Divinarum Institutiones 2.13.1
Quare duo sexus in homine: quid sit mors ejus prima, quid secunda; et de primorum parentum culpa et poena.
PL 6, 319A人間になぜ二つの性があるのか。その第一の死とは何か、第二の死とは何か。そして、最初の両親の罪と刑罰について。
Divinarum Institutiones 2.13.2
Cum ergo marem ad similitudinem suam primum finxisset, tum etiam foeminam configuravit ad ipsius hominis effigiem, ut duo inter se permisti sexus propagare sobolem possent, et omnem terram multitudine opplere.
PL 6, 319Aかくして神は、まず男を御自身の似姿にかたどって形づくり、続いて女もまた、人間そのものの形姿にかたどって造られた。それは、互いに交わるこの二つの性が子孫を増やし、大地全体を人の数で満たすことができるようにするためであった。
Divinarum Institutiones 2.13.3
In ipsius autem hominis fictione illarum duarum materiarum, quas inter se diximus esse contrarias, ignis et aquae, conclusit perfecitque rationem.
PL 6, 319Aそして、人間そのものを形づくるにあたって神は、互いに相反すると我々が述べたあの二つの質料、すなわち火と水の理を、うちに閉じ込め、完成させたのである。
Divinarum Institutiones 2.13.4
Ficto enim corpore, spiravit ei animam de vitali fonte spiritus sui, qui est perennis, ut ipsius mundi ex contrariis constantis elementis similitudinem gereret.
PL 6, 319Aすなわち神は、肉体を形づくったのち、絶えることのない御自身の霊の生命の泉から、魂を人間に吹き込まれた。それは、人間が、相反する元素から成り立つこの世界そのものの似姿を担うためであった。
Divinarum Institutiones 2.13.5
Constat enim ex anima et corpore, id est, quasi e coelo et terra: quandoquidem anima, qua vivimus, velut e coelo, oritur a Deo, corpus e terra, cujus e limo diximus esse formatum.
PL 6, 320Aというのも、人間は魂と肉体とから成り立っており、いわば天と地とから成り立っているようなものだからである。すなわち、我々がそれによって生きる魂は、天からのように神に由来し、肉体は地から生じたのであって、その泥から形づくられたと我々はすでに述べた。
Divinarum Institutiones 2.13.6
Empedocles, quem nescias utrumne inter poetas, an inter philosophos numeres, quia de rerum natura versibus scripsit, ut apud Romanos Lucretius et Varro, quatuor elementa constituit, id est, ignem, aerem, aquam, et terram; fortasse Trismegistum secutus, qui nostra corpora ex his quatuor elementis constituta esse dixit a Deo: habere namque in se aliquid ignis, aliquid aeris, aliquid aquae, aliquid terrae; et neque ignem esse, neque aerem, neque aquam, neque terram: quae quidem falsa non sunt.
PL 6, 320Aエンペドクレスは——彼を詩人のうちに数えるべきか、哲学者のうちに数えるべきか、判じかねるところであるが、それは彼が、ローマ人のもとでのルクレティウスやワッロと同じく、事物の本性について韻文で書いたからである——四つの元素を定めた。すなわち、火、空気、水、地である。おそらく彼は、我々の肉体はこれら四つの元素から神によって組み立てられたのだと述べたトリスメギストスに従ったのであろう。すなわち、我々の肉体は、そのうちにいくらかの火、いくらかの空気、いくらかの水、いくらかの地を有していながら、火でも空気でも水でも地でもない、というのである。もっともこのこと自体は、偽りではない。
Divinarum Institutiones 2.13.7
Nam terrae ratio in carne est; humoris, in sanguine; aeris, in spiritu; ignis, in calore vitali.
PL 6, 320Aというのも、地の理は肉のうちにあり、水気の理は血のうちにあり、空気の理は息のうちにあり、火の理は生命の熱のうちにあるからである。
Divinarum Institutiones 2.13.8
Sed neque sanguis a corpore secerni potest, sicut humor a terra; neque calor vitalis a spiritu, sicut ignis ab aere: adeo rerum omnium duo sola reperiuntur elementa, quorum omnis ratio in nostri corporis fictione conclusa est.
