Divinarum Institutiones 3.17.1
A Philosophia ad philosophos transit, initio ab Epicuro sumpto; et quomodo Leucippum et Democritum habuerit auctores erroris.
PL 6, 397B哲学から哲学者たちへと論を移す。まずエピクロスから始め、彼がレウキッポスとデモクリトスをいかにして自らの誤りの創始者としたかを述べる。
Divinarum Institutiones 3.17.2
Dixi de philosophia ipsa quam breviter potui: nunc ad philosophos veniamus; non ut cum his decertemus, qui stare non possunt, sed ut eos fugientes atque dejectos nostro campo insequamur.
PL 6, 397B私は哲学そのものについて、できる限り手短に語った。今や哲学者たちへと進もう。もはや踏みとどまることのできない彼らと争うためではなく、逃げ、打ち倒された彼らを我々の戦場において追い立てるためである。
Divinarum Institutiones 3.17.3
Epicuri disciplina multo celebrior semper fuit, quam caeterorum; non quia veri aliquid afferat, sed quia multos populare nomen voluptatis invitat. Nemo enim non in vitia pronus est.
PL 6, 397Bエピクロスの教えは、他のいかなる者の教えよりも常にはるかに広く知られてきた。それは何か真理をもたらすからではなく、快楽という民衆受けする名が多くの者を招き寄せるからである。悪徳へと傾かぬ者はいないのだから。
Divinarum Institutiones 3.17.4
Praeterea, ut ad se multitudinem contrahat, apposita singulis quibusque moribus loquitur. Desidiosum vetat litteras discere, avarum populari largitione liberat, ignavum prohibet accedere ad rempublicam, pigrum exerceri, timidum militare.
PL 6, 397Bその上、群衆を己のもとに引き寄せるため、それぞれの気質に合わせて語る。怠惰な者には学問を学ぶことを禁じ、貪欲な者を民への施与から解放し、気力のない者には国政に近づくことを禁じ、無精な者には鍛錬を、臆病な者には従軍を禁ずる。
Divinarum Institutiones 3.17.5
Irreligiosus audit deos nihil curare; inhumanus, et suis commodis serviens jubetur nihil cuiquam tribuere; omnia enim sua causa facere sapientem. Fugienti turbam solitudo laudatur. Qui nimium parcus est, discit aqua et polenta vitam posse tolerari.
PL 6, 398B不信心な者は、神々は何ものも顧みないと聞かされる。非情な者、己の利益にのみ仕える者には、誰にも何も与えるなと命じられる。なぜなら賢者はすべてを自分のために行うからである。群れを避ける者には孤独が称えられる。あまりに倹しい者には、水と麦がゆだけで人生を耐えうると教えられる。
Divinarum Institutiones 3.17.6
Qui odit uxorem, huic enumerantur coelibatus bona: habenti malos liberos orbitas praedicatur; adversus impios parentes nullum esse vinculum naturae. Impatienti ac delicato dolorem esse omnium malorum maximum dicitur: forti, etiam in tormentis beatum esse sapientem.
PL 6, 398B妻を憎む者には、独身の益が数え上げられる。悪しき子を持つ者には、子のない身が称賛される。不敬虔な親に対しては自然の絆など何もないのだと言われる。忍耐力に欠け、柔弱な者には、苦痛こそあらゆる悪の中で最大のものだと言われる。強き者には、拷問のうちにあってすら賢者は幸福であると言われる。
Divinarum Institutiones 3.17.7
Qui claritati ac potentiae studet, huic praecipitur reges colere: qui molestiam ferre non potest, huic regiam fugere.
PL 6, 399A名声と権勢を追い求める者には、王たちに仕えるよう命じられ、煩わしさに耐えられない者には、宮廷を避けることが命じられる。
Divinarum Institutiones 3.17.8
Ita homo astutus ex variis diversisque moribus circulum cogit, et dum studet placere omnibus, majore discordia secum ipse pugnavit, quam inter se universi. Unde autem disciplina ejus tota descendat, quam originem habeat, explicandum est.
