ラクタンティウスc. 240–c. 320

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 6 › Divinarum Institutiones

Liber I, Caput VII 第I巻 第VII章

Lactantius · Divinarum Institutiones · PL 6, 148A · 16 sectiones

Divinarum Institutiones 1.7.1

1

De testimoniis Apollinis et deorum. Apollo enim, quem praeter caeteros divinum maximeque fatidicum existimant, Colophone respondens, quod Delphis (credo) migraverat, Asiae ductus amoenitate; quaerenti cuidam, quis esset, aut quid esset omnino Deus, respondit viginti et uno versibus, quorum hoc principium est: Αὐτοφυὴς, ἀδίδακτος, ἀμήτωρ, ἀστυφέλικτος, Οὔνομα μηδὲ λόγῳ χωρούμενόν, ἐν πυρὶ ναίων· Τουτὶ θεὸς, μικρὰ δὲ θεοῦ μερὶς ἄγγελοι ἥμεῖς, Num quis potest suspicari de Jove esse dictum, qui et matrem habuit, et nomen?

PL 6, 148A

アポロおよび神々の証言について。アポロは、他の神々にもまして神々しく、また最も予言に優れると考えられている神であるが、コロポンで神託を下した——おそらくデルフォイから、アシアの心地よさに引かれて移り住んだのであろう。ある者が彼に、神とはそもそも何者であるのか、また一体何であるのかと尋ねたとき、彼は二十一行の詩をもって答えた。その冒頭はこうである。「自ずから生まれし者、教えられざる者、母なき者、揺るがぬ者、言葉にも収まらぬ名を持ち、火の中に住まう者——これぞ神なり。されど我々天使は神のわずかな分身にすぎぬ」。この言葉が、母もあれば名もあるユピテルについて言われたなどと、いったい誰が思いつきえようか。

Divinarum Institutiones 1.7.2

2

Quid quod, Mercurius ille ter maximus, cujus supra mentionem feci, non modo ἀμήτορα, ut Apollo, sed ἀπάτορα quoque appellat Deum; quod origo illi non sit aliunde? Nec enim potest ab ullo esse generatus, qui ipse universa generavit.

PL 6, 149A

さらに言えば、先に触れたかの三重に偉大なるメルクリウスは、アポロと同じく神を「母なき者」と呼ぶだけでなく、「父なき者」とも呼んでいる。神の起源が他のいずれにも由来しないからである。万物を生み出した当の者が、誰かによって生み出されるということはありえない。

Divinarum Institutiones 1.7.3

3

Satis (ut opinor) et argumentis docui, et testibus confirmavi, quod per se satis clarum est Unum esse regem mundi, unum patrem, unum Deum.

PL 6, 149A

私は思うに、世界の王はただ一人、父はただ一人、神はただ一人であるということ——それ自体すでに十分明らかなことであるが——を、論拠によって十分に説き、証人によって十分に確かめてきた。

Divinarum Institutiones 1.7.4

4

Sed fortasse quaerat aliquis a nobis idem illud, quod apud Ciceronem quaerit Hortensius: Si Deus unus est, quae esse beata solitudo queat? Tamquam nos, qui unum esse dicimus, desertum ac solitarium esse dicamus; habet enim ministros, quos vocamus nuntios.

PL 6, 149A

しかしおそらく誰かが我々に、キケロの著作の中でホルテンシウスが問うたのと同じ問いを向けるだろう——神が唯一であるならば、いかなる孤独が幸いでありえようか、と。あたかも我々が、神は唯一であると言うことで、神が見捨てられ孤独であると言っているかのようだが、そうではない。神には従者たちがおり、我々はこれを使者と呼ぶのである。

Divinarum Institutiones 1.7.5

5

Et est illud verum, quod dixisse in Exhortationibus Senecam supra retuli, ministros genuisse regni sui Deum. Verum hi neque dii sunt, neque deos se vocari, aut coli volunt: quippe qui nihil praeter jussum ac voluntatem Dei faciant.

