Divinarum Institutiones 1.12.1
Quod stoici figmenta poetarum ad philosophicam tranferunt rationem. Quoniam revelavimus mysteria poetarum, et Saturni parentes invenimus, ad virtutes ejus et facta redeamus. Justus in regno fuit.
PL 6, 184Aストア派が詩人たちの作り事を哲学の理に移し替えていること。我々はすでに詩人たちの秘儀を明らかにし、サトゥルヌスの両親を突き止めたのであるから、彼の徳と行いへと立ち返ろう。彼は治世において正しかった。
Divinarum Institutiones 1.12.2
Primum ex hoc ipso jam Deus non est, quod fuit: Deinde quod ne justus quidem fuit; sed impius, non modo in filios quos necavit, verum etiam in patrem, cujus dicitur abscidisse genitalia; quod forsitan vere acciderit.
PL 6, 184A第一に、まさにこの一点から、彼はもはや神ではない。なぜなら彼は『かつてあった』者だからである。第二に、彼は正しくすらなかった。むしろ不敬虔であった。殺した息子たちに対してだけでなく、生殖器を切り取ったと言われる父に対しても。そしてそれはおそらく本当に起こったことであろう。
Divinarum Institutiones 1.12.3
Sed homines respectu elementi, quod dicitur coelum, totam fabulam explodunt tamquam ineptissime fictam: quam tamen stoici (ut solent) ad rationem physicam conantur traducere; quorum sententiam Cicero, de Natura deorum (lib. II, cap. 24) disserens, posuit: « Coelestem, inquit, altissimam aetheriamque naturam, id est igneam, quae per sese omnia gigneret, vacare voluerunt ea parte corporis, quae conjunctione alterius egeret ad procreandum: quae ratio in Vestam potuit convenire, si mas diceretur.
PL 6, 184Bしかし人々は、天と呼ばれる元素との関わりゆえに、この話全体を、この上なく愚かしい作り話として斥ける。それでもストア派は、いつものように、これを自然学の理に移し替えようと試みる。その学説をキケロは『神々の本性について』第二巻第24章で論じ、次のように述べている。『彼らは、天上にして最高、かつ天空的な本性、すなわち火の本性は、それ自体によってあらゆるものを生み出すのであるから、生殖のために他のものとの結合を必要とする肉体の部分を持たないことを欲した、と言う。この理は、もしウェスタが男であると言われるのであれば、ウェスタに当てはまり得たであろう。
Divinarum Institutiones 1.12.4
Idcirco enim virginem putant Vestam, quia ignis inviolabile sit elementum, nihilque nasci possit ex eo, quippe qui omnia quae arripuerit absumat. » Ovidius in Fastis (Lib. VI, v. 291 sqq.): Nec tu aliud Vestam, quam vivam intellige flammam; Nataque de flamma corpora nulla vides.
PL 6, 185Aというのも、彼らはウェスタを処女と考えるからである。火は不可侵の元素であり、そこから何ものも生まれ得ない。なぜなら、火はつかんだものすべてを焼き尽くしてしまうものだからである。』オウィディウスは『祭暦』第六巻(291行以下)でこう述べている。『ウェスタを、生きた炎にほかならぬものと理解せよ。/炎から生まれた物体を、お前は一つも見はしない。』
Divinarum Institutiones 1.12.5
Jure igitur virgo est, quae semina nulla remittit, Nec capit, et comites virginitatis amat. Vulcano quoque id potuit adscribi, qui quidem putatur ignis; et tamen eum poetae non absciderunt.
PL 6, 185A『それゆえ当然にも彼女は処女なのである。種を何一つ放つことなく、/また受け入れることもなく、処女性の伴侶たちを愛するのだから。』ウルカヌスにもまた同じ理屈を当てはめることができたであろう。彼もまた火であると考えられているからである。それでも詩人たちは彼を去勢しなかった。
Divinarum Institutiones 1.12.6
Potuit et Soli, in quo est natura et causa gignentium; nam sine Solis igneo calore neque nasci quidquam, neque augeri potest: ut nulli alii elemento magis opus sit genitalibus, quam calori, cujus fotu concipiuntur, nascuntur, sustentantur omnia.