PL 6, 399Aかくして狡猾なこの男は、様々に異なる気質から一つの輪を作り上げ、すべての人に気に入られようと努めるうちに、万人が互いに争い合う以上の不和をもって自分自身と争ってしまった。さて、彼の教えの全体がどこから流れ出し、いかなる起源を持つかを説き明かさねばならない。
Divinarum Institutiones 3.17.9
Videbat Epicurus bonis adversa semper accidere, paupertatem, labores, exilia, charorum amissiones; malos contra beatos esse, augeri potentia, honoribus affici: videbat innocentiam minus tutam, scelera impune committi: videbat, sine delectu morum, sine ordine ac discrimine annorum saevire mortem: sed alios ad senectutem pervenire, alios infantes rapi, alios jam robustos interire, alios in primo adolescentiae flore immaturis funeribus extingui, in bellis potius meliores, et vinci, et perire.
PL 6, 399Aエピクロスは、善き者たちには常に逆境が――貧困、労苦、追放、愛する者たちの喪失が――降りかかるのを見ていた。それに反して悪しき者たちは幸福であり、権勢を増し、栄誉に浴するのを見ていた。無垢であることがより安全ではなく、罪が罰を受けずに犯されるのを見ていた。死が、人の善悪を選り分けることなく、年齢の順序や区別もなしに猛威をふるうのを見ていた。ある者は老年に至り、ある者は幼子のまま奪い去られ、ある者は壮健であるうちに死に、ある者は青春の花盛りにして時ならぬ葬いによって消え去り、また戦においてはむしろ優れた者たちの方が敗れ、滅びるのを見ていた。
Divinarum Institutiones 3.17.10
Maxime autem commovebat, homines in primis religiosos gravioribus malis affici: iis autem, qui aut deos omnino negligerent, aut non pie colerent, vel minora incommoda evenire vel nulla: ipsa etiam saepe templa fulminibus conflagrare.
PL 6, 400Aとりわけ彼を動揺させたのは、誰よりも信心深い人々がより重い災いに見舞われる一方で、神々をまったく顧みない者、あるいは敬虔に崇拝しない者たちには、より軽い不都合しか、あるいは何の不都合も起こらないということであった。神殿そのものすら、しばしば雷火によって焼け落ちるのである。
Divinarum Institutiones 3.17.11
Quod Lucretius queritur (lib. II, de Natura rerum), cum dicit de Deo: Tum fulmina mittat, et aedes Ipse suas disturbet; et in deserta recedens, Saeviat exercens telum, quod saepe nocentes Praeterit, exanimatque indignos, inque merentes.
PL 6, 400Aこのことをルクレティウスは(『事物の本性について』第二巻で)神について語りながら嘆いている。 「さればこそ、彼は雷電を放ち、 自ら己が神殿を破壊し、 荒野へと退いては、 武器をふるって猛り狂う。 それはしばしば咎ある者を通り過ぎ、 罪なき者、罰に値せぬ者を絶命させる」
Divinarum Institutiones 3.17.12
Quod si vel exiguam veritatis auram colligere potuisset, numquam diceret, aedes illum suas disturbare; cum ideo disturbet, quod non sunt suae. Capitolium, quod est Romanae urbis et religionis caput summum, non semel, sed saepius fulmine ictum conflagravit.
PL 6, 400Aもし彼がわずかなりとも真理の息吹を汲み取ることができていたなら、彼が自らの神殿を破壊するなどとは決して言わなかったであろう。彼がそれを破壊するのは、まさにそれが彼自身のものではないからである。ローマの都市と宗教の最高の座であるカピトリウムは、一度だけでなく幾度も雷に打たれて焼け落ちた。
Divinarum Institutiones 3.17.13
Homines autem ingeniosi quid de hoc existimaverint, ex dicto Ciceronis apparet, qui ait, divinitus extitisse illam flammam, non quae terrestre illud domicilium Jovis deleret, sed quae sublimius magnificentiusque deposceret.
