Divinarum Institutiones 2.17.1
Astrologiam, aruspicinam et similes artes esse daemonum inventa. Eorum inventa sunt astrologia, et aruspicina, et auguratio, et ipsa quae dicuntur oracula, et necromantia, et ars magica, et quiquid praeterea malorum exercent homines, vel palam, vel occulte.
PL 6, 336A占星術、腸卜、およびこれに類する技は悪霊の考案したものである。彼らの考案したものとは、占星術、腸卜、鳥占、いわゆる神託、死者占い、魔術、そしてそのほか人間が公然と、あるいはひそかに行うあらゆる悪事である。
Divinarum Institutiones 2.17.2
Quae omnia per se falsa sunt, ut Sibylla Erythraea testatur: . . . . . . Ἐπεὶ πλάνα πάντα τάδ' ἐστίν, Ἃπερ ἄφρονες ἀνδρες ἐρευνῶσι κατ' ἦμαρ. Sed iidem ipsi auctores praesentia sua faciunt, ut vera esse credantur.
PL 6, 336Aこれらはすべて、それ自体としては虚偽である。エリュトライのシビュラが証言する通りである——……『愚かな者どもが日々探し求めるこれらのことは、すべて迷いにほかならない』。しかし、まさにその考案者たち自身が、自ら現前することによって、それが真実であると信じさせるのである。
Divinarum Institutiones 2.17.3
Ita hominum credulitatem mentita divinitate deludunt, quod illis verum aperire non expedit.
PL 6, 337Aこうして彼らは、偽りの神性でもって人間の軽信をたぶらかす。彼らにとって真実を明かすことは益とならないからである。
Divinarum Institutiones 2.17.4
Hi sunt qui imagines, et simulacra fingere docuerunt; qui, ut hominum mentes a cultu veri Dei averterent, et fictos mortuorum regum vultus, et ornatos exquisita pulchritudine statui consecrarique fecerunt, et illorum sibi nomina, quasi personas aliquas, induerunt.
PL 6, 337A像や神像を造ることを教えたのはこの者たちである。彼らは、人間の心を真の神への礼拝から逸らすために、死せる王たちの顔を似せて作らせ、精巧な美しさで飾らせたうえで、それを据え立てさせ、奉献させた。そして彼ら死せる王たちの名を、あたかも仮面ででもあるかのように、みずから身にまとったのである。
Divinarum Institutiones 2.17.5
Sed eos magi, et ii quos vere maleficos vulgus appellat, cum artes suas execrabiles exercent, veris suis nominibus cient, illis coelestibus, quae in litteris sanctis leguntur.
PL 6, 337Aだが魔術師たち、また俗に真に呪術師と呼ばれる者たちは、その忌まわしい術を行う際、彼ら悪霊を、聖なる文書に読まれるあの天上の真の名で呼び出す。
Divinarum Institutiones 2.17.6
Hi porro incesti ac vagi spiritus, ut turbent omnia, et errores humanis pectoribus offundant, serunt ac miscent falsa cum veris.
PL 6, 337Aさらにこの汚れさまよう霊どもは、すべてを混乱させ、人間の胸に誤りを注ぎ込むために、虚偽を真実に混ぜ合わせて撒き散らす。
Divinarum Institutiones 2.17.7
Ipsi enim coelestes multos esse finxerunt, unumque omnium regem Jovem; eo quod multi sunt spiritus angelorum in coelo, et unus parens ac dominus omnium Deus: sed veritatem mentitis nominibus involutam ex oculis abstulerunt.
PL 6, 337B彼ら自身が、天上の者たちは数多くあり、そのすべての王としてユピテルがただ一人いるのだと偽り作り上げた。天には天使という霊が数多くいて、そのすべての親であり主である神はただ一人であるという事実があったからである。だが彼らは、偽りの名で包み込むことによって、真理を人の目から奪い去ったのである。
Divinarum Institutiones 2.17.8
Nam Deus, ut principio docui (Scil. lib. I, cap. 6), neque nomine, cum solus sit, eget; neque angeli, cum sint immortales, dici se deos aut patiuntur, aut volunt: quorum unum solumque officium est, servire nutibus Dei, nec omnino quidquam nisi jussu facere.
