ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber III, Caput XVI 第III巻 第XVI章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 394B · 20 sectiones

Divinarum Institutiones 3.16.1

1

Quod recte docentes philosophi male vivant, teste Cicerone; unde non tam philosophiae, quam sapientiae studendum est.

PL 6, 394B

哲学者たちは正しく教えながらも悪しく生きているということ——キケロがその証人である。それゆえ、哲学よりもむしろ知恵にこそ努めるべきである。

Divinarum Institutiones 3.16.2

2

Verum cum se perpetuae desidiae tradant, nullamque virtutem capessant, et omnem suam vitam nihil aliud quam in eloquendo peragant, quid aliud quam inertes putari debent?

PL 6, 394B

しかし、彼らは絶えざる怠惰に身を委ね、いかなる徳をも身につけようとせず、その生涯全体を語ることのうちに費やすだけであるのなら、怠け者と見なされる以外に何があろうか。

Divinarum Institutiones 3.16.3

3

Sapientia enim, nisi in aliquo actu fuerit quo vim suam exerceat, inanis et falsa est; recteque Tullius civiles viros, qui rempublicam gubernent, qui urbes aut novas constituant, aut constitutas aequitate tueantur, qui salutem libertatemque civium vel bonis legibus, vel salubribus consiliis, vel judiciis gravibus conservent, philosophiae doctoribus praefert.

PL 6, 395A

というのも、知恵は、その力を発揮するような何らかの行為のうちになければ、空しく偽りのものだからである。それゆえキケロが、国家を治め、新たな都市を建てるか、あるいは既に建てられた都市を公正さによって守り、市民の安泰と自由を、良き法律によって、あるいは有益な助言によって、あるいは重々しい裁判によって保持する政治家たちを、哲学の教師たちよりも上に置くのは正しい。

Divinarum Institutiones 3.16.4

4

Bonos enim facere oportet potius quam inclusos in angulis facienda praecipere, quae ne ipsi quidem faciunt, qui loquuntur; et quoniam se a veris actibus removerunt, apparet eos exercendae linguae causa, vel advocandi gratia artem ipsam philosophiae reperisse.

PL 6, 395A

というのも、人を善くすることこそなすべきであって、片隅に閉じこもってなすべきことを説くだけで、それを語る者自身すら行っていないのでは意味がないからである。彼らは真の行為から自らを遠ざけているのだから、彼らが哲学という技術そのものを、舌を鍛えるため、あるいは弁論のために見出したのだということは明らかである。

Divinarum Institutiones 3.16.5

5

Qui autem docent tantum, nec faciunt, ipsi praeceptis suis detrahunt pondus; quis enim obtemperet, cum ipsi praeceptores doceant non obtemperare?

PL 6, 395B

ただ教えるだけで行わない者たちは、自ら自分の教えの重みを損なっているのである。教師自身が服従しないことを教えているのに、いったい誰がそれに服従するだろうか。

Divinarum Institutiones 3.16.6

6

Bonum est autem recta et honesta praecipere: sed nisi et facias, mendacium est; et est incongruens atque ineptum, non in pectore, sed in labris habere bonitatem. Non ergo utilitatem ex philosophia, sed oblectationem petunt.

PL 6, 395B

正しく誠実なことを説くのは善いことである。しかし、それをまた行わなければ、それは偽りである。善さを心のうちにではなく唇のうちに持つことは、不釣り合いで愚かなことである。したがって、彼らが哲学から求めているのは、有益さではなく、楽しみなのである。

Divinarum Institutiones 3.16.7

7

Quod quidem Cicero testatus est: « Profecto, inquit, omnis istorum disputatio, quanquam uberrimos fontes virtutis et scientiae contineat, tamen collata cum horum actis perfectisque rebus, vereor ne non tantum videatur attulisse negotiis hominum utilitatis, quantam oblectationem otiis. » Vereri quidem non debuit, cum verum diceret: sed quasi timeret, ne proditi mysterii reus a philosophis citaretur, non est ausus confidenter pronuntiare, quod fuit verum, illos non ideo disputare, ut doceant, sed ut se oblectent in otio: qui quoniam auctores sunt rerum gerendarum, nec ipsi quidquam gerunt, pro loquacibus sunt habendi.