PL 6, 400B才知ある人々がこのことについてどう考えたかは、キケロの言葉から明らかである。彼は、あの炎は神意によって生じたものであり、それはユピテルの地上の住処を滅ぼすためではなく、より崇高で壮麗なものを求めるためであったと言っている。
Divinarum Institutiones 3.17.14
Qua de re etiam in libris Consulatus sui eadem dixit quae Lucretius: Nam pater altitonans stellanti nixus Olympo, Ipse suas arces, atque inclyta templa petivit, Et Capitolinis injecit sedibus ignes.
PL 6, 400Bこのことについて彼は、自らの『執政官職について』という書物の中でも、ルクレティウスと同じことを述べている。 「かくて高く雷鳴を轟かす父は、 星ちりばめるオリュンポスに拠りつつ、 自ら己が城砦、かの誉れ高き神殿を襲い、 カピトリウムの座に火を投げ込んだ」
Divinarum Institutiones 3.17.15
Pertinaci ergo stultitia non modo vim majestatemque veri Dei non intellexerunt: sed etiam impietatem sui erroris auxerunt, qui templum coelesti judicio saepe damnatum restituere contra fas omne contenderint.
PL 6, 401Aかくして彼らは、頑迷な愚かさゆえに、真の神の力と威厳を理解しなかったばかりか、あらゆる神の掟に反してまで、天の裁きによって幾度も断罪された神殿を再建しようと躍起になり、自らの誤りの不敬をいっそう募らせたのである。
Divinarum Institutiones 3.17.16
Cum haec igitur cogitaret Epicurus, earum rerum velut iniquitate inductus (sic enim causam rationemque ignoranti videbatur) existimavit nullam esse providentiam.
PL 6, 401Aそこでエピクロスは、これらのことを考えるにあたり、いわばその不公平さに動かされて(原因と理由を知らぬ者には、そう見えたのである)、摂理などまったく存在しないと判断した。
Divinarum Institutiones 3.17.17
Quod cum sibi persuasisset, suscepit etiam defendendum: sic in errores inextricabiles se ipse conclusit. Si enim providentia nulla est, quomodo tam ordinate, tam disposite mundus effectus est?
PL 6, 401Aそう自らに信じ込ませると、彼はそれを弁護することまで引き受けた。かくして彼は自らを、抜け出しがたい誤りのうちに閉じ込めてしまったのである。なぜなら、もし摂理がまったく存在しないのであれば、世界はどうしてこれほど秩序立てて、これほど整然と作られえたであろうか。
Divinarum Institutiones 3.17.18
Nulla, inquit, dispositio est; multa enim facta sunt aliter, quam fieri debuerunt. Et invenit homo divinus, quae reprehenderet. Quae singula si vacaret refellere, facile ostenderem, nec sapientem hunc fuisse, nec sanum.
PL 6, 401A彼は言う、「配剤など存在しない。実に多くのことが、あるべき仕方とは違って作られている」と。かくしてこの神々しい人物は、非難すべき点を見出したのである。もしこれら一つ一つに反駁する暇があれば、この男が賢者でもなければ正気でもなかったことを、容易に示せたであろう。
Divinarum Institutiones 3.17.19
Item si nulla providentia est, quomodo animalium corpora tam providenter ordinata sunt, ut singula quaeque membra mirabili ratione disposita sua officia conservent?
PL 6, 401B同様に、もし摂理がまったく存在しないなら、動物たちの肉体はどうしてこれほど摂理にかなった仕方で秩序づけられ、それぞれの器官が驚くべき理にしたがって配置され、おのおのの役目を保っているのであろうか。
Divinarum Institutiones 3.17.20
Nihil, inquit, in procreandis animalibus providentiae ratio molita est; nam neque oculi facti sunt ad videndum, neque aures ad audiendum, neque lingua ad loquendum, neque pedes sd ambulandum: quoniam prius haec nata sunt quam esset loqui, audire, videre, ambulare.