PL 6, 320Bしかし、水気が地から分けられ得るのとは違って、血は肉体から分けられ得ない。また、火が空気から分けられ得るのとは違って、生命の熱は息から分けられ得ない。かくして、あらゆるもののうちで見出される元素はただ二つだけであり、その理のすべてが、我々の肉体の形成のうちに閉じ込められているのである。
Divinarum Institutiones 2.13.9
Ex rebus igitur diversis ac repugnantibus homo factus est, sicut ipse mundus ex luce ac tenebris, ex vita et morte: quae duo inter se pugnare in homine praecepit, ut si anima superaverit, quae ex Deo oritur, sit immortalis, et in perpetua luce versetur; si autem corpus vicerit animam, ditionique subjecerit, sit in tenebris sempiternis, et in morte.
PL 6, 320Bかくして人間は、異なり相争うものどもから造られたのである。ちょうど世界そのものが、光と闇から、生と死から成り立っているように。そして神は、この二つが人間のうちで互いに争うよう定めた。神から生じる魂が勝てば、人間は不死となり、絶えざる光のうちに置かれる。だが肉体が魂に打ち勝ち、これを己の支配下に服させれば、人間は永遠の闇と死のうちに置かれる。
Divinarum Institutiones 2.13.10
Cujus non ea vis est, ut injustas animas extinguat omnino, sed ut puniat in aeternum. Eam poenam secundam mortem nominamus, quae est et ipsa perpetua, sicut et immortalitas.
PL 6, 320Bだが、この死の力は、不義なる魂を完全に消し去ることにあるのではなく、それを永遠に罰することにある。我々はこの刑罰を第二の死と名づける。それは、不死性と同じく、それ自体もまた永遠のものである。
Divinarum Institutiones 2.13.11
Primam sic definimus: Mors est naturae animantium dissolutio; vel ita: Mors est corporis animaeque seductio. Secundam vero sic: Mors est aeterni doloris perpessio; vel ita: Mors est animarum pro meritis ad aeterna supplicia damnatio.
PL 6, 321A第一の死を、我々はこう定義する。「死とは、生き物の本性の解体である」と。あるいはこうも言える。「死とは、肉体と魂の分離である」と。第二の死については、こう定義する。「死とは、永遠の苦痛を受け続けることである」と。あるいはこうも言える。「死とは、それぞれの功過に応じて、魂が永遠の刑罰へと断罪されることである」と。
Divinarum Institutiones 2.13.12
Haec mutas pecudes non attingit, quarum animae non ex Deo constantes, sed ex communi aere, morte solvuntur.
PL 6, 321Aこのことは、物言わぬ家畜には及ばない。家畜の魂は神から成るのではなく、ありふれた大気から成るものであり、死によって解け去るのである。
Divinarum Institutiones 2.13.13
In hac igitur societate coeli atque terrae, quorum effigies in homine expressa est, superiorem partem tenent ea quae sunt Dei, anima scilicet, quae dominium corporis habet; inferiorem autem ea quae sunt diaboli, corpus utique: quod quia terrenum est, animae debet esse subjectum, sicut terra coelo.
PL 6, 321Aかくして、天と地というこの結びつきにおいて——その似姿が人間のうちに表されているのであるが——上位の部分を占めるのは神に属するもの、すなわち肉体を支配する魂である。下位の部分を占めるのは悪魔に属するもの、すなわち肉体そのものである。肉体は地に属するものであるから、地が天に服するように、魂に服さなければならない。
Divinarum Institutiones 2.13.14
Est enim quasi vasculum, quo tamquam domicilio temporali spiritus hic coelestis utatur. Utriusque officia sunt, ut hoc, quod est ex coelo et Deo, imperet, illud vero, quod ex terra est et diabolo, serviat.
PL 6, 321B肉体は、いわば小さな器のようなものであり、この天よりの霊が、いっとき宿る住まいとしてこれを用いるのである。両者の務めはこうである。天と神から出るものが命じ、地と悪魔から出るものが仕える、ということである。
Divinarum Institutiones 2.13.15
Quod quidem non fugit hominem nequam Sallustium, qui ait: Sed omnis nostra vis in animo et corpore sita est; animi imperio, corporis servitio magis utimur. Recte, si ita vixisset, ut locutus est.
PL 6, 322Aこのことは、あの性悪なサッルスティウスも見逃さなかった。彼はこう言っている。「しかし、我々のあらゆる力は心と肉体のうちに存する。我々はむしろ、心の命令と肉体の奉仕とを用いるのである」と。もし彼が、自ら語ったとおりに生きていたなら、これは正しい言葉であったろうに。
Divinarum Institutiones 2.13.16
Servivit enim foedissimis voluptatibus, suamque ipse sententiam vitae pravitate dissolvit. Quod si anima ignis est, ut ostendimus (supra, c. 10), in coelum debet eniti, sicuti ignis, ne extinguatur, hoc est ad immortalitatem, quae in coelo est.
