ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber IV, Caput XV 第IV巻 第XV章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 490B · 31 sectiones

Divinarum Institutiones 4.15.1

1

De Jesu vita et miraculis; atque de iis testimonia. Quoniam de secunda nativitate diximus, qua se hominibus in carne monstravit, veniamus ad opera illa miranda, quae cum essent coelestis indicia virtutis, magum Judaei putaverunt.

PL 6, 490B

イエスの生涯と奇跡について、またそれらについての証言について。彼が肉において人々に自らを示したその第二の誕生についてはすでに述べたので、ここでかの驚くべき業へと進もう。それらは天来の力のしるしであったにもかかわらず、ユダヤ人たちは彼を魔術師と見なした。

Divinarum Institutiones 4.15.2

2

Cum primum coepit adolescere, tinctus est a Joanne propheta in Jordane flumine, ut lavacro spiritali peccata non sua, quae utique non habebat, sed carnis, quam gerebat, aboleret; ut quemadmodum Judaeos suscepta circumcisione, sic etiam gentes baptismo, id est purifici roris perfusione salvaret.

PL 6, 491A

彼が成年に達しはじめたとき、預言者ヨハネによってヨルダン川で浸された。それは、霊的な洗いによって、自分自身の罪ではなく——彼はもとよりそのような罪を持たなかった——身にまとった肉の罪を除き去るためであり、また、彼が割礼を受けることによってユダヤ人たちを救ったのと同じように、洗礼によって、すなわち清めの露の注ぎによって諸国民をも救うためであった。

Divinarum Institutiones 4.15.3

3

Tunc vox audita de coelo est: Filius meus es tu; ego hodie genui te (Ps. II). Quae vox apud David praedicta invenitur. Et descendit super eum Spiritus Dei formatus in speciem columbae candidae.

PL 6, 491A

そのとき天から声が聞こえた、『汝はわたしの子である。わたしは今日、汝を生んだ』(詩篇第2篇)。この声はダビデにおいてすでに予告されていたことが見出される。そして神の霊が、白い鳩の姿をとって彼の上に降った。

Divinarum Institutiones 4.15.4

4

Exinde maximas virtutes coepit operari, non praestigiis magicis, quae nihil veri ac solidi ostentant, sed vi ac potestate coelesti quae jampridem prophetis nuntiantibus canebantur. Quae opera tam multa sunt, ut unus liber ad complectenda omnia satis non sit.

PL 6, 491A

そのときから彼は、この上なく大いなる力の証を行い始めた。それは、真実で確かなものを何ら示すことのない魔術の幻惑によってではなく、預言者たちがすでに久しく告げ歌っていた天来の力と権力とによってであった。それらの業はあまりに多く、一冊の書物ではとうていすべてを収めきれない。

Divinarum Institutiones 4.15.5

5

Enumerabo igitur illa breviter, et generatim, sine ulla personarum ac locorum designatione, ut ad exponendam passionis ejus crucisque rationem possim pervenire, quo jamdudum festinat oratio.

PL 6, 491A

そこでわたしは、それらを簡潔に、一般的な仕方で、人物や場所を特定することなく数え上げよう。それは、彼の受難と十字架の次第を説き明かすところへと至るためであり、わたしの論述はすでに久しくそこへと急いでいるのである。

Divinarum Institutiones 4.15.6

6

Virtutes ejus fuerunt, quas Apollo portentificas appellavit: quod quacumque iter faciebat, aegros et debiles, et omni morborum genere laborantes, uno verbo unoque momento reddebat incolumes, adeo ut membris omnibus capti, receptis repente viribus roborati, ipsi lectulos suos reportarent, in quibus fuerant paulo ante delati.