PL 6, 395B

実にキケロもこう証言している。「確かに、彼らのあらゆる議論は徳と知識の豊かな源泉を含んではいるが、これらの人々の行為や成し遂げた事業と比べれば、人々の実務に対してもたらした益は、閑暇に対してもたらした楽しみほどには大きくないのではないかと私は恐れる。」だが、彼は真実を語っていたのだから、恐れる必要などなかったはずである。ところが、まるで秘儀を漏らした罪の被告として哲学者たちから召喚されることを恐れるかのように、彼は真実であったこと、すなわち彼らが教えるために議論するのではなく、閑暇のうちに自らを楽しませるために議論するのだということを、大胆に言い切ることはしなかった。彼らはなすべき事柄を勧める者でありながら、自らは何一つ行わないのだから、おしゃべりな者と見なされるべきである。

Divinarum Institutiones 3.16.8

8

Sed profecto, quia nihil boni ad vitam afferebant, nec ipsi decretis suis obtemperaverunt; nec quisquam per tot saecula inventus est, qui eorum legibus viveret.

PL 6, 396A

しかし実際、彼らは生に何ら善いものをもたらさなかったのだから、彼ら自身も自分の定めに従いはしなかったのである。そして、これほど多くの世を重ねても、彼らの定めた法に従って生きた者は一人も見出されなかった。

Divinarum Institutiones 3.16.9

9

Abjicienda est igitur omnis philosophia, quia non studendum est sapientiae, quod fine ac modo caret: sed sapiendum est, et quidem mature.

PL 6, 396A

したがって、哲学はすべて捨て去られるべきである。なぜなら、際限も限度も持たないものである以上、知恵をただ追い求めることに努めるべきではなく、知恵ある者であるべきであり、しかも速やかにそうあるべきだからである。

Divinarum Institutiones 3.16.10

10

Non enim nobis altera via conceditur, ut, cum in hac sapientiam quaeramus, in illa sapere possimus: in hac utrumque fieri necesse est. Cito inveniri debet, ut cito suscipi possit, ne quid pereat ex vita cujus finis incertus est.

PL 6, 396A

というのも、我々にはもう一つの道が与えられているわけではなく、この人生において知恵を探し求めながら、別の人生において知恵ある者となれるというわけではないからである。この一つの人生のうちで、その両方がなされねばならない。それは速やかに見出されるべきである、速やかに受け取ることができるように——終わりの定かでない人生から、何も失われることのないように。

Divinarum Institutiones 3.16.11

11

Ciceronis Hortensius contra philosophiam disserens, circumvenitur arguta conclusione; quod cum diceret philosophandum non esse, nihilominus philosophari videbatur, quoniam philosophi est, quid in vita faciendum, vel non faciendum sit, disputare.

PL 6, 396B

キケロの〔対話篇に登場する〕ホルテンシウスは、哲学に反対して論じながら、巧妙な結論によって自ら罠にかかっている。というのも、哲学すべきではないと述べたことによって、それでもなお哲学しているように見えたからである。人生において何をなすべきか、何をなすべきでないかを論じることこそ、哲学者のすることだからである。

Divinarum Institutiones 3.16.12

12

Nos ab hac calumnia immunes ac liberi sumus, qui philosophiam tollimus, quia humanae cogitationis inventio est; sophiam defendimus, quia divina traditio est, eamque ab omnibus suscipi oportere testamur.

PL 6, 396B

我々はこの非難から免れ、自由である。というのは、我々が退けるのは「哲学(フィロソピア)」であって、それが人間の思考の発明にすぎないからであり、我々が擁護するのは「知恵(ソピア)」であって、それが神からの伝承だからである。そして、それをすべての人が受け入れるべきだと我々は証言するのである。

Divinarum Institutiones 3.16.13

13

Ille, cum philosophiam tolleret, nec melius aliquid afferret, sapientiam tollere putabatur, eoque facilius de sententia pulsus est: quia constat hominem non ad stultitiam, sed ad sapientiam nasci.