PL 6, 401B彼は言う、「動物を生み出すにあたって、摂理という理法は何も企てはしなかった。目は見るために作られたのでも、耳は聞くために作られたのでも、舌は語るために作られたのでも、足は歩くために作られたのでもない。なぜなら、語ること、聞くこと、見ること、歩くことがまだなかったときに、すでにこれらのものは生まれていたからである」と。
Divinarum Institutiones 3.17.21
Itaque non haec ad usum nata sunt: sed usus ex illis natus est. Si nulla providentia est, cur imbres cadunt, fruges oriuntur, arbusta frondescunt?
PL 6, 401B「したがって、これらのものは用のために生まれたのではなく、用がこれらのものから生まれたのである」と。もし摂理がまったく存在しないなら、なぜ雨は降り、穀物は生じ、木々は葉を茂らせるのか。
Divinarum Institutiones 3.17.22
Non, inquit, semper causa animantium ista fiunt, quoniam providentiae nihil prosunt: sed omnia sua sponte fieri necesse est. Unde ergo nascuntur (Vide Lucret., lib. II) aut quomodo fiunt omnia quae geruntur?
PL 6, 401B彼は言う、「これらのことは常に生き物のために起こるわけではない。摂理にとって何の益にもならないのだから。すべては自ずから生じるほかない」と。(ルクレティウス『事物の本性について』第二巻を見よ。)それでは、行われるすべてのことは、いったいどこから生まれ、どのようにして起こるのか。
Divinarum Institutiones 3.17.23
Non est, inquit, providentiae opus; sunt enim semina per inane volitantia, quibus inter se temere conglobatis, universa gignuntur atque concrescunt. Cur igitur illa non sentimus aut cernimus?
PL 6, 401C彼は言う、「それは摂理の業ではない。空虚の中を飛び交う種子があり、それらが互いに無秩序に凝り集まることによって、万物が生まれ、形をなしていくのである」と。それならば、なぜ我々はそれを感じることも見ることもできないのか。
Divinarum Institutiones 3.17.24
Quia nec colorem habent, inquit, nec calorem ullum, nec odorem; saporis quoque et humoris expertia sunt, et tam minuta, ut secari ac dividi nequeant. Sic eum, quia in principio falsum susceperat, consequentium rerum necessitas ad deliramenta perduxit.
PL 6, 402A彼は言う、「それらは色も持たず、いかなる熱も、匂いも持たない。味も湿り気も欠いており、切ることも分けることもできぬほど微小である」と。かくして彼は、初めに偽りを受け入れてしまったがゆえに、その後に続く事柄の必然によって、たわごとへと導かれていったのである。
Divinarum Institutiones 3.17.25
Ubi enim sunt, aut unde ista corpuscula? Cur illa nemo praeter unum Leucippum somniavit? a quo Democritus eruditus haereditatem stultitiae reliquit Epicuro. Quae si sunt corpuscula, et quidem solida, ut dicunt, sub oculos certe venire possunt.
PL 6, 402Aそもそも、そのような微小体はどこにあり、どこから来るのか。なぜレウキッポスただ一人のほかに、誰もそれを夢想しなかったのか。そのレウキッポスに教えを受けたデモクリトスが、愚かさの遺産をエピクロスに残したのである。もしそれらが微小体であり、しかも彼らの言うように堅固なものであるならば、当然、目に見えてしかるべきであろう。
Divinarum Institutiones 3.17.26
Si eadem est natura omnium, quomodo res varias efficiunt? Vario, inquit, ordine ac positione conveniunt: sicut litterae, quae cum sint paucae, varie tamen collocatae, innumerabilia verba conficiunt. At litterae varias formas habent.
PL 6, 402Aもしすべてのものの本性が同一であるなら、それらはどうして多様な事物を作り出すのか。彼は言う、「それらは様々な順序と配置によって結びつくのだ。ちょうど文字が、数は少なくとも様々に並べられることで無数の言葉を作り出すのと同じように」と。しかし文字は様々な形を持っている。
Divinarum Institutiones 3.17.27
Ita, inquit, et haec ipsa primordia; nam sunt aspera, sunt hamata, sunt laevia. Secari ergo et dividi possunt, si aliquid inest illis quod emineat. Si autem laevia sunt et hamis indigent, cohaerere non possunt.