PL 6, 491B

彼の力の証は、アポロが『驚異をもたらすもの』と呼んだものであった。すなわち、彼はどこへ行こうとも、病人や弱った者、あらゆる種類の病に苦しむ者たちを、ただ一言、ただ一瞬にして健やかにした。そのため、全身の力を奪われていた者たちが、たちまち力を取り戻して強くされ、つい先ほどまで自分が運ばれてきたその寝台を、自ら運び去るほどであった。

Divinarum Institutiones 4.15.7

7

Claudis vero ac pedum vitio afflictis, non modo gradiendi, sed etiam currendi dabat facultatem. Tunc quorum caeca lumina in altissimis tenebris erant, eorum oculos in pristinum restituebat aspectum. Mutorum quoque linguas in eloquium sermonemque solvebat.

PL 6, 491B

足の萎えた者や足に障りのある者には、歩く力だけでなく走る力さえも与えた。また、その盲いた目が深い闇の中にあった者たちには、その目をもとの視力へと回復させた。口のきけぬ者たちの舌をも解き放って、語り話すことができるようにした。

Divinarum Institutiones 4.15.8

8

Item surdorum patefactis auribus insinuabat auditum: pollutos, ac aspersos maculis, repurgabat.

PL 6, 492A

同様に、耳の聞こえぬ者たちの耳を開いて聴力を通わせ、汚れた者、染みに覆われた者たちを清めた。

Divinarum Institutiones 4.15.9

9

Et haec omnia non manibus, aut aliqua medela, sed verbo ac jussione faciebat, sicut etiam Sibylla (Serm. 8, post med.) praedixerat: Πάντα λόγω πράττων, πᾶσάν τε νόσον θεραπεύων.

PL 6, 492A

そしてこれらすべてを、手によってでも何らかの治療によってでもなく、言葉と命令とによって行った。シビュラ(第8書、中程以降)もまたこう予告していたとおりである。『すべてを言葉によって行い、あらゆる病を癒しながら。』

Divinarum Institutiones 4.15.10

10

Nec utique mirum, quod verbo faciebat mirabilia, cum ipse esset Dei Verbum, coelesti virtute ac potestate subnixum . . . : Nec satis fuit quod vires imbecillis redderet, debilibus integritatem, quod aegris et languentibus sanitatem, nisi etiam mortuos suscitaret (Matth. XII, Marc. III, Luc. VII et XI, Joan. II), velut e somno solutos, ad vitamque revocaret.

PL 6, 492A

彼が言葉によって驚異を行ったのも、決して不思議なことではない。彼自身が、天来の力と権力とに支えられた神の言葉であったからである……〔底本はここに脱落の記号を置く。欠落部分は補っていない〕。虚弱な者に力を、弱った者に健全さを、病み衰えた者に健やかさを回復させるだけでは足りず、彼は死者すらも、眠りから解き放つかのように甦らせ、命へと呼び戻した(マタイ12章、マルコ3章、ルカ7章および11章、ヨハネ2章)〔引用箇所の表示は底本のまま。死者を甦らせる記事とは合わない〕。

Divinarum Institutiones 4.15.11

11

Quae videntes tunc Judaei, daemoniaca fieri potentia arguebant, cum omnia sic futura, ut facta sunt, arcanae illorum litterae continerent.

PL 6, 492A

これを見たユダヤ人たちは、そのすべてがまさに成就したとおりに、彼らの秘められた文書がすでに記していたにもかかわらず、それを悪霊の力によるものだと論じ立てた。

Divinarum Institutiones 4.15.12

12

Legebant quippe cum aliorum prophetarum, tum Esaiae verba dicentis (cap. XXV): Confortamini manus resolutae, et genua debilia consolidamini. Qui estis pusilli animi, nolite timere, nolite metuere.

PL 6, 492B

というのも彼らは、ほかの預言者たちの言葉とともに、イザヤの言葉(第25章)〔引用箇所の表示は底本のまま。実際に引かれているのはイザヤ35:3-6である〕をも読んでいたからである。彼はこう言っている。『力の抜けた手よ、強くなれ。萎えた膝よ、しっかりせよ。心弱き汝らよ、恐れるな、怖じるな。』

Divinarum Institutiones 4.15.13

13

Dominus noster judicium retribuet; ipse veniet, et salvos faciet nos. Tunc aperientur oculi caecorum; et aures surdorum audient. Tunc saliet claudus sicut cervus, et plana erit lingua mutorum, quia rupta est in deserto aqua, et rivus in terra sitienti.