PL 6, 396B

彼は、哲学を退けながら、それに代わるより良いものを何ももたらさなかったので、知恵そのものを退けているのだと見なされ、そのためいっそう容易くその意見から追い落とされてしまった。なぜなら、人間は愚かさのためにではなく、知恵のために生まれるということは明らかだからである。

Divinarum Institutiones 3.16.14

14

Praeterea illud quoque argumentum contra philosophiam valet plurimum, quo idem est usus Hortensius; ex eo posse intelligi, philosophiam non esse sapientiam, quod principium et origo ejus appareat. Quando, inquit, philosophi esse coeperunt?

PL 6, 396B

さらに、同じホルテンシウスが用いたもう一つの議論も、哲学に対して大いに力を持つ。すなわち、哲学にはその始まりと起源が明らかに存在するということから、哲学が知恵ではないことが理解できる、というのである。彼曰く、「哲学者たちはいつから存在し始めたのか。

Divinarum Institutiones 3.16.15

15

Thales (ut opinor) primus, recens haec quidem aetas; ubi ergo apud antiquiores latuit amor iste investigandae veritatis?

PL 6, 396C

思うに、タレスが最初であった。これはごく近年のことである。それならば、これより古い人々のもとでは、真理を探求するこの愛はどこに隠れていたのか。」

Divinarum Institutiones 3.16.16

16

Item Lucretius ait: Denique natura haec rerum, ratioque reperta est Nuper; et hanc primus cum primis ipse repertus Nunc ego sum, in patrias qui possum vertere voces.

PL 6, 397A

同様にルクレティウスもこう言っている。 「実に、事物のこの本性と理法とが見出されたのは つい最近のことである。そして、それを父祖の言葉へと移し換えうる者として 今この私が、最初の者たちのうちの最初の者と見出されているのだ。」

Divinarum Institutiones 3.16.17

17

Et Seneca: « Nondum sunt, inquit, mille anni, ex quo initia sapientiae mota sunt. » Multis ergo saeculis humanum genus sine ratione vixit.

PL 6, 397A

またセネカはこう言う。「知恵の初めが動き出してから、まだ千年も経っていない。」それゆえ人類は、幾多の世にわたって、理法なしに生きてきたことになる。

Divinarum Institutiones 3.16.18

18

Quod irridens Persius: Postquam (inquit) sapere urbi Cum pipere et palmis venit; tanquam sapientia cum saporis mercibus fuerit invecta: quae si secundum hominis naturam est, cum homine ipso coeperit necesse est; si vero non est, nec capere quidem illam posset humana natura.

PL 6, 397A

これを嘲ってペルシウスはこう言う。「都に知恵が到来したのは、胡椒やなつめやしとともにであった」と。まるで知恵が調味料の商品とともに運び込まれたかのようである。もし知恵が人間の本性に即したものであるならば、それは人間そのものとともに始まったのでなければならない。しかしもしそうでないならば、人間の本性はそもそもそれを受け止めることさえできなかったはずである。

Divinarum Institutiones 3.16.19

19

Sed quia recepit, igitur a principio fuisse sapientiam necesse est; ergo philosophia, quia non a principio fuit, non est eadem vera sapientia. Sed videlicet Graeci, quia sacras veritatis litteras non attigerant, quemadmodum depravata esset sapientia, nesciverunt.

PL 6, 397A

しかし人間の本性は実際に知恵を受け止めたのだから、知恵は初めから存在していたのでなければならない。したがって、哲学は初めから存在していたのではない以上、真の知恵と同一のものではない。ところが、ギリシア人たちは真理の聖なる文書に触れたことがなかったので、知恵がどのようにして歪められたのかを知らなかったのである。

Divinarum Institutiones 3.16.20

20

Et ideo cum vacare sapientia humanam vitam putarent, philosophiam commenti sunt; id est, latentem atque ignotam sibi veritatem disserendo eruere voluerunt, quod studium, per ignorantiam veri, sapientiam putaverunt.

PL 6, 397B

そしてそのため、人間の生が知恵を欠いていると考えた彼らは、哲学を作り出したのである。すなわち、自分たちにとって隠され知られていない真理を、議論することによって掘り起こそうとしたのであり、彼らはこの探求を、真理についての無知ゆえに、知恵だと思い込んだのである。