PL 6, 322Aというのも、彼は最も汚らわしい快楽に仕え、自らの生の堕落によって、自分自身の言葉を打ち壊してしまったからである。さて、我々がすでに示したとおり(前掲、第10章)、魂が火であるならば、魂は、火がそうであるように、消え去らぬために天へと昇っていかなければならない。すなわち、天にある不死性へと向かって。
Divinarum Institutiones 2.13.17
Et sicut ardere, ac vivere non potest ignis, nisi aliqua pingui materia teneatur, in qua habeat alimentum: sic animae materia et cibus est sola justitia, qua tenetur ad vitam.
PL 6, 322Aそして、火が燃え、生き続けるためには、養いとなる何らかの脂ぎった材料に支えられていなければならないように、魂にとっての材料であり糧であるものは、ただ正義のみである。魂はこの正義によって生に結びつけられているのである。
Divinarum Institutiones 2.13.18
Post haec Deus hominem, qua exposuri ratione generatum, posuit in paradiso (Vid. Gen. II), id est, in horto foecundissimo, et amoenissimo: quem in partibus Orientis omni genere ligni arborumque consevit, ut ex earum variis fructibus aleretur, expersque omnium laborum, Deo patri summa devotione serviret.
PL 6, 322Aこれらのことのあと、神は、すでに述べた〔底本は exposuri(これから述べる)。文脈に合わないので exposui と読んだ〕仕方で生み出した人間を、楽園に置いた(創世記2章を見よ)。すなわち、この上なく実り豊かで、この上なく心地よい園である。神はこれを東方の地に、あらゆる種類の木と樹木とをもって植えられた。それは、人間がその様々な果実によって養われ、あらゆる労苦から解き放たれて、父なる神に至上の献身をもって仕えるためであった。
Divinarum Institutiones 2.13.19
Tum dedit ei certa mandata: quae si observasset, immortalis maneret, si transcendisset, morte afficeretur. Id autem praeceptum fuit, ut ex arbore una, quae erat in medio paradisi, non gustaret, in qua posuerat intelligentiam boni et mali.
PL 6, 322Bそれから神は、人間に定まった戒めを与えた。これを守るならば、人間は不死のままでいられるが、これを越えるならば、死に見舞われることになる、というものであった。その戒めとは、楽園の中央にあった一本の木から食べてはならない、というものであり、神はその木に、善悪を知る力を置いていたのである。
Divinarum Institutiones 2.13.20
Tum criminator ille invidens operibus Dei, omnes fallacias et calliditates suas ad decipiendum hominem intendit, ut ei adimeret immortalitatem.
PL 6, 323Aすると、かの告発者は、神の御業を妬み、人間を欺くために、あらゆる欺瞞と狡知とを差し向けた。それは、人間から不死性を奪い去るためであった。
Divinarum Institutiones 2.13.21
Et primo mulierem dolo illexit, ut vetitum cibum sumeret; et per eam ipsi quoque homini persuasit, ut transcenderet Dei legem. Percepta igitur scientia boni et mali, pudere eum nuditatis suae coepit, absconditque se a facie Dei, quod antea non solebat.
PL 6, 323Aそして彼はまず、女を欺きの手で誘い、禁じられた食べ物を取らせた。そして女を通して、男その人にも、神の律法を越えるよう説き伏せたのである。かくして善悪の知識を得るや、男は自らの裸を恥じるようになり、それまではなかったことであるが、神の御顔から身を隠した。
Divinarum Institutiones 2.13.22
Tum Deus ejecit hominem de paradiso, sententia in peccatorem lata, ut victum sibi labore conquireret, ipsumque paradisum igni circumvallavit, ne homo posset accedere, donec summum judicium faciat in terra, et justos viros cultores suos in eumdem locum revocet, morte sublata; sicut sacrae voces docent, et Sibylla Erythraea (Vid. Theophil. ad Amphiloch., lib. II), cum dicit: Οἵ δὲ Θεὸν τιμῶντες ἀληθινὸν, ἄεναὸν γε Ζωὴν κληρονομοῦσι, τὴν αἰῶνος χρόνον αὐτοὶ Οἰκοῦντες παράδεισον ὁμῶς ἐριθηλέα κῆπον.