PL 6, 185Bまた太陽にも当てはめ得たであろう。太陽のうちには生み出す働きの本性と原因があるからである。なぜなら、太陽の火の熱がなければ、何ものも生まれることも育つこともできないからである。したがって、いかなる元素も、あらゆるものがその温もりによって身ごもられ、生まれ、養われるところの熱ほど、生殖器を必要とするものはないはずである。
Divinarum Institutiones 1.12.7
Postremo etiamsi ita sit (ut volunt) qui magis abscissum esse Coelum putemus, quam omnino sine genitalibus natum? Nam si per se gignit, non indigebat utique genitalibus, cum Saturnum ipsum procrearet.
PL 6, 185B最後に、たとえ彼らの望むとおりであったとしても、我々はなぜ、カエルス(天)がそもそも生殖器なしに生まれたと考えるよりも、去勢されたのだと考えなければならないのか。もし彼が自らのみによって生み出すのであれば、サトゥルヌス自身を生み出したときにも、生殖器を必要としなかったはずだからである。
Divinarum Institutiones 1.12.8
Si vero habuit, et a filio abscissa sunt, ortus rerum, et natura omnis interisset. Quid, quod ipsi Saturno non divinum modo sensum, sed humanum quoque adimunt, cum affirmant eum esse Saturnum, qui cursum et conversionem spatiorum et temporum continet; eumque graece id ipsum nomen habere.
PL 6, 186Aしかしもし彼が生殖器を持っていて、それが息子によって切り取られたのであれば、万物の生成も、自然全体も滅びてしまったはずである。さらに言えば、彼らはサトゥルヌス自身から、神的な分別だけでなく、人間的な分別さえも奪い去っているのではないか。彼らは、サトゥルヌスとは空間と時間の推移と循環を保持する者であると主張し、ギリシア語でも彼がまさにその名を持つとするからである。
Divinarum Institutiones 1.12.9
Κρόνος enim dicitur, quod est idem, quod χρόνος, id est spatium temporis. Saturnus autem est appellatus, quod saturetur annis.
PL 6, 186Aというのも、彼はギリシア語で『クロノス』(Κρόνος)と呼ばれ、これは時間を意味する『クロノス』(χρόνος)と同じ語だからである。他方、サトゥルヌス(Saturnus)という名は、彼が歳月によって満たされる(saturetur)ことに由来するという。
Divinarum Institutiones 1.12.10
Haec Ciceronis verba sunt exponentis sententiam stoicorum (Lib. II de Nat. deor, c. 64): « Quae quam vana sit, cuivis intelligere promptissimum est.
PL 6, 186Aこれはストア派の説を敷衍するキケロの言葉である(『神々の本性について』第二巻第64章)。『これがいかに空虚であるかは、誰にとってもきわめて容易に理解できることである。
Divinarum Institutiones 1.12.11
Si enim Saturnus Coeli est filius, quomodo potuit aut tempus a Coelo gigni, aut Coelum a tempore abscidi, aut postea tempus imperio spoliari a filio Jove? Aut quomodo Jupiter natus est ex tempore? Aut quibus annis saturari possit aeternitas, cui nullus est finis? »
PL 6, 186Aもしサトゥルヌスがカエルス(天)の子であるとすれば、いったいどうして、時間がカエルスから生まれたり、カエルスが時間によって去勢されたり、あるいは後に時間が息子ユピテルによってその支配権を奪われたりすることがあり得ようか。あるいは、ユピテルはどうして時間から生まれたのか。あるいは、終わりを持たない永遠が、いかなる歳月によって満たされ得るというのか。』