ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber III, Caput XXIII 第III巻 第XXIII章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 421A · 16 sectiones

Divinarum Institutiones 3.23.1

1

De erroribus quorumdam philosophorum, deque sole et luna. Cum igitur in tanta vanitate ipsi philosophorum principes deprehendantur, quid illos minores putabimus, qui numquam sibi tam sapientes videri solent, quam cum pecuniae contemptu gloriantur? Fortis animus.

PL 6, 421A

ある哲学者たちの誤りについて、および太陽と月について。かくも大きな空しさのうちに、哲学者たちのまさに第一人者たる者たちが捕らえられるのであれば、金銭の軽蔑を誇るときにこそ、自分たちが最も賢く見えると常々思い込んでいる、彼らより劣る者たちについては、いったいどう考えればよいのか。剛毅な心構えではある。

Divinarum Institutiones 3.23.2

2

Sed expecto quid faciant, et quo ille contemptus evadat. Tradita sibi a parentibus patrimonia tamquam malum fugiunt, ac deserunt.

PL 6, 422A

だが私は、彼らが何をなすか、その軽蔑がどこへ行き着くかを見届けたい。彼らは親から譲り受けた家産を、まるで悪であるかのように忌避し、これを捨て去る。

Divinarum Institutiones 3.23.3

3

Et ne in tempestate naufragium faciant, in tranquillo se ultro praecipitant, non virtute, sed perverso metu fortes; sicut illi, qui, cum timent ne ab hoste jugulentur, ipsi se jugulant, ut mortem morte devitent.

PL 6, 422A

そして、嵐の中で難破することのないようにと、凪いだ海の中でみずから進んで身を投げ出すのである。彼らを強くしているのは徳ではなく、倒錯した恐れである。それはあたかも、敵に喉を掻き切られることを恐れるあまり、死を死によって免れようとして、自ら我が身の喉を掻き切る者たちにも似ている。

Divinarum Institutiones 3.23.4

4

Sic isti, unde possent gloriam liberalitatis acquirere, sine honore, sine gratia perdunt. Laudatur Democritus, quod agros suos reliquerit, eosque pascua publica fieri passus sit. Probarem, si donasset.

PL 6, 422A

かくして彼らは、そこから気前よさの誉れを得られたはずのものを、名誉もなく、感謝も得ぬままに失うのである。デモクリトスは、自分の田畑を放棄し、それを公共の牧草地とすることを許したという理由で称賛される。だが、もし彼がそれを人に贈っていたなら、私も彼を是としたであろう。

Divinarum Institutiones 3.23.5

5

Nihil autem sapienter fit, quod si ab omnibus fiat, inutile est ac malum. Sed haec negligentia tolerabilis. Quid ille, qui patrimonium in nummos redactum effudit in mare? Ego dubito utrumne sanus, an demens fuerit.

PL 6, 422A

しかし、もしすべての人がそれを行うならば無益で悪となるようなことは、いかなることであれ賢明になされたことではない。とはいえ、この放置ぶりはまだ耐えられるものである。では、家産を金銭に換えて海に投げ捨てたあの男についてはどうか。私は彼が正気であったのか、それとも狂気であったのか、判じかねる。

Divinarum Institutiones 3.23.6

6

Abite, inquit, in profundum, malae cupiditates; ego vos mergam, ne ipse mergar a vobis. Si tantus pecuniae contemptus est, fac illam beneficium, fac humanitatem, largire pauperibus: potest hoc, quod perditurus es, multis succurrere, ne fame, aut siti, aut nuditate moriantur.

PL 6, 422B

「去れ、深みへ、悪しき欲望どもよ。私がお前たちを沈めるのだ、お前たちに私が沈められぬために」と彼は言う。もし金銭に対する軽蔑がそれほどまでのものならば、それを恩恵とし、人間愛としてはどうか。貧しい者たちに施すのだ。お前が失おうとしているそれは、多くの者を、飢えや渇き、あるいは裸のままで死ぬことから救い得るはずである。

Divinarum Institutiones 3.23.7

7

Imitare insaniam saltem furoremque Tuditani; sparge populo diripienda. Potes et pecuniam effugere, et tamen bene collocare; quia salvum est quidquid pluribus profuit. Zenonis autem paria peccata quis probat? Sed omittamus id, quod est ab omnibus semper irrisum.

PL 6, 422B

せめてトゥディタヌスの狂気と激情とを見倣うがよい。民衆に向かって、奪い合うがままに撒き散らすのだ。そうすれば、金銭を手放しながら、なおそれを善く用いることができよう。多くの者の益となったものは、失われてはいないのだから。しかし、ゼノンの説く『罪はみな等しい』を是とする者があろうか。もっとも、これは常にすべての人から嘲笑されてきたことなので、措いておこう。

Divinarum Institutiones 3.23.8

8

Illud satis est ad coarguendum furiosi hominis errorem, quod inter vitia et morbos misericordiam ponit. Adimit nobis affectum, quo ratio humanae vitae pene omnis continetur.