PL 6, 323Aそれから神は、罪人に対する判決を下し、人間を楽園から追い出した。それは、人間が労苦によって己の糧を得るためであった。そして神は、楽園そのものを火で取り囲み、人間が近づくことのできぬようにされた。それは、神が地上において至高の裁きを行い、死を取り除いたのち、義しき人々、すなわち御自身の礼拝者たちを同じ場所へと呼び戻される、その時までのことである。聖なる御言葉がこのことを教えており、エリュトライのシビュラもまた(テオフィロス『アンフィロキオスに宛てて』第2巻参照)〔底本の出典表示のまま。この断片を伝えるテオフィロスの著作は『アウトリュコスに宛てて』であり、表示は誤りらしい〕、こう述べている。 「真の神を敬う者たちは、とこしえの命を 受け継ぎ、永遠の時を、みずから 楽園に、すなわち生い茂る園に住まって過ごすのである。」
Divinarum Institutiones 2.13.23
Verum quoniam haec extrema sunt, in extrema operis hujus parte tractabimus. Nunc ea, quae prima sunt, explicemus.
PL 6, 324Aだが、これらは終わりに関わることであるから、この書の終わりの部分で論じることにしよう。いまは、初めに関わることを説明しよう。
Divinarum Institutiones 2.13.24
Mors itaque secuta est hominem secundum Dei sententiam; quod etiam Sibylla in carmine suo docet, dicens: Ἄνθρωπον πλασθέντα Θεοῦ παλάμαις ἐνὶ αὐταῖς Ὅν κε πλάνησεν ὄφις δολίως, ἐπὶ μοῖραν ἀνελθεῖν Τοῦ θανάτου, γνῶσίν τε λαβεῖν ἀγαθοῦ τε κακοῦ τε.
PL 6, 324Aかくして、神の判決に従って、死が人間につきまとうこととなった。このこともまた、シビュラがその歌のうちで教えている。すなわちこう言うのである。 「神御自身の御手によって形づくられた人間、 蛇が欺きをもって惑わしたその人間が、死の定めに至り、 善と悪との知識を受け取ったのだ、と。」
Divinarum Institutiones 2.13.25
Sic facta hominis vita est temporaria: sed tamen longa, quae in mille annos propagaretur. Quod divinis litteris proditum, et per omnium scientiam publicatum cum Varro non ignoraret, argumentari nisus est cur putarentur antiqui mille annos victitasse.
PL 6, 325Aこのようにして、人間の生は限りあるものとなった。だが、それでもなお長く、千年にまで及ぶものであった。このことは神の文書に伝えられ、すべての人の知るところとして公にされていたのであるが、ワッロはこれを知らぬわけではなかったにもかかわらず、なぜ古代の人々が千年生きたと考えられたのかを、論じ立てようと試みたのである。
Divinarum Institutiones 2.13.26
Ait enim, apud Aegyptios pro annis menses haberi, ut non solis per XII signa circuitus faciat annum, sed luna, quae orbem illum signiferum 30 dierum spatio lustrat: quod argumentum perspicue falsum est. Nemo enim tunc millesimum annum transgressus est.
PL 6, 325Aすなわち彼はこう言う。エジプト人のもとでは、年の代わりに月が数えられており、十二宮を巡る太陽の一周ではなく、その黄道の円環を三十日の間に巡る月こそが、一年をなすのだ、と。だが、この論法は明白に偽りである。というのも、当時、千歳を越えた者は誰一人いなかったからである。
Divinarum Institutiones 2.13.27
Nunc vero qui ad centesimum perveniunt, quod fit saepissime, mille certe ac ducentis mensibus vivunt. Et auctores idonei tradunt, ad centum et viginti annos perveniri solere.
PL 6, 325A実際、今日、百歳に達する者は——それはきわめてしばしば起こることであるが——確かに千二百か月は生きているのである。そして、信頼に足る著者たちが伝えるところによれば、百二十歳にまで達することも常のことだという。
Divinarum Institutiones 2.13.28
Sed quia ignorabat Varro, cur aut quando vita hominis esset diminuta, ipse diminuit; cum sciret mille et quadringentis mensibus posse vivere hominem.
PL 6, 325Bしかし、ワッロは、人間の寿命がなぜ、いつ短くなったのかを知らなかったために、みずからその期間を短く見積もったのである。人間が千四百か月生きることができると知っていたにもかかわらず。