ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber IV, Caput I 第IV巻 第I章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 446B · 16 sectiones

Divinarum Institutiones 4.1.1

1

De priore hominum religione, et quomodo error transfusus sit in omnem aetatem, ac de septem Graeciae sapientibus.

PL 6, 446B

人類の以前の宗教について、また誤りがいかにしてあらゆる時代へと伝わっていったか、そしてギリシアの七賢人について。

Divinarum Institutiones 4.1.2

2

Cogitanti mihi, Constantine imperator, et cum animo meo saepe reputanti priorem illum generis humani statum, et mirum pariter, et indignum videri solet, quod unius saeculi stultitia religiones varias suscipientis, deosque multos esse credentis, in tantam subito ignorationem sui ventum est, ut ablata ex oculis veritate, neque religio Dei veri neque humanitatis ratio teneretur, hominibus non in coelo summum bonum quaerentibus, sed in terra.

PL 6, 446B

コンスタンティヌス帝よ、私が人類のかの以前の状態について思いをめぐらし、また心のうちでしばしば考え直すとき、次のことは驚くべきことであると同時に、恥ずべきことであるように常々思われる。すなわち、様々な宗教を受け入れ、多くの神々が存在すると信じていた、ある時代の愚かさによって、人々はたちまち自分自身についての甚だしい無知に陥り、その結果、真理が目から奪い去られて、真の神への宗教も人間性の理法も保たれず、人々は至高の善を天にではなく地に求めるようになった、ということである。

Divinarum Institutiones 4.1.3

3

Quam ob causam profecto saeculorum veterum mutata felicitas est. Coeperunt enim, relicto parente et constitutore omnium Deo, insensibilia digitorum suorum figmenta venerari. Quae pravitas quid effecerit, aut quid malorum attulerit, res ipsa declarat.

PL 6, 449A

まさにこの原因のゆえに、古き時代の幸福は変わり果ててしまった。というのも人々は、万物の父であり創造者である神を見捨てて、自らの指で作った感覚なき造形物に崇敬を捧げるようになったからである。この邪悪さが何をもたらし、いかなる災いを招いたかは、事実そのものが明らかにしている。

Divinarum Institutiones 4.1.4

4

Aversi namque a summo bono, quod ideo beatum ac sempiternum est, quia videri, tangi, comprehendi non potest, et a virtutibus ei bono congruentibus, quae sunt aeque immortales, ad hos corruptos et fragiles deos lapsi, et studentes iis rebus, quibus solum corpus ornatur, alitur, delectatur, mortem sibi perpetuam cum diis et cum bonis corporalibus quaesierunt; quia morti corpus omne subjectum est.

PL 6, 449A

なぜなら、彼らは至高の善から――それは見ることも触れることも捉えることもできないがゆえに至福かつ永遠であるのだが――そしてその善に相応しい、同じく不滅である数々の徳からも背を向け、これら朽ちやすく脆い神々のもとへと堕ち、ただ肉体を飾り、養い、楽しませるだけの物事に熱中して、神々や肉体的な善もろとも、自分自身に永遠の死を招き寄せたからである。すべての肉体は死に服するものだからである。

Divinarum Institutiones 4.1.5

5

Insecuta est igitur hujusmodi religiones injustitia et impietas, sicuti fuerat necesse. Desierunt enim vultus suos in coelum tollere: sed deorsum mentes hominum depressae, terrenis ut religionibus, sic etiam bonis inhaerebant.

PL 6, 449B

かくしてこの種の宗教には、当然そうならざるを得なかったように、不正と不敬とが続いて起こった。人々は自らの顔を天へ向けることをやめてしまったからである。人間の心は地に押し下げられ、地上の宗教にしがみつくのと同じように、地上の善にもしがみついていた。

Divinarum Institutiones 4.1.6

6

Secutum est dissidium generis humani, et fraus, et nefas omne; quia spretis aeternis atque incorruptis bonis, quae sola debent ab homine concupisci, temporalia et brevia maluerunt, majorque hominibus ad malum fides fuit, qui pravum recto, quia praesentius fuerat praetulerunt.

PL 6, 449B

そこから人類の不和と、欺きと、あらゆる非道な行いとが続いて起こった。というのも、人間がただそれのみを欲するべき永遠にして朽ちることのない善を軽んじて、束の間の一時的なものを選び取り、悪へと向かう人間の信頼はいっそう強まったからである。彼らは、より身近であったがゆえに、正しきものよりも歪んだものを選んだのである。

Divinarum Institutiones 4.1.7

7

Sic humanam vitam prioribus saeculis in clarissima luce versatam caligo ac tenebrae comprehenderunt; et quod huic pravitati congruens erat, postquam sublata sapientia est, tum demum sibi homines sapientum nomen vendicare coeperunt.

PL 6, 449C

こうして、かつての時代には最も明るい光の中にあった人間の生活を、霧と闇とが包み込んでしまった。そしてこの邪悪さに相応しいことに、知恵が取り去られてしまってから、人々はようやく自分自身に『賢者』という名を僭称し始めたのである。

Divinarum Institutiones 4.1.8

8

Tum autem nemo sapiens vocabatur, cum omnes erant. Utinamque nomen illud aliquando publicum, quamvis ad paucos redactum, tamen vim suam retineret.