PL 6, 492B

我々の主は裁きをもって報いられる。主御自ら来たりて、我々を救われるであろう。そのとき、盲いた者たちの目は開かれ、耳の聞こえぬ者たちの耳は聞くようになる。そのとき足萎えの者は鹿のように跳び、口のきけぬ者の舌は滑らかになる。荒れ野に水が湧き出で、乾いた地に川が流れるからである。

Divinarum Institutiones 4.15.14

14

Sed et Sibylla eadem cecinit his versibus: . . . . . . Νεκρῶν δὲ ἀνάστασις ἔσται, Καὶ χωλῶν δρόμος ἔστ' ὠκὺς, καὶ κωφὸς ἀκούσει; Καὶ τυφλοὶ βλέψουσι, λαλήσουσ' οὐ λαλέοντες.

PL 6, 492B

しかしシビュラもまた同じことを、これらの詩句によって歌っていた。『……死者の復活があるであろう。足萎えの者の走りは速くなり、耳の聞こえぬ者は聞くであろう。目の見えぬ者は見えるようになり、口のきけぬ者は語るであろう。』

Divinarum Institutiones 4.15.15

15

Ob has ejus virtutes, et opera divina, cum magna illum multitudo sequeretur vel debilium, vel aegrorum, vel eorum qui curandos suos offerre cupiebant, ascendit in montem quemdam desertum, ut ibi adoraret.

PL 6, 493A

これらの力の証と神的な業のゆえに、弱った者や病んだ者、また自分の身内を癒してもらおうと差し出そうとする者たちからなる大群衆が彼に付き従っていたが、彼はそこで礼拝するためにある人里離れた山へ登った。

Divinarum Institutiones 4.15.16

16

Ubi cum triduo moratus esset, ac fame populus laboraret, vocavit discipulos, quaerens quantos secum cibos gestarent. At illi quinque panes et duos pisces in pera se habere dixerunt. Afferri ea jussit, ac multitudinem per quinquagenos distributam discumbere.

PL 6, 493A

そこに三日とどまり、民が飢えに苦しんでいたので、彼は弟子たちを呼び、彼らがどれほどの食べ物を携えているかを尋ねた。すると彼らは、袋の中に五つのパンと二匹の魚を持っていると答えた。彼はそれを持って来させ、群衆を五十人ずつに分けて食事の席に横臥させた。

Divinarum Institutiones 4.15.17

17

Quod cum discipuli facerent, frangebat ipse panem minutatim, carnemque piscium comminuebat, et utraque in manibus ejus augebantur.

PL 6, 493A

弟子たちがそのようにしている間、彼自身がパンを小さくちぎり、魚の身を細かく砕いたが、そのどちらも彼の手の中で増えていった。

Divinarum Institutiones 4.15.18

18

Et cum apponere illa populo discipulis imperasset, saturata sunt quinque hominum millia, et insuper duodecim cophini de residuis fragminibus impleti. Quid aut dici, aut fieri potest mirabilius?

PL 6, 493A

それを弟子たちに命じて民に配らせると、五千人の人々が満腹し、その上なお、残ったパン屑で十二の籠が満たされた。これより驚くべきことが、語られ、あるいは起こりうるであろうか。

Divinarum Institutiones 4.15.19

19

At id Sibylla futurum cecinerat olim, cujus versus tales feruntur: Εἰν ἄρτοις ἅμα πέντε, καὶ ἰχθύεσσι δοιοῖσιν, Ἀνδρῶν χιλιάδας ἐν ἐρήμῳ πέντε κορέσσει, Καὶ τὰ περισσεύοντα λαβὼν μετὰ κλάσματα πάντα, Δώδεκα πληρώσει κοφίνους εις ἐλπίδα πολλῶν.