PL 6, 337Bなぜなら神は、私が冒頭で説いた通り(すなわち第一巻第六章)、ただ一人であるがゆえに名を必要としないのであり、天使たちもまた、不死なる者でありながら、自分たちが神々と呼ばれることを許しもしなければ、望みもしないからである。彼らの唯一のつとめは、神の意のままに仕えることであり、命じられたこと以外は何も行わない。
Divinarum Institutiones 2.17.9
Sic enim mundum regi a Deo dicimus, ut a rectore provinciam: cujus apparitores nemo socios esse in regenda provincia dixerit, quamvis illorum ministerio res geratur.
PL 6, 338Aすなわち我々は、世界が神によって治められると言うとき、あたかも属州が総督によって治められるのと同じように言うのである。その属官たちが属州統治の共同者であると言う者はいないだろう、たとえ事が彼らの奉仕によって運ばれるとしても。
Divinarum Institutiones 2.17.10
Et hi tamen possunt aliquid praeter jussa rectoris, per ipsius ignorantiam, quae est conditionis humanae.
PL 6, 338Aそれでもなお、この属官たちは、総督の命令にないことをも、総督自身の無知ゆえに行いうる。それは人間の境遇につきものの無知である。
Divinarum Institutiones 2.17.11
Ille autem praeses mundi, et rector universi, qui scit omnia, cujus divinis oculis nihil septum est, solus habet rerum omnium cum filio potestatem; nec est in angelis quidquam, nisi parendi necessitas.
PL 6, 338Aしかし世界の首長にして宇宙の支配者であるあの方は、すべてを知り、その神なる目には何ひとつ隠されたものがなく、万物に対する権力を子とともにただひとりで有する。天使たちには、従うべき必然性のほかは何もない。
Divinarum Institutiones 2.17.12
Itaque nullum sibi honorem tribui volunt, quorum omnis honor in Deo est. Illi autem, qui desciverunt a Dei ministerio, quia sunt veritatis inimici, et praevaricatores Dei, nomen sibi et cultum deorum vindicare conantur; non quo ullum honorem desiderent (quis enim perditis honor est?), nec ut Deo noceant, cui noceri non potest: sed ut hominibus, quos nituntur a cultu et notitia verae majestatis avertere, ne immortalitatem adipisci possint, quam ipsi sua nequitia perdiderunt.
PL 6, 338Aそれゆえ彼ら〔天使たち〕は、自分に何の誉れも帰されることを望まない。彼らの誉れはすべて神のうちにあるからである。しかし神への奉仕から離反したあの者たちは、真理の敵であり神に背く者であるがゆえに、みずからに神々という名と崇拝を主張しようとする。それは何らかの誉れを望んでのことではない(滅びた者にどんな誉れがあろうか)。また神を害せんがためでもない、神は害されえない方だからである。そうではなく、人間を害せんがためである。彼らは人間を、真の威厳への礼拝と認識から逸らそうと努めている。人間が不死性を得ることのないようにするためである——その不死性を彼ら自身は自分の悪行によって失ったのである。
Divinarum Institutiones 2.17.13
Offundunt itaque tenebras, et veritatem caligine obducunt, ne dominum, ne patrem suum norint; et ut illiciant facile, in templis se occulunt, et sacrificiis omnibus praesto adsunt, eduntque saepe prodigia, quibus obstupefacti homines, fidem commodent simulacris divinitatis ac numinis.
PL 6, 338Bこうして彼らは闇を注ぎかけ、真理を暗雲で覆い隠す。人間が自分たちの主を、自分たちの父を知ることのないようにである。そして容易く誘い込むために、神殿に身を隠し、あらゆる生贄の場に居合わせ、しばしば奇跡を演じて見せる。それに驚かされた人間は、神性と神威の像に信を置くようになるのである。
Divinarum Institutiones 2.17.14
Inde est, quod ab augure lapis novacula incisus est; quod Juno Veiensis migrare se Romam velle respondit; quod Fortuna muliebris periculum denuntiavit; quod Claudiae manum navis secuta est; quod in sacrilegos et Juno nudata, et Locrensis Proserpina, et Ceres Milesia vindicavit; et Hercules de Appio, et Jupiter de Atinio, et Minerva de Caesare.