PL 6, 150A

また、先にセネカが『勧告集』で述べたと紹介した、あの言葉も真実である——神はご自身の王国の従者たちを生み出した、と。しかしこの者たちは神々ではなく、自らを神々と呼ばれることも、崇拝されることも望まない。彼らは神の命令と意志のほかは何もなさないからである。

Divinarum Institutiones 1.7.6

6

Nec tamen illi sunt, qui vulgo coluntur, quorum et exiguus et certus est numerus. Quod si cultores deorum eos ipsos se colere putant, quos summi Dei ministros appellamus, nihil est quod nobis faciant invidiam, qui unum Deum dicamus, multos negemus.

PL 6, 150A

とはいえ、彼らは世間で崇拝されているあの神々でもない。世間の神々の数はごくわずかであり、一定に定まっている。もし神々の崇拝者たちが、自分たちが崇拝しているのは、我々が至高の神の従者と呼んでいるまさにその者たちなのだと考えるならば、神は唯一であると言い、多くの神々を否定する我々に対して、憎しみをかき立てる理由など彼らには何もないことになる。

Divinarum Institutiones 1.7.7

7

Si eos multitudo delectat, non duodecim dicimus, aut trecentos sexaginta quinque (ut Orpheus), sed innumerabiles esse arguimus errores eorum in diversum, qui tam paucos putant.

PL 6, 150A

もし彼らが数の多さに喜びを覚えるのならば、我々は彼らの数を十二だとも、オルペウスの言うように三百六十五だとも言わない。むしろ我々は、彼らをそのように少ない数だと考える者たちの誤りこそが、逆方向に無数であること〔errores eorum in diversum の取り方は定かでない。少数と考える者たちの誤りが逆方向に無数である、と取った〕を論証しよう。

Divinarum Institutiones 1.7.8

8

Sciant tamen, quo nomine appellari debeant: ne Deum verum violent, cujus nomen exponunt, dum pluribus tribuunt. Credant Apollini suo, qui eodem illo responso, ut Jovi principatum, sic etiam caeteris diis abstulit nomen.

PL 6, 150A

とはいえ、彼らはその者たちが何と呼ばれるべきかを知るがよい。さもなければ、その名を多くの者に振り分けることによって、真の神の名を汚すことになるからである。彼ら自身のアポロを信じるがよい——かのアポロは、あの同じ神託において、ユピテルから首位を奪ったのと同じく、他の神々からも「神」という名を奪ったのである。

Divinarum Institutiones 1.7.9

9

Tertius enim versus ostendit, Dei ministros, non deos, verum angelos appellari oportere. De se quidem ille mentitus est, qui cum sit e numero daemonum, angelis se Dei aggregavit: denique in aliis responsis daemonem se esse confessus est.

PL 6, 151A

というのも、あの神託の第三行は、神の従者たちは神々ではなく、まさしく天使と呼ばれるべきであることを示しているからである。もっとも、アポロ自身については彼は偽りを述べている。彼は悪霊の一員でありながら、自らを神の天使たちの仲間に加えたのである。実際、他の神託においては、彼は自らが悪霊であることを告白している。

Divinarum Institutiones 1.7.10

10

Nam cum interrogaretur, quomodo sibi supplicari vellet, ita respondit: Πάνσοφε, παντοδίδακτ' αἰολόστροφε, κέκλυθι, δαῖμον. Item rursus cum precem in Apollinem Smynthium rogatus expromeret, ab hoc versu exorsus est: Ἁρμονίη κόσμοιο, φαεσφόρε καὶ σοφὲ δαῖμον.

