Divinarum Institutiones 1.3.1
Uniusne potestate Dei mundus regatur, an multorum? Sit ergo nostri operis exordium quaestio illa consequens ac secunda: utrum potestate unius Dei mundus regatur, anne multorum?
PL 6, 122A世界は唯一の神の権力によって統べられるのか、それとも多くの神々の権力によってか。さればこの、次に来る第二の問いを、我々の仕事の初めとしよう。すなわち、世界は唯一の神の権力によって統べられるのか、それとも多くの神々の権力によってなのか、という問いである。
Divinarum Institutiones 1.3.2
Nemo est qui quidem sapiat, rationemque secum putet, non unum esse intelligat, qui et condiderit omnia, et eadem, qua condidit, virtute moderetur.
PL 6, 122A思慮深く、心のうちに理を弁える者であれば、万物を創造し、かつ創造したのと同じ力をもってそれを治める者が唯一であることを悟らぬ者はいない。
Divinarum Institutiones 1.3.3
Quid enim multis opus est ad mundi regimen sustinendum? nisi forte arbitremur, si plures sint, minus habere singulos nervorum atque virium.
PL 6, 122A実に、世界の統治を支えるのに、多くの者を必要とする理由がどこにあろうか。もっとも、複数の神があるならば各々が持つ筋力と力はそれだけ少ない、とでも我々が考えるのなら話は別だが。
Divinarum Institutiones 1.3.4
Quod quidem faciunt ii, qui multos esse volunt; quia necesse est imbecilles esse: siquidem singuli, sine auxilio reliquorum, tantae molis gubernaculum sustinere non possent.
PL 6, 122Bそして、神々が多数であることを望む者たちは、まさにそう考えているのである。というのも、その神々は弱いものでなければならないからだ。各々は他の神々の助けなしには、これほどの巨大な塊の舵取りを支えることができないであろうから。
Divinarum Institutiones 1.3.5
Deus autem, qui est aeterna mens, ex omni utique parte perfectae consummataeque virtutis est. Quod si verum est, unus sit necesse est. Potestas enim, vel virtus absoluta, relinet suam propriam firmitatem.
PL 6, 122Bしかし神は、永遠なる知性であって、あらゆる点において完全かつ極まった力を有する。もしこれが真であるならば、神は唯一でなければならない。なぜなら、権力、すなわち絶対的な力は、おのれに固有の堅固さを保持するからである〔底本は relinet。retinet と読む〕。
Divinarum Institutiones 1.3.6
Id autem solidum existimandum est, cui nihil decedere; id perfectum, cui nihil possit accedere.
PL 6, 123Aそして、何ものも欠けることのないものこそ堅固と見なされるべきであり、何ものも加わりえないものこそ完全と見なされるべきである。
Divinarum Institutiones 1.3.7
Quis dubitet potentissimum esse regem, qui totius orbis habeat imperium? neque immerito: cum illius sint, quae ubique sunt omnia; cum ad eum solum omnes undique copiae congerantur.
PL 6, 123A全世界の支配権を有する王こそ、最も強大であることを、誰が疑うであろうか。しかもそれは理由のないことではない。あらゆる所にあるものはすべて彼のものであり、あらゆる方面からのあらゆる資力がひとり彼のもとに集められるのだから。
Divinarum Institutiones 1.3.8
At si plures partiantur orbem, minus certe opum, minus virium singuli habebunt, cum intra praescriptam portionem se quisque contineat. Eodem etiam modo dii, si plures sint, minus valebunt, aliis tantumdem in se habentibus.
PL 6, 123Aしかし、もし複数の者たちが世界を分け合うならば、各々は定められた領分の内に留まる以上、確かに、より少ない富、より少ない力しか持たぬことになろう。同じように、神々もまた、もし複数あるならば、他の神々も同じだけのものをおのれのうちに持っている以上、それだけ力弱いことになろう。
Divinarum Institutiones 1.3.9
Virtutis autem perfectior natura potest esse in eo, in quo totum est, quam in eo, in quo pars exigua de toto est. Deus vero, si perfectus est (quia perfectus est) ut esse debet, non potest esse nisi unus, ut in eo sint omnia.