PL 6, 493B

だが、それが起こることをシビュラはかつてこう歌って予告していた。彼女の詩句はこう伝えられている。『五つのパンと二匹の魚とをもって、荒れ野で五千人の男たちを満腹させるであろう。そして余ったパン屑をことごとく拾い集め、十二の籠を満たすであろう、多くの者の希望のために。』

Divinarum Institutiones 4.15.20

20

Quaero igitur quid hic potuerit ars magica moliri, cujus peritia ad nihil aliud quam ad circumscribendos oculos valet. Idem, secessurus orandi gratia, sicut solebat, in montem, praecepit discipulis, ut naviculam sumerent, seque praecederent.

PL 6, 493B

そこでわたしは問いたい、その技が人の目を欺くこと以外に何の役にも立たない魔術が、ここで何をなしえたというのか。同じ彼は、いつものように祈るために山へ退こうとして、弟子たちに小舟を取って自分より先に行くよう命じた。

Divinarum Institutiones 4.15.21

21

At illi, urgente jam vespere profecti, contrario vento laborare coeperunt. Cumque jam medium fretum tenerent, tum pedibus mare ingressus consecutus est eos, tamquam in solido gradiens; non ut poetae Orionem mentiuntur in pelago incedentem, qui, demersa corporis parte, Humero supereminet undas.

PL 6, 494A

すると彼らは、すでに夕暮れが迫るなかで出発したが、逆風のために難儀し始めた。彼らがすでに海峡の真ん中に達していたとき、彼は足で海に入り、あたかも固い地面を歩むかのように彼らに追いついた。それは詩人たちが、海を歩くオリオンについて、「体の一部を水に沈めながら、/肩は波の上に抜きん出る」と偽って語るのとは違う。

Divinarum Institutiones 4.15.22

22

Et rursus cum obdormisset in navi, et ventus usque ad extremum periculum saevire coepisset, excitatus e somno, silere ventum protinus jussit; et fluctus, qui maximi ferebantur, conquievere, statimque sub verbo ejus tranquillitas insecuta est.

PL 6, 494A

また別のとき、彼が舟の中で眠りにつき、風が極度の危険に至るまで荒れ狂い始めたとき、眠りから起こされた彼はただちに風に静まるよう命じ、激しく打ち寄せていた波は静まり、彼の言葉のもとに直ちに凪が続いた。

Divinarum Institutiones 4.15.23

23

Mentiuntur fortasse Litterae sanctae (Luc. VIII, Marc. IV, Matth. VIII), docentes tantam fuisse in eo potestatem, ut imperio suo cogeret ventos obsequi, maria servire, morbos cedere, inferos obedire.

PL 6, 494A

あるいは聖なる文書(ルカ8章、マルコ4章、マタイ8章)は偽りを語っているのであろうか——彼のうちにこれほどの権力があり、その命令によって風を従わせ、海を仕えさせ、病を退かせ、冥界を服従させたと教えているのは。

Divinarum Institutiones 4.15.24

24

Quid quod eadem Sibyllae carminibus suis ante docuerunt? quarum una, cujus supra fecimus mentionem, sic ait: Τοὺς ἀνέμους παύσει τε λόγῳ, στρώσει δὲ θάλασσαν Μαινομένην, ποσὶν εἰρήνης πίστει τε πατήσας.

PL 6, 494B

さらに言えば、同じことをシビュラたちが自分の詩ですでにそれ以前に教えていたではないか。先に言及したその一人はこう言っている。『彼は言葉によって風を鎮め、荒れ狂う海を、平安の確信をもって足で踏みしめて凪がせるであろう。』

Divinarum Institutiones 4.15.25

25

Et rursus alia, quae dicit: Κύματα πεζεύσει, νόσον ἀνθρώπων ἀπολύσει, Στήσει τεθνηῶτας, ἀπώσεται ἄλγεα πολλὰ, Ἐκ δὲ μιᾶς πἑρης ἄρτου κόρος ἔσσεται ἀνδρῶν.

