Divinarum Institutiones 7.2.1
De errore philosophorum, ac de divina sapientia; atque de aureo saeculo. Nunc ignaros veritatis instruamus.
PL 6, 739A哲学者たちの誤りについて、また神の知恵について、そして黄金の世について述べる。さて、真理を知らぬ者たちを教え導こう。
Divinarum Institutiones 7.2.2
Dispositione summi Dei sic ordinatum, ut injustum hoc saeculum decurso temporum spatio terminum sumat, extinctaque protinus omni malitia, et piorum animis ad beatam vitam revocatis, quietum, tranquillum, pacificum, aureum denique, ut poetae vocant, saeculum, Deo ipso regnante, florescat.
PL 6, 739A至高の神の配剤によって、次のように定められている。すなわち、この不義なる世は、時の経過ののちに終わりを迎え、あらゆる悪がただちに消し去られ、敬虔な者たちの魂が幸福な生へと呼び戻されて、静かで、穏やかで、平和な、ついには詩人たちが呼ぶところの黄金の世が、神御自身の統治のもとに花開くのである。
Divinarum Institutiones 7.2.3
In primis causa eorum omnium philosophis haec fuit, quod rationem mundi, quae totam sapientiam continet, non comprehenderunt. Ea vero sensu proprio, et interna intelligentia non potest comprehendi, quod illi sine doctore per seipsos facere voluerunt.
PL 6, 739B何よりもまず、哲学者たちのすべての誤りの原因はこれであった。すなわち、あらゆる知恵を包み込む世界の理法を、彼らは把握できなかったということである。そしてこの理法は、自分自身の感覚と内的な知性によっては把握され得ない。しかるに彼らは、師なくして自分だけの力でこれを行おうとしたのであった。
Divinarum Institutiones 7.2.4
Itaque in varias sibique saepe contrarias sententias inciderunt, ex quibus exitum non haberent; et in eodem luto (sicut Comicus ait) haesitaverunt; scilicet assumptionibus eorum non respondente ratione, cum assumpsissent quidem vera, sed quae affirmari probarique non possent sine scientia veritatis rerumque coelestium: quae (ut saepe jam dixi) non potest esse in homine, nisi Deo docente percepta.
PL 6, 739Bかくして彼らは、そこから抜け出す道のない、様々な、しばしば互いに矛盾する学説へと陥り、喜劇作者の言うように「同じ泥にはまり込んで」立ち往生した。というのも、彼らの前提には理が伴っていなかったからである。彼らは真なる事柄を前提としながらも、それを、真理と天上の事柄についての知識なくしては、確証し証明することができなかったのである。そしてこの知識は(私がすでにしばしば述べたように)、神御自身の教えによって受け取られたのでなければ、人のうちに存在しえないのである。
Divinarum Institutiones 7.2.5
Nam si potest homo intelligere divina, poterit et facere; nam intelligere, est quasi e vestigio subsequi. Non potest autem facere quae Deus, quia mortali corpore indutus est; ergo nec intelligere quidem potest, quae facit Deus.
PL 6, 739B実に、もし人間が神的な事柄を理解することができるならば、それを成すこともできるであろう。というのも、理解するとは、いわばその足跡をすぐさま追って行くことにほかならないからである。しかし人間は、死すべき肉体をまとっている以上、神が成すことを成すことはできない。ゆえに、神が成すことを理解することもまたできないのである。
Divinarum Institutiones 7.2.6
Quod an fieri possit, ex immensitate rerum atque operum divinorum facile est unicuique metiri. Nam si mundum cum omnibus quae sunt in eo contemplari velis, intelliges profecto, quantum Dei opus humanis operibus antestet.
PL 6, 739Cこれがはたして可能であるかどうかは、神の事物と業の量り知れなさから、誰にとってもたやすく推し量られることである。実に、世界とその中にあるすべてのものを観照しようとするならば、神の業が人間の業にどれほど勝っているかを、確かに理解するであろう。
Divinarum Institutiones 7.2.7
Ita quantum inter opera divina et humana interest, tantum distare inter Dei hominisque sapientiam necesse est.