PL 6, 402B彼は言う、「この原初の粒子そのものもまた同様である。すなわちあるものは粗く、あるものは鉤形をなし、あるものは滑らかである」と。だとすれば、それらのうちに突き出た何かがある以上、切ることも分けることもできるはずである。しかしもし滑らかであって鉤を欠いているのなら、互いにくっつき合うことはできない。
Divinarum Institutiones 3.17.28
Hamata igitur esse oportet, ut possint invicem concatenari. Cum vero tam minuta esse dicantur, ut nulla ferri acie dissici valeant, quomodo hamos, aut angulos habent? Quos, quia extant, necesse est posse divelli.
PL 6, 402Bしたがって、互いに連なり合うことができるためには、鉤形でなければならない。しかし、いかなる鉄の刃によっても切り離せぬほど微小だと言われているのに、どうして鉤や角を持つことができようか。それらが突き出ている以上、引き離すことができるはずである。
Divinarum Institutiones 3.17.29
Deinde quo foedere inter se, qua mente conveniunt, ut ex his aliquid construatur? Si sensu carent, nec coire tam disposite possunt; quia non potest quidquam rationale perficere, nisi ratio. Quam multis coargui haec vanitas potest! sed properat oratio.
PL 6, 402Bさらに、これらから何かが組み立てられるために、それらは互いにどのような盟約によって、どのような心をもって結びつくというのか。もし感覚を欠いているならば、これほど整然と結合することもできまい。理性なくして理性的な何かを成し遂げることはできないのだから。この空虚な説はいくつもの点から論駁できるが、話を急ごう。
Divinarum Institutiones 3.17.30
Hic est ille, Qui genus humanum ingenio superavit, et omnes Praestinxit stellas, exortus uti aetherius sol. Quos equidem versus numquam sine risu legere possum.
PL 6, 402Cこれこそが、かの 「その才知によって人類を凌駕し、 天空の太陽が昇るがごとく、 あらゆる星々の光を消し去った」 者である。私はこの詩句を、笑わずに読むことができたためしがない。
Divinarum Institutiones 3.17.31
Non enim de Socrate, aut Platone hoc saltem dicebat, qui velut reges habentur philosophorum: sed de homine, quo sano et vigente, nullus aeger ineptius deliravit. Itaque poeta inanissimus leonis laudibus murem non ornavit, sed obruit et obtrivit.
PL 6, 403Aせめてソクラテスやプラトンについて、すなわち哲学者たちの王のごとくに見なされている者たちについて、彼はそう言ったのではない。健全で活力あるときの彼以上に愚かしく譫言を吐いた病人はいないような、そんな一人の人間について言ったのである。かくしてこの空虚極まりない詩人は、獅子への称賛によって鼠を飾り立てたのではなく、押し潰し、踏みにじってしまったのである。
Divinarum Institutiones 3.17.32
At idem nos metu liberat mortis, de qua haec ipsius verba sunt expressa: « Quando nos sumus, mors non est: quando mors est, nos non sumus; mors ergo nihil ad nos. » Quam argute nos fefellit! quasi vero transacta mors timeatur, qua jam sensus ereptus est, ac non ipsum mori, quo sensus eripitur.
PL 6, 403Aしかし同じ彼は、我々を死の恐れから解き放つと言う。それについての彼自身の言葉はこう記されている。「我々が在るとき、死は無い。死が在るとき、我々は無い。ゆえに死は我々にとって何ものでもない」と。何と巧みに彼は我々を欺いたことか。あたかも、すでに感覚が奪い去られた後の、過ぎ去った死こそが恐れられているかのように――そうではなく、感覚が奪われる、まさにその死ぬという行為こそが恐れられているのに。
Divinarum Institutiones 3.17.33
Est enim tempus aliquod, quo nos etiamnum sumus, et mors tamen nondum est; idque ipsum videtur miserum esse, cum et mors esse incipit, et nos esse desinimus. Nec frustra dictum est: Mors misera non est.