PL 6, 123A力のより完全な本性は、全体がその内にあるものにおいてこそ在りうるのであって、全体のうちのわずかな部分しかない者においてよりも、そうである。しかるに神は、もし完全であるなら——そして当然そうあるべきように完全なのだから——、すべてがその内にあるためには、唯一でしかありえない。
Divinarum Institutiones 1.3.10
Deorum igitur virtutes ac potestates infirmiores sint necesse est: quia tantum singulis deerit quantum in caeteris fuerit; ita quanto plures, tanto minores erunt. Quid, quod summa illa rerum potestas ac divina vis ne semel quidem dividi potest?
PL 6, 123Bしたがって、神々の力と権力はより弱いものとならざるをえない。なぜなら、他の者たちのうちにあるだけのものが、各々には欠けることになるからである。かくして、神々の数が多ければ多いほど、それだけ小さいものとなろう。さらに言えば、事物を統べるあの至高の権力、神的な力は、そもそも分割されえないものではないか。
Divinarum Institutiones 1.3.11
Quidquid enim capit divisionem, et interitum capiat necesse est. Si autem interitus procul est a Deo, quia incorruptibilis est et aeternus, consequens est ut dividi potestas divina non possit.
PL 6, 123B実に、分割を受け入れうるものは、必然的に滅びをも受け入れうる。しかるに、もし神から滅びが遠く隔たっているのであれば——神は不朽にして永遠であるから——、神的な権力が分割されえないという結論が導かれる。
Divinarum Institutiones 1.3.12
Deus ergo unus est, si nihil esse aliud potest, quod tantumdem capiat potestatis; et ii tamen, qui multos esse arbitrantur, officia inter se dicunt esse partitos: de quibus omnibus suo loco disputabimus. Illud interim, quod ad praesentem locum pertinet, teneo.
PL 6, 123Bそれゆえ、もし他の何ものも同じだけの権力を受け入れることができないのならば、神は唯一である。しかしながら、神々が多数あると考える者たちは、神々が互いの間で職掌を分け合っていると言う。これらすべてについては、しかるべき箇所で論じるであろう。さしあたり、いま私はこの場に関わる点だけを保持しておく。
Divinarum Institutiones 1.3.13
Si partiti sunt inter se officia, eodem revolvitur res, ut ex iis quilibet sufficere, omnibus nequeat. Perfectus igitur jam non erit, qui, cessantibus caeteris, non potest omnia gubernare.
PL 6, 123Bもし彼らが互いに職掌を分け合っているのであれば、事は同じところに帰着する。すなわち、彼らのうちの誰であれ、単独ではすべてに事足りることができない、ということである。したがって、他の者たちが働きを止めたときにすべてを治めることができない者は、もはや完全ではないことになろう。
Divinarum Institutiones 1.3.14
Ita fit ut ad regendum mundum unius perfecta virtute magis opus sit, quam imbecillitate multorum. Qui autem putat hanc tantam magnitudinem non posse ab uno regi, fallitur.
PL 6, 124Aかくして、世界を統治するには、多数の者の弱さよりも、唯一の者の完全な力の方がふさわしいということになる。しかし、これほど大いなる規模のものが唯一の者によって統治されえないと考える者は、誤っている。
Divinarum Institutiones 1.3.15
Nec enim quanta sit vis potestasque divinae majestatis intelligit, si existimat singularem Deum, qui facere mundum potuit, eumdem regere non posse quem fecit.
PL 6, 124Aなぜなら、もし唯一なる神が——世界を造ることができたその神が——自らが造ったものを治めることができないと考えるならば、神的な威厳の力と権力とがいかに大いなるものであるかを、彼は理解していないからである。
Divinarum Institutiones 1.3.16
At si concipiat animo, quanta sit divini hujus operis immensitas cum antea nihil esset, tamen virtute atque consilio Dei ex nihilo esse conflatam; quod opus nisi ab uno inchoari perficique non potuit: jam intelliget, multo facilius esse ab uno regi, quod est ab uno constitutum.
PL 6, 124Aしかし、もし彼が心に思い描くならば——以前には何もなかったにもかかわらず、神の力と思慮とによって無からつくり出された、この神的な業がいかに計り知れぬものであるか、そしてこの業が唯一の者によってでなければ始められることも成し遂げられることもできなかったということを——、彼はただちに、唯一の者によって据えられたものは、唯一の者によって治められる方がはるかに容易いということを理解するであろう。
Divinarum Institutiones 1.3.17
Dicat fortasse aliquis, ne fabricari quidem tam immensum opus mundi, nisi a pluribus potuisse: quamlibet multos, quamlibet magnos faciat, quidquid in multis magnitudinis, potestatis, virtutis, majestatisque posuerit, id totum in unum confero, et in uno esse dico; ut tantum in eo sit istarum rerum, quantum nec cogitari nec dici potest.