PL 6, 494B

またさらに別の一人はこう言う。『彼は波の上を歩み、人々を病から解き放ち、死者を立たせ、多くの苦しみを追い払うであろう。そしてただ一つの袋のパンから、人々は満ち足りるであろう。』

Divinarum Institutiones 4.15.26

26

His testimoniis quidam revicti, solent eo confugere, ut aiant non esse illa carmina Sibyllina, sed a nostris ficta atque composita.

PL 6, 494B

これらの証言に論駁された或る者たちは、決まってこう逃げ込む。すなわち、それらの詩はシビュラのものではなく、我々によって捏造され作られたものだ、と。

Divinarum Institutiones 4.15.27

27

Quod profecto non putabit qui Ciceronem Varronemque legerit, aliosque veteres, qui Erythraeam Sibyllam caeterasque commemorant: quarum ex libris ista exempla proferimus: qui auctores ante obierunt quam Christus secundum carnem nasceretur.

PL 6, 495A

しかしキケロやワッロ、そのほかエリュトライアのシビュラやその他のシビュラたちについて語る古人たちを読んだ者は、決してそうは考えないであろう。我々はこれらの実例を、彼女たちの書物から引いているのであり、これらの著者たちは、キリストが肉において生まれるより前に世を去っているのである。

Divinarum Institutiones 4.15.28

28

Verum non dubito quin illa carmina prioribus temporibus pro deliramentis habita sint, cum ea nemo tum intelligeret. Denguntiabant enim monstruosa quaedam miracula, quorum nec ratio, nec tempus, nec auctor designabatur.

PL 6, 495A

実にわたしは、それらの詩が以前の時代にはたわごととして扱われていたに違いないと考える。当時は誰もそれを理解できなかったからである。というのも、それらは何やら途方もない奇跡を告げていたが〔底本は Denguntiabant。Denuntiabant と読む〕、その理由も時期も、それを行う者も、示されてはいなかったからである。

Divinarum Institutiones 4.15.29

29

Denique Erythraea fore ait, ut diceretur insana, et mendax. At enim: . . . . . . Φήσουσι Σιβλλην Μαινομένην ψευστείραν· ἐπὰν δὲ γένηται ἅπαντα, Τηνίκα μου μνήμην ποιήσετε, κ' οὐκ ἔτι μ' οὐδεὶς Μαινομένην φήσει με θεοῦ μεγάλοιο προφῆτιν.

PL 6, 495A

実に、エリュトライアのシビュラは、自分が狂人、偽り者と言われるようになるだろうと述べている。しかし、こう言うのである。『彼らはシビュラを、狂った偽り者だと言うであろう。しかしすべてが成就したときには、汝らはわたしを思い出すであろう。そしてもはや誰も、偉大な神の預言者たるわたしを、狂っていると言うことはないであろう。』

Divinarum Institutiones 4.15.30

30

Jacuerunt igitur multis saeculis; postea vero animadversa sunt, quam Christi nativitas et passio patefecit arcana: sicut etiam voces prophetarum, quae cum per annos mille quingentos, vel eo amplius lectae fuissent a populo Judaeorum, nec tamen intellectae sunt, nisi postquam illas Christus, et verbo, et operibus interpretatus est.

PL 6, 495B

こうしてそれらは幾世にもわたって埋もれていたが、キリストの誕生と受難とがその秘密を明らかにしてのちに、はじめて気づかれるようになった。預言者たちの言葉もまた同様であって、それらは千五百年、あるいはそれ以上にわたってユダヤの民に読まれてきたにもかかわらず、キリストがそれを言葉によっても業によっても解き明かすまでは、理解されることがなかったのである。

Divinarum Institutiones 4.15.31

31

Illum enim prophetae annuntiaverunt; nec ullo modo poterant, quae illi loquebantur, intelligi, nisi fuissent universa completa.

PL 6, 495B

というのも、預言者たちが告げ知らせていたのは彼についてであり、彼らが語っていたことは、そのすべてが成就するのでなければ、決して理解されえなかったからである。