PL 6, 403Aというのも、我々がなおも存在していながら、死はまだ存在していない、そういう一時が確かにあり、まさにそのとき――死が始まり、我々が存在することをやめるそのときこそが――悲惨に思われるのである。それゆえ次のように言われたのは決して無駄ではない。「死は悲惨ではない」と。
Divinarum Institutiones 3.17.34
Aditus ad mortem est miser: hoc est, morbo tabescere, ictum perpeti, ferrum corpore excipere, ardere igni, dentibus bestiarum laniari. Haec sunt quae timentur, non quia mortem afferunt, sed quia dolorem magnum. Quin potius effice ne dolor malum sit.
PL 6, 403B「死への道こそが悲惨なのだ」――すなわち、病に衰え果てること、打撃に耐えること、剣を肉体に受けること、火に焼かれること、猛獣の牙に引き裂かれることである。これらが恐れられるのは、それが死をもたらすからではなく、大きな苦痛をもたらすからである。それならば、むしろ苦痛が悪ではないということを示すべきであろう。
Divinarum Institutiones 3.17.35
Omnium, inquit, malorum maximum est. Qui ergo non possum non timere, si id, quod mortem antecedit, aut efficit, malum est? Quid, quod totum illud argumentum falsum est? quia non intereunt animae. Animae vero, inquit, intereunt.
PL 6, 403B彼は言う、「それはあらゆる悪の中で最大のものだ」と。それならば、死に先立ち、あるいは死をもたらすものが悪であるとするなら、私はどうして恐れずにいられようか。さらに言えば、この議論全体がそもそも偽りではないか。なぜなら魂は滅びないからである。しかし彼は言う、「魂は滅びる」と。
Divinarum Institutiones 3.17.36
Nam quod cum corpore nascitur, cum corpore intereat necesse est. Jam superius dixi, differre me hunc locum melius, et operi ultimo reservare. ut hanc Epicuri persuasionem, sive illa Democriti, sive Dicaearchi fuit, et argumentis, et divinis testimoniis redarguam.
PL 6, 403B「肉体とともに生まれるものは、肉体とともに滅びざるをえない」というのである。私はすでに前にも述べたが、この論点はより適した箇所に持ち越し、最後の書のために取っておく方がよい。そこで私は、エピクロスのこの説――あるいはデモクリトスの、あるいはディカイアルコスの説であったかもしれぬこの主張――を、論証と神の証言の両方によって論駁するつもりである。
Divinarum Institutiones 3.17.37
Verum ille fortasse impunitatem vitiis suis spopondit; fuit enim turpissimae voluptatis assertor, cujus capiendae causa, nasci hominem putavit. Quis, cum hoc affirmari audiat, vitiis et sceleribus abstineat?
PL 6, 403Cしかし、おそらく彼は自らの悪徳に免責を約束したかったのであろう。彼は最も恥ずべき快楽の擁護者であり、その快楽を得るためにこそ人は生まれるのだと考えたのだから。これが断言されるのを聞いて、いったい誰が悪徳や罪から身を遠ざけるであろうか。
Divinarum Institutiones 3.17.38
Nam si periturae sunt animae, appetamus divitias, ut omnes suavitates capere possimus: quae si nobis desunt, ab iis qui habent, auferamus clam, dolo, vi; eo magis, si humanas res Deus nullus curat, quandocumque spes impunitatis arriserit, rapiamus, necemus.
PL 6, 404Aもし魂が滅びるものであるならば、あらゆる快楽を手に入れられるよう、富を追い求めようではないか。もしそれが自分たちに欠けているなら、それを持つ者たちから、密かに、詐りをもって、あるいは力ずくで奪い取ろうではないか。ましてや、いかなる神も人間の事柄を顧みないのであれば、免責の望みが微笑みかけるたびに、奪い、殺そうではないか。
Divinarum Institutiones 3.17.39
Sapientis est enim malefacere, si et utile sit, et tutum; quoniam si quis in coelo Deus est, non irascitur cuiquam. Aeque stulti est et benefacere; quia sicut ira non commovetur, ita nec gratia tangitur. Voluptatibus igitur, quoquo modo possumus, serviamus.