PL 6, 124Aあるいは誰かがこう言うかもしれない。これほど計り知れぬ世界という業は、複数の者によってでなければ造られえなかったのだ、と。彼が望むだけ多くの、望むだけ偉大な神々を立てるがよい。彼が複数の神々のうちに置いた大きさ、権力、力、威厳のすべてを、私はまとめて唯一の者のうちに集め、それが唯一の者のうちにあると言おう。そうすれば、その者のうちには、考えることも語ることもできぬほどの、それだけのものがあることになる。
Divinarum Institutiones 1.3.18
Qua in re quoniam et sensu deficimus et verbis; quia neque tantae intelligentiae lucem pectus humanum, neque explanationem tantarum rerum capit lingua mortalis: idipsum intelligere nos oportet ac dicere.
PL 6, 124Bこの事柄については、我々は感覚においても言葉においても及ばない。人間の胸はこれほど大いなる知解の光を受けることができず、死すべき者の舌はこれほど大いなる事柄の説明を担うことができないからである。ゆえに我々は、まさにこのこと自体を悟り、かつそのように語らねばならない。
Divinarum Institutiones 1.3.19
Video rursus quid e contrario dici possit: tales esse illos plures, qualem nos volumus unum. At hoc fieri nullo pacto potest, quod singulorum potestas progredi longius non valebit, occurrentibus sibi postestatibus caeterorum.
PL 6, 124B私はまた、これに対して何が言われうるかも見て取っている。すなわち、彼ら複数の神々もまた、我々が唯一の神について望むのと同じようなものである、と言われうるのである。しかし、これはいかなる仕方によっても成り立ちえない。なぜなら、各々の権力は、他の者たちの権力〔底本は postestatibus。potestatibus と読む〕が行く手に立ちはだかるために、それ以上遠くへは進みえないからである。
Divinarum Institutiones 1.3.20
Necesse est enim ut suos quisque limites aut transgredi nequeat, aut si transgressus fuerit, suis alterum finibus pellat.
PL 6, 124B実に、各々は自らの境を越えることができないか、あるいは、もし越えたならば、他の者をその者自身の領分から追い出すか、そのいずれかでなければならない。
Divinarum Institutiones 1.3.21
Non vident, qui deos multos esse credunt, fieri posse ut aliqui diversum velint; ex qua re disceptatio inter eos et certamen oriatur: sicut Homerus bellantes inter se deos finxit; cum alii Trojam capi vellent, alii repugnarent.
PL 6, 124C神々が多数存在すると信じる者たちは、幾柱かの神が別のことを望むということが起こりうる、ということに気づいていない。そして、そこから彼らの間に論争と争いが生じるのである。ちょうどホメロスが、神々が互いに戦うさまをこしらえたように。ある神々はトロイアの陥落を望み、他の神々はそれに抗ったのである。
Divinarum Institutiones 1.3.22
Unius igitur arbitrio mundum regi necesse est. Nisi enim singularum partium potestas ad unam providentiam referatur, non poterit summa ipsa constare; unoquoque nihil curante amplius, quam quod ad eum proprie pertinet: sicut ne res quidem militaris, nisi unum habeat ducem atque rectorem.
PL 6, 125Aそれゆえ、世界は唯一の者の意志によって統べられねばならない。もし個々の部分の権力が唯一の摂理へと帰せられないならば、全体そのものは成り立ちえないであろう。各々は、自分に固有に関わること以上には何も配慮しないのだから。ちょうど、軍事にかかわる事柄でさえ、唯一の指揮官にして統率者を持たなければ成り立たないのと同じである。
Divinarum Institutiones 1.3.23
Quod si in uno exercitu tot fuerint imperatores, quot legiones, quot cohortes, quot cunei, quot alae, primum nec instrui poterit acies, unoquoque periculum recusante; nec regi facile, aut temperari, quod suis propriis consiliis utantur omnes, quorum diversitate plus noceant, quam prosint: sic in hoc rerum naturae imperio, nisi unus fuerit, ad quem totius summae cura referatur, universa solventur et corruent.