PL 6, 450A

だが、皆が賢者であった当の時代には、誰一人として賢者と呼ばれる者はいなかった。願わくは、かつて万人のものであったあの名が、たとえ少数の者にまで狭められたとしても、なおその力を保ち続けていたならばよかったものを。

Divinarum Institutiones 4.1.9

9

Possent enim fortasse pauci illi vel ingenio, vel auctoritate, vel assiduis hortamentis liberare populum vitiis et erroribus. Sed adeo in totum sapientia occiderat, ut ex ipsa nominis arrogantia nullum eorum, qui vocarentur, appareat fuisse sapientem.

PL 6, 450A

というのも、あの少数の者たちは、あるいは才知によって、あるいは権威によって、あるいはたゆまぬ勧告によって、おそらく民衆を悪徳と誤りから解き放つことができたであろうからである。しかしながら、知恵はまったく失われてしまっていたので、賢者と呼ばれた者たちのうち誰一人として真に賢者であった者はいなかったということが、まさにその名の僭称そのものによって明らかになるのである。

Divinarum Institutiones 4.1.10

10

Et tamen prius, quam haec philosophia, quae dicitur esse, inveniretur, septem fuisse traduntur, qui primi omnium, quia de rebus naturalibus quaerere ac disputare sunt ausi, sapientes haberi appellarique meruerunt.

PL 6, 450A

とはいえ、今日哲学と呼ばれているものが見出される以前に、七人の者たちがいたと伝えられている。彼らは万人に先んじて、自然に関する事柄を探求し論じることをあえて行ったがゆえに、賢者とみなされ、そう呼ばれるにふさわしいとされたのである。

Divinarum Institutiones 4.1.11

11

O miserum calamitosumque saeculum, quo per orbem totum septem soli fuerunt, qui hominum vocabulo cierentur; nemo enim potest jure dici homo, nisi qui sapiens est.

PL 6, 450B

ああ、哀れで悲惨な時代であることか。全世界を通じて、人間という名で呼ばれるにふさわしい者はわずか七人しかいなかったのだから。というのも、賢者でなければ、正当に人間と呼ばれうる者は誰もいないからである。

Divinarum Institutiones 4.1.12

12

Sed si caeteri omnes, praeter ipsos, stulti fuerunt, ne illi quidem sapientes, quia nemo sapiens esse vere judicio stultorum potest.

PL 6, 450B

しかし、もし彼ら以外の者たちがすべて愚かであったのだとすれば、彼らもまた真の賢者ではなかったのである。なぜなら、愚者たちの判断によって真に賢者であるとされうる者など、誰もいないからである。

Divinarum Institutiones 4.1.13

13

Adeo ab his abfuit sapientia, ut ne postea quidem increscente doctrina, et multis magnisque ingeniis in id ipsum semper intentis, potuerit perspici veritas et comprehendi.

PL 6, 450B

知恵は彼らからかくも遠く離れていたので、その後、学問が増え広がり、多くの偉大な才知の持ち主たちが絶えずこの一事に心を注ぎ続けたにもかかわらず、真理を見極め、これを捉えることはついにできなかった。

Divinarum Institutiones 4.1.14

14

Nam post illorum septem sapientum gloriam, incredibile est, quanto studio inquirendae veritatis Graecia omnis exarserit. Ac primum, nomen ipsum sapientiae arrogans putaverunt, seque non sapientes, sed studiosos sapientiae vocaverunt.

PL 6, 450B

というのも、あの七賢人の栄光の後、ギリシア全土がいかに凄まじい熱意をもって真理の探求に燃え立ったかは、信じがたいほどである。そして彼らはまず、『知恵』という名そのものを僭越であると考え、自分たちを賢者ではなく、知恵を愛し求める者と呼ぶようになった。

Divinarum Institutiones 4.1.15

15

Quo facto, et illos, qui temere sapientum sibi nomen asciverant, erroris stultitiaeque damnaverunt, et se quoque ipsos ignorantiae, quam quidem non diffitebantur.

PL 6, 450B

こうすることによって、彼らは、軽率にも賢者の名を自らに僭称した者たちを誤りと愚かさのゆえに断罪すると同時に、自分自身をも無知のゆえに断罪した。もっとも、その無知を彼ら自身否定してはいなかったのである。

Divinarum Institutiones 4.1.16

16

Nam ubicumque rerum natura ingeniis eorum quasi manus opposuerat, ne rationem possent aliquam reddere, testificari solebant, nihil scire se, nihil cernere. Unde multo sapientiores inveniuntur, qui se aliqua ex parte viderunt, quam illi qui se sapere crediderant.

PL 6, 451A

というのも、自然が彼らの才知に対し、あたかも手をもって遮るかのように立ちはだかり、いかなる理由も述べることができなくなった箇所ではどこであれ、彼らは自分が何も知らず、何も見て取れないのだと明言するのを常としたからである。それゆえ、自分について幾分かでも見て取った者たちの方が、自分は知恵があると思い込んでいた者たちよりも、はるかに知恵ある者だと分かるのである。