PL 6, 339Aそれゆえにこそ、鳥占官によって石が剃刀で切られたということも起こり、ウェイイのユノがローマへ移りたいと答えたということも、婦人のフォルトゥナが危難を予告したということも、船がクラウディアの手に従ったということも、裸のユノや、ロクリのプロセルピナや、ミレトスのケレスが冒瀆者たちに報復したということも、アッピウスに対してヘルクレスが、アティニウスに対してユピテルが、カエサルに対してミネルウァが報復したということも、起こったのである。
Divinarum Institutiones 2.17.15
Hinc, quod serpens urbem Romam pestilentia liberavit Epidauro accersitus. Nam illuc δαιμονιάρχης ipse in figura sua sine ulla dissimulatione perlatus est; siquidem legati ad eam rem missi, draconem secum mirae magnitudinis advexerunt.
PL 6, 339Aここから、疫病からローマの都を救ったという蛇が、エピダウロスから呼び寄せられたという話も出てくる。実にかの地へは、悪霊の首領そのものが、いかなる偽装もなくその実の姿のままで運ばれてきたのである。その事のために遣わされた使節たちが、驚くべき大きさの竜をともに連れ帰ったのだから。
Divinarum Institutiones 2.17.16
In oraculis autem vel maxime fallunt, quorum praestigias profani a veritate intelligere non possunt: ideoque ab illis attribui putant, et imperia, et victorias, et opes, et eventus prosperos rerum; denique ipsorum nutu saepe rempublicam periculis imminentibus liberatam: quae pericula, et responsis denuntiaverunt, et sacrificiis placati averterunt.
PL 6, 339Aしかし彼らが最も甚だしく人を欺くのは神託においてである。その手品を、俗人は真理から見分けることができない。それゆえ人々は、支配権も、勝利も、富も、事の順調な成り行きも、みな彼らのおかげであると思い込み、ついには、迫り来る危難から国家がしばしば彼らの意のままに救われたのだとも思う。その危難というものは、彼ら自身が神託によって予告し、生贄によってなだめられて自ら遠ざけたものにすぎないのに。
Divinarum Institutiones 2.17.17
Sed omnia ista fallaciae sunt. Nam cum dispositiones Dei praesentiant, quippe qui ministri ejus fuerunt, interponunt se in his rebus, ut quaecumque a Deo vel facta sunt, vel fiunt, ipsi potissimum facere, aut fecisse videantur.
PL 6, 339Bしかしこれらはすべて欺瞞である。彼らはかつて神の従者であったがゆえに、神の配剤をあらかじめ知っており、それゆえこうした事柄に自ら割り込んで、神によってなされた、あるいはなされつつあることを、あたかも自分たちこそがなした、あるいはなしたかのように見せかけるのである。
Divinarum Institutiones 2.17.18
Et quoties alicui populo vel urbi, secundum Dei statutum boni quid impendet, illi se id facturos vel prodigiis, vel somniis, vol oraculis pollicentur, si sibi templa, si honores, si sacrificia tribuantur: quibus datis, cum illud acciderit, quod necesse est, summam sibi pariunt venerationem.
PL 6, 340Aそして、神の定めに従っていずれかの民族なり都市なりに何か善きことが迫っているときはいつも、彼らは、もし自分たちに神殿が、誉れが、生贄が捧げられるならば、それを自分たちが成し遂げるであろうと、奇跡によって、あるいは夢によって、あるいは神託によって約束する。それらが捧げられたのち、必然であったその事が起これば、彼らは自分たちに対する最高の崇敬を生み出すのである。
Divinarum Institutiones 2.17.19
Hinc templa devoventur, et novae imagines consecrantur, mactantur greges hostiarum. Sed cum haec facta sunt, nihilominus tamen et vita, et salus eorum qui haec fecerint, immolantur.
PL 6, 340Aこうして神殿が誓願され、新たな像が奉献され、犠牲獣の群れが屠られる。だがこうしたことがなされても、それをなした者たちの命も安泰も、それでもなお生贄として捧げられてしまうのである。
Divinarum Institutiones 2.17.20
Quoties autem pericula impendent, ob aliquam ineptam et levem causam se profitentur iratos: sicut Juno Varroni, quod formosum puerum intensa Jovis ad excuvias tenendas collocarat; et ob hanc causam Romanum nomen apud Cannas pene deletum est.