PL 6, 423A

この一事だけで、あの狂った男の誤りを論駁するに十分である。すなわち彼は、慈しみの情を悪徳や病の部類に置いたのである。彼は我々から、人間の生のほとんどすべての理法がそこに支えられている、あの情を奪い去ってしまうのだ。

Divinarum Institutiones 3.23.9

9

Cum enim natura hominis imbecillior sit quam caeterorum animalium, quae vel ad perferendam vim temporum, vel ad incursiones a suis corporibus arcendas, naturalibus munimentis providentia coelestis armavit: homini autem quia nihil istorum datum est, accepit pro istis omnibus miserationis affectum, qui plane vocatur humanitas, qua nosmet invicem tueremur.

PL 6, 423A

というのも、人間の本性は他の動物たちよりも弱いからである。それらの動物は、季節の猛威に耐えるためにも、我が身への襲撃を退けるためにも、天の摂理によって、その身に備わった防具で武装されている。しかし人間には、そうしたもののいずれも与えられなかった代わりに、それらすべての代償として、憐れみの情を受け取ったのであり、これは明らかに人間愛と呼ばれるものであって、我々はこれによって互いに守り合うのである。

Divinarum Institutiones 3.23.10

10

Nam si homo ad conspectum alterius hominis efferaretur, quod facere videmus animantes quarum natura solivaga est, nulla esset hominum societas, nulla urbium condendarum vel cura, vel ratio.

PL 6, 424A

もし人間が、他の人間の姿を目にしただけで獰猛になるとすれば——本性上単独で彷徨う動物たちにそうなるのを我々は見ている——人間相互の社会は存在せず、都市を建設しようという配慮も工夫も、いっさい存在しなかったであろう。

Divinarum Institutiones 3.23.11

11

Sic neque vita quidem satis tuta, cum et caeteris animalibus exposita esset imbecillitas hominum, et ipsi inter semetipsos belluarum more saevirent. Non minor in aliis dementia.

PL 6, 424A

そうなれば、人間の生もまた十分に安全ではなかったであろう。人間の弱さは他の動物たちに晒され、しかも人間どうしのあいだでも獣のごとく荒れ狂ったであろうから。だが、他の哲学者たちにおいても、この狂気は劣らぬものである。

Divinarum Institutiones 3.23.12

12

Quid enim dici potest de illo, qui nigram dixit esse nivem? quam consequens erat, ut etiam picem albam esse diceret! Hic est ille, qui se idcirco natum esse dicebat, ut coelum ac solem videret, qui in terra nihil videbat sole lucente.

PL 6, 424A

雪を黒いと言った者について、いったい何が言えようか。それならば、瀝青が白いと言うのも当然の帰結であったろう。これこそは、天と太陽を見るためにこそ自分は生まれたのだと語った、あの人物である。太陽が輝いているというのに、地上にあるものは何一つ見えていなかった男である。

Divinarum Institutiones 3.23.13

13

Xenophanes dicentibus Mathematicis orbem lunae duodeviginti partibus majorem esse, quam terram, stultissime credidit; et quod huic levitati fuit consentaneum, dixit, intra concavum lunae sinum esse aliam terram, et ibi aliud genus hominum simili modo vivere, quo nos in hac terra vivimus.

PL 6, 424B

クセノパネスは、占星術師たちが月の球は地球よりも十八倍大きいと言うのを、この上なく愚かにも信じ込んだ。そして、この軽率さに見合うことに、彼はまた、月のくぼんだ懐の内にもう一つの地があり、そこには別の種族の人間が、我々がこの地上で生きているのと同じように生きている、と語った。

Divinarum Institutiones 3.23.14

14

Habent igitur illi lunatici homines alteram lunam, quae illis nocturnum lumen exhibeat, sicut haec exhibet nobis. Et fortasse noster hic orbis alterius inferioris terrae luna sit.

PL 6, 425A

かくして、あの月憑きの人間たちは、この月が我々に夜の光を与えるのと同じように、彼らに夜の光を与えるもう一つの月を持っているわけである。そして、恐らくは、この我々の地球もまた、さらに下方にある別の地の月なのであろう。

Divinarum Institutiones 3.23.15

15

Fuisse Seneca inter Stoicos ait, qui deliberaret utrumne Soli quoque suos populos daret: inepte scilicet, qui dubitaverit. Quid enim perderet, si dedisset?

PL 6, 425A

セネカは、ストア派の中に、太陽にもまたそれ自身の住民を与えるべきかどうかを思案した者がいたと言う。愚かにも迷ったというわけである。もし与えていたなら、いったい何を失ったであろうか。

Divinarum Institutiones 3.23.16

16

Sed, credo, calor deterrebat, ne tantam multitudinem periculo committeret; ne si aestu nimio periissent, ipsius culpa evenisse tanta calamitas diceretur.

PL 6, 425A

だが、思うに、彼を思いとどまらせたのは熱であった。それほど多くの人々を危険にさらすことのないように、と。もし彼らが過度の暑さで滅んでしまえば、これほどの災厄が起こったのは自分の過ちのせいだと言われることになるからである。