, accepta licentia, multorum se corporibus immergunt; quibus postea ejectis, omnes qui resanati fuerint, adhaereant religioni, cujus potentiam senserunt. Hae tot causae in unum collatae magnam Deo multitudinem mirabiliter acquirunt.
PL 6, 633Aさらに、常に起こることであるが、続いて下される報復もまた、信じることへと人を強く駆り立てる。次のこともまた軽くはない理由である――すなわち、悪霊どもの穢れた霊が、許しを得て多くの人々の肉体に入り込み、その後追い出されると、癒された者たちは皆、その力を身をもって感じ取った宗教に固く結びつくのである。これほど多くの理由が一つに集まって、神のもとに驚くべき仕方で多くの人々を獲得しているのである。