PL 6, 340Aしかし危難が迫るたびに、彼らはつまらぬ些細な理由でもって自分が怒っていると公言する。たとえばユノがウァロに対して怒ったのは、ウァロが美しい少年をユピテルの聖車〔テンサ〕に乗せ、神の衣装を捧げ持たせたからだという。そしてこの理由によって、カンナエでローマの名はほとんど滅ぼされんばかりとなった。
Divinarum Institutiones 2.17.21
Quod si Juno alterum Ganymedem verebatur, cur juventus Romana luit poenas? Vel si dii tantummodo duces curant, caeteram multitudinem negligunt, cur Varro solus evasit, qui hoc fecit, et Paulus, qui nihil meruit, occisus est?
PL 6, 340Bだがもしユノが第二のガニュメデスを恐れたのだとすれば、なぜローマの若者たちがその罰を受けねばならなかったのか。あるいは神々が指揮官のことだけを気にかけ、その他の大勢を顧みないのだとすれば、なぜそれを行った当のウァロだけが生き延び、何も罪を犯さなかったパウルスが殺されたのか。
Divinarum Institutiones 2.17.22
Videlicet nil tunc Romanis accidit . . . . . Fatis Junonis iniquae, cum Annibal duos exercitus populi Romani, et astu, et virtute confecit. Nam Juno audere non poterat, aut Carthaginem defendere, ubi arma ejus et currus fuit, aut Romanis nocere, quia . . . . .
PL 6, 341Aつまり、そのときローマ人には何も起こらなかったというわけである……〔底本の省略記号。ウェルギリウスの詩句を嵌め込む際の略で、省かれた部分を欠いたまま文意を推して訳した〕「不公平なユノの運命によって」……ハンニバルが策略によっても武勇によってもローマ国民の二つの軍を打ち破ったというのに。ユノはカルタゴを守ることも敢えてできなかった、そこには彼女の武具と戦車があったのに、ローマ人に害を加えることも敢えてできなかった、なぜなら……
Divinarum Institutiones 2.17.23
Progeniem Trojano a sanguine duci Audierat, Tyrias olim quae verteret arces. Sed illorum sunt isti lusus, qui sub nominibus mortuorum delitescentes, viventibus plagas tendunt.
PL 6, 341A「トロイアの血筋から一つの民が興り/いつかテュロス人の城塞を覆すであろう」と、ユノはかねて聞き及んでいた。だが、これらは死者の名の陰に隠れひそむ彼ら悪霊の戯れごとにすぎず、それでいて生きている者たちに害の罠をしかけるのである。
Divinarum Institutiones 2.17.24
Itaque sive illud periculum, quod imminet vitari potest, videri volunt id placati avertisse; sive non potest, id agunt, ut propter illorum contemptum accidisse videatur. Ita sibi apud homines, qui eos nesciunt, auctoritatem, ac timorem pariunt.
PL 6, 341Aこうして彼らは、迫る危難が避けられるものであれば、自分たちがなだめられてそれを遠ざけたのだと見せかけようとし、避けられないものであれば、自分たちが軽んじられたためにそれが起こったのだと見せかけようとする。こうして彼らは、自分たちの正体を知らない人間の間に、権威と恐れを生み出すのである。
Divinarum Institutiones 2.17.25
Hac versutia, et his artibus, notitiam veri ac singularis Dei apud omnes gentes inveteraverunt. Suis enim vitiis perditi, saeviunt, et grassantur, ut perdant. Idcirco etiam humanas hostias excogitaverunt ipsi hostes humani generis, ut quam multas devorarent animas.
PL 6, 341Bこの狡猾さと、これらの術によって、彼らはすべての諸国民のあいだで、唯一まことの神についての知識を古びさせ、消し去ってしまった。彼らは自らの悪徳によって滅んだ者であるがゆえに、狂暴に荒れ狂い、滅ぼそうとして猛威をふるう。それゆえにこそ、人類の敵である彼ら自身が、人間を犠牲として捧げることさえ考え出したのである。できるだけ多くの魂を貪り食らうためにである。