PL 6, 125Aもし、一つの軍隊のうちに、軍団の数だけ、大隊の数だけ、部隊の数だけ、騎兵隊の数だけ司令官(インペラトル)がいたとすれば、まず、各々が危険を避けようとして、戦列を整えることすらできないであろう。また、皆がおのおの自分自身の判断に従うために、統治することも制御することも容易ではなく、その意見の相違によって益するよりも害する方が大きいであろう。それと同じように、この自然の万物を統べる支配においても、もし全体の配慮が帰せられるべき唯一の者がいないならば、すべては解体し、崩れ去るであろう。
Divinarum Institutiones 1.3.24
Dicere autem, multorum arbitrio regi mundum, tale est, quale si quis affirmet in uno corpore multas esse mentes: quoniam multa et varia sunt ministeria membrorum; ut singulos corporis sensus singulae mentes regere credantur, item multi affectus, quibus commoveri solemus vel ad iram, vel ad cupiditatem, vel ad laetitiam, vel ad metum, vel ad miserationem; ut in his omnibus totidem mentes putentur operari: quod si quis profecto dicat, ne ipsam quidem, quae una est, habere videatur.
PL 6, 125Bさて、世界が多数の者たちの意志によって統べられると言うのは、あたかも誰かが、一つの肉体のうちに多くの精神があると主張するようなものである。すなわち、肢体の働きは多様であるから、肉体の個々の感覚を、それぞれ別々の精神が支配していると信じられ、また同様に、我々が怒りへ、欲望へ、喜びへ、恐れへ、あるいは憐れみへと動かされるもとになる多くの情念についても、それらすべてにおいて同数の精神が働いていると考えられることになろう。しかし、もし本当に誰かがそのように言うならば、その者は、ただ一つであるはずのその精神すら持ち合わせていないと見えるであろう。
Divinarum Institutiones 1.3.25
Quod si in uno corpore tantarum rerum gubernationem mens una possidet, et universis simul intenta est; cur aliquis existimet mundum non posse ab uno regi, a pluribus posse?
PL 6, 126Aしかし、もし一つの肉体において、これほど多くの事柄の統治を、ただ一つの精神が担い、同時にそのすべてに意を注いでいるのであれば、世界は唯一の者によっては治められず、複数の者によってなら治められると、いったい誰が考えるであろうか。
Divinarum Institutiones 1.3.26
Quod quia intelligunt isti assertores deorum, ita eos praeesse singulis rebus ac partibus dicunt, ut tamen unus sit rector eximius.
PL 6, 126A神々の存在を主張するこの者たちは、このことを理解しているがゆえに、神々が個々の事物や部分をそれぞれ司っているとしながらも、なお唯一の傑出した統治者があると言うのである。
Divinarum Institutiones 1.3.27
Jam ergo caeteri dii non erunt sed satellites ac ministri, quos ille unus maximus et polens omnium his officiis praefecerit; et ipsi ejus imperio ac nutibus servient. Si universi pares non sunt, non igitur dii omnes sunt.
PL 6, 126Aしたがって、もはや他の神々は神々ではなく、あの唯一にして最も偉大かつ強力な者〔底本は polens。pollens と読む〕が、これらの職務に任じた従者や下僕にすぎないことになる。そして彼らは、その者の命令と意のままに仕えるのである。もしすべての者が対等でないならば、すべてが神であるわけではない。
Divinarum Institutiones 1.3.28
Nec enim potest hoc idem esse, quod servit, et quod dominatur. Nam si Deus est nomen summae potestatis, incorruptibilis esse debet, perfectus, impassibilis, nulli rei subjectus. Ergo dii non sunt, quos parere uni maximo Deo necessitas cogit.
PL 6, 127Aなぜなら、仕えるものと支配するものとが、同一のものであることはできないからである。もし「神」ということが至高の権力の名であるならば、神は不朽であり、完全であり、受苦することなく、いかなるものにも従属しないものでなければならない。したがって、唯一にして最も偉大な神に従うことを必然によって強いられる者たちは、神ではない。
Divinarum Institutiones 1.3.29
Sed quia non frustra falluntur ii qui hoc ita putant, causam hujus erroris paulo post aperiemus. Nunc unitatem divinae potestatis testimoniis comprobemus.
PL 6, 127Aしかし、このように考える者たちが理由もなく誤っているわけではないので、この誤りの原因は、しばらくのちに明らかにするであろう。いまは、神的な権力の唯一性を、諸々の証言によって確証しよう。