PL 6, 740Aかくして、神の業と人間の業との間にある隔たりに等しいだけ、神の知恵と人間の知恵との間にも隔たりがあるはずである。
Divinarum Institutiones 7.2.8
Nam quia Deus incorruptus, atque immortalis est, et ideo perfectus, quia sempiternus est, sapientia quoque ejus, perinde ut ipse, perfecta est; nec obstare illi quidquam potest, quia nulli rei Deus ipse subjectus est.
PL 6, 740A実に、神は不朽であり不死であり、また永遠であるがゆえに完全であるのだから、その知恵もまた、神御自身と同じく完全である。そして神御自身がいかなる事物にも従属しない以上、いかなるものもその知恵を妨げることはできない。
Divinarum Institutiones 7.2.9
Homo autem quin subjectus est passioni, subjecta est et sapientia ejus errori; et sicut hominis vitam multae res impediunt, quominus possit esse perpetua: ita sapientiam quoque ejus multis rebus impediri necesse est, quominus in perspicienda penitus veritate perfecta sit.
PL 6, 740Aしかし人間は情念に従属している以上、その知恵もまた誤りに従属している。そして、人間の生が永続することを妨げる事物が多くあるのと同様に、その知恵もまた、真理を徹底して見極めるうえで完全であることを妨げる事物によって、必ず妨げられるのである。
Divinarum Institutiones 7.2.10
Ergo nulla est humana sapientia, si per se ad notionem veri scientiamque nitatur; quoniam mens hominis cum fragili corpore illigata, et in tenebroso domicilio inclusa, neque liberius evagari, neque clarius perspicere veritatem potest; cujus notitia divinae conditionis est.
PL 6, 740Aゆえに、もし人間の知恵がそれ自身の力によって真理の観念と知識に到達しようと努めるのであれば、それはまったく無に等しい。なぜなら、人間の精神は脆い肉体に縛りつけられ、闇に包まれた住まいの中に閉じ込められているために、より自由に羽ばたくことも、真理をより明晰に見極めることもできないからである。真理を知ることは、神の境遇に属することなのである。
Divinarum Institutiones 7.2.11
Deo enim soli opera sua nota sunt. Homo autem non cogitando, aut disputando assequi eam potest, sed discendo, et audiendo ab eo, qui scire solus potest, et docere.
PL 6, 740B実に、神の業は、神のみに知られている。しかし人間は、思案することによっても、論議することによっても、それに到達することはできず、ただ学ぶことによって、そして知ることも教えることもできる唯一の方から聞くことによってのみ、それに到達しうるのである。
Divinarum Institutiones 7.2.12
Ideo Marcus Tullius sententiam Socratis de Platone transferens dicentis, venisse tempus, ut ipse migraret e vita, illos autem, apud quos causam suam perorabat, agere vitam: Utrum melius sit, inquit, dii immortales sciunt; hominem arbitror scire neminem.
PL 6, 740Bそれゆえ、キケロは、プラトンが伝えるソクラテスの言葉を訳して、次のように述べている——自分が世を去るべき時が来た一方で、自分がそこで弁論していた聞き手たちはなお生き続けるのだ、と。「いずれがより善いことであるかは、不死なる神々が知っておられる。人間のうちで知る者は誰もいないと、私は思う」。
Divinarum Institutiones 7.2.13
Quare necesse est omnes philosophiae sectas alienas esse a veritate; quia homines erant, qui eas constituerunt, nec ullum fundamentum aut firmitatem possunt habere, quae nullis divinarum vocum fulciuntur oraculis.
PL 6, 740Bゆえに、哲学のあらゆる教団は必然的に真理から隔たったものである。なぜなら、それらを打ち立てたのは人間であったからであり、いかなる神の御言葉の神託にも支えられていない以上、いかなる基礎も確固たる足場も持ちえないからである。