PL 6, 404Aなぜなら、有益であり、かつ安全でありさえすれば、悪をなすことは賢者にふさわしいことだからである。というのも、たとえ天に神がいるとしても、誰に対しても怒ることはないのだから。同様に、善をなすこともまた愚かなことである。神が怒りに動かされないのと同じく、感謝に心を動かされることもないのだから。それゆえ、我々はどのようにしてでも、快楽に仕えようではないか。
Divinarum Institutiones 3.17.40
Brevi enim tempore nulli erimus omnino. Ergo nullum diem, nullum denique temporis punctum fluere nobis sine voluptate patiamur; ne, quia ipsi quandoque perituri sumus, id ipsum quod viximus pereat. Hoc ille tametsi non dicit verbo, re tamen ipsa docet.
PL 6, 404Aというのも、まもなく我々はまったく無に帰するのだから。ゆえに、いかなる日も、いかなる時の一瞬たりとも快楽なしに過ぎ去るのを許してはならない。いずれ我々自身が滅びるのだからといって、我々が生きたという、その事実そのものまでもが失われてしまわぬように。彼はこのことを言葉では言わないが、事実そのものによって教えているのである。
Divinarum Institutiones 3.17.41
Nam cum disputat, omnia sapientem sua causa facere, ad utilitatem suam refert omnia quae agit.
PL 6, 404Bなぜなら、賢者はすべてを自分自身のために行うのだと論じるとき、彼は自分の行うすべてを自分の利益に帰しているからである。
Divinarum Institutiones 3.17.42
Ita qui audit haec flagitia, nec boni quidquam faciendum putabit, quoniam benefacere ad utilitatem spectat alienam, nec a scelere abstinendum, quia maleficio praeda conjuncta est.
PL 6, 404Bしたがって、こうした恥ずべき教えを聞く者は、善をなすことは他人の利益にかかわることだから、いかなる善もなすに値しないと考えるであろうし、悪事には利得が伴うのだから、罪から身を控える必要もないと考えるであろう。
Divinarum Institutiones 3.17.43
Archipyrata quisquam, vel latronum ductor, si suos ad grassandum cohortetur; quo alio sermone uti potest, quam ut eadem dicat, quae dicit Epicurus?
PL 6, 404B海賊の首領であれ、盗賊の頭であれ、自分の手下たちを略奪へと駆り立てようとするとき、エピクロスの言うのと同じことを言う以外に、いったいどんな言葉を用いることができようか。
Divinarum Institutiones 3.17.44
Deos nihil curare; non ira, non gratia tangi; inferorum poenas non esse metuendas, quod animae post mortem occidant, nec ulli omnino sint inferi; voluptatem esse maximum bonum; nullam esse humanam societatem; sibi quemque consulere; neminem esse qui alterum diligat, nisi sua causa; mortem non esse metuendam forti viro, nec ullum dolorem, qui etiamsi torqueatur, si uratur, nihil curare se dicat.
PL 6, 404B曰く――神々は何ものも顧みない。怒りにも感謝にも心動かされない。魂は死後に滅びるのであり、そもそも冥界などまったく存在しないのだから、冥界の刑罰を恐れる必要はない。快楽こそが最大の善である。人間相互の結びつきなど存在しない。おのおのは自分自身のことだけを図ればよい。誰も、自分自身のためでなければ他人を愛する者などいない。強き者は死を恐れる必要も、いかなる苦痛をも恐れる必要もない。たとえ拷問にかけられ、焼かれようとも、自分は何も気にかけないと言えばよいのだ、と。
Divinarum Institutiones 3.17.45
Est plane, cur quisquam putet, hanc vocem viri esse sapientis, quae potest latronibus aptissime commodari?
PL 6, 405Aこのような、盗賊どもにこの上なくふさわしく当てはまる言葉を、賢者の言葉だと考える理由が、いったいどこにあるだろうか〔原文は Est plane cur … で平叙とも取れるが、文末の疑問符と文脈から反語と解した〕。