PL 6, 151A

というのも、彼がどのように自分に祈願されることを望むかと問われたとき、彼はこう答えたからである。「全知なる者よ、あらゆることを教えられた者よ、変幻自在なる者よ、聞き給え、ダイモーンよ」。また同様に、アポロ・スミンテウスに捧げる祈りを求められたときにも、彼はこの一行から始めた。「宇宙の調和よ、光をもたらし知恵あるダイモーンよ」。

Divinarum Institutiones 1.7.11

11

Quid ergo superest, nisi ut sua confessione verberibus veri Dei ac poenae subjaceat sempiternae? Nam et in alio responso ita dixit: Δαίμονες οἳ φοιτῶσι περὶ χθόνα καὶ περὶ πόντον Ἀκὰματοι δάμανται ὑπαὶ μάστιγι θεοῖο.

PL 6, 151A

してみれば、彼が自らの告白によって、真の神の鞭と永遠の刑罰とに服することになる、ということ以外に何が残っていようか。というのも、彼は別の神託でもこう言っているからである。「地と海のあたりをさまよう、倦むことを知らぬダイモーンどもは、神の鞭のもとに屈服させられる」。

Divinarum Institutiones 1.7.12

12

De utrisque generibus in secundo libro disserimus (scilicet cap. 15). Interim nobis sat est, quod, dum honorare se vult, et in coelo collocare, confessus est, id quod res habet, quomodo sint appellandi qui Deo semper assistunt.

PL 6, 151B

この両方の類については、第二巻(すなわち第十五章)で論じることにする。さしあたり我々にとっては、彼が自らに栄誉を帰し、天に位置づけようとしながら、事実そのままに——常に神に付き従う者たちが何と呼ばれるべきかを——告白してしまったということで十分である。

Divinarum Institutiones 1.7.13

13

Retrahant ergo se homines ab erroribus et abjectis religionibus pravis, parentem suum dominumque cognoscant: cujus nec virtus aestimari potest, nec magnitudo perspici, nec principium comprehendi.

PL 6, 152A

それゆえ、人々は誤りと卑しむべき邪な信心とから身を引き離し、自分たちの親であり主である方を知るがよい。その力は測り知れず、その偉大さは見極めがたく、その始まりは把握しえない。

Divinarum Institutiones 1.7.14

14

Cum ad illum mentis humanae intentio et acumen et memoria pervenerit, quasi subductis et consummatis omnibus viis, subsistit, haeret, deficit; nec est aliquid ulterius quo progredi possit.

PL 6, 152A

人間の精神の集中力も、鋭さも、記憶力も、彼のもとに至るとき、あたかもすべての道が尽き果てたかのように、立ち止まり、行き詰まり、力尽きる。もはやそれ以上進みうる何ものもないのである。

Divinarum Institutiones 1.7.15

15

Verum quia fieri non potest, quin id quod sit, aliquando esse coeperit, consequens est, ut quando nihil ante illum fuit, ipse ante omnia ex se ipso sit procreatus. Ideoque ab Apolline αὐτοφυὴς, a Sibylla αὐτογενὴς, et ἀγέννητος, et ἀποίητος nominatur.

PL 6, 152A

しかし、存在するものは必ずいつか存在し始めたはずである、ということは避けられない以上、彼より前には何ものも存在しなかったのだから、彼自身が万物に先立って自らのうちから生み出されたのだ、という結論になる。それゆえ彼は、アポロによって「アウトフュエース(自ずから生まれし者)」と呼ばれ、シビュラによって「アウトゲネース(自ら生まれし者)」「アゲンネートス(生まれざる者)」「アポイエートス(造られざる者)」と呼ばれるのである。

Divinarum Institutiones 1.7.16

16

Quod Seneca, homo acutus, in Exhortationibus vidit: « Nos, inquit, aliunde pendemus. Itaque ad aliquem respicimus, cui, quod est optimum in nobis debeamus. Alius nos edidit; alius instruxit: Deus ipse se fecit. »

PL 6, 152B

これを、あの鋭敏な人セネカは『勧告集』の中で見て取っていた。彼はこう言う。「我々は他のものに依存している。それゆえ我々は、自分のうちにある最善のものを負うべき何ものかへと目を向ける。ある者が我々を生み、ある者が我々を教え導いた。しかし神はご自身をご自身で造られたのである」。