Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.1
Ac de Deo probatum puto et spiritum esse: spiritum autem et vivere, et vivere facere, et vitam esse substantialiter, ut ista intellecta sint, et simplex et una substantia, ut hoc sit spiritum esse, quod vivere, et vitam esse.
PL 8, 1116Aそして、神について、霊であることも証明されたと私は思う。しかし霊とは、生きること、生かすこと、実体的に生命であることでもある。これらが知解されるとき、それらは単純にして一つの実体であり、霊であることが、生きること、生命であることと同じであるということである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.2
Sed non istud quod nostrum est vivere, quod animalium, quod elementorum, quod creatorum ex elementis, quod mundi, quod omnium in mundo, quod Angelorum, daemonum, vel etiam eorum quos in mundo de mundo deos nominant: non, inquam, illud vivere in Deo est.
PL 8, 1116Aしかしこれは我々の生きることではなく、動物たちの、諸元素の、諸元素から造られたものたちの、世界の、世界のうちにあるすべてのものの、天使たちの、悪霊たちの、あるいは世人が世界の内で神々と呼んでいる者たちの生きることでもない。私が言うのは、その生きることが神においてあるのではないということである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.3
Hoc Deus est, quod est vivere animae, aut uniuscujusque, aut illius universalis atque fontaneae; non ut ibi Angelorum, non ut ibi thronorum, gloriarum vel caeterorum in aeternis existentium, vel in intellectualibus, vel intellectibus: sed illud vivere, unde haec pro suo existendi genere vitam recipiunt et vivunt, illo quodammodo progrediente, et ista prout capere possunt potentiam viventis vigoris afflante, a se sibi, per se, in se solo simplex, purum sine existendi principio a quo fusum magis, vel progressum, vel natum principium est, per quod crearetur vivere caeterorum.
PL 8, 1116B神とは、魂の生きること——個々の魂のであれ、あの普遍的にして源泉的な魂のであれ——であるところのものである〔冒頭は「神とは、魂にとって生きることであるところのもの(魂の生の源)である」とも読める〕。それは、天使たちのもとでの〔生きること〕のようにでも、王座たち、栄光たち、その他永遠のもののうちに実在するものたちのもとでの、あるいは知性的なもののうち、あるいは知性たちのうちでの〔生きること〕のようにでもない。むしろ、これらのものがそれぞれの実在の類に応じて生命を受け取り、生きる、その源となる生きることである。それはある仕方で進み出て、これらのものに、それぞれが受け取りうる限りにおいて、生ける活力の力を吹き込む。それはそれ自体からそれ自体へ、それ自体を通して、ただそれ自体のうちにあって単純であり、実在の始原を持たない純粋なものである。むしろそこから始原が注ぎ出され、あるいは進み出、あるいは生まれたのであり、その始原を通して他のものの生きることが造られたのである〔文が長大で本文の崩れも疑われ、細部は全体の趣旨に沿って解した〕。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.4
Etenim vivere vitam parit; nam vi naturali prior actor, quam actio: agens enim actionem genuit, et quasi ex ipsa vocabulum et rem cum ipse tribuerit, ipse suscepit.
PL 8, 1116B実際、生きることは生命を生む。というのも、自然本性の力においては、働くものが働きに先立つからである。働きかけるものは働きを生み、いわばそこから、その名と事柄とを、自ら与えたのと同じように自ら受け取るのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.5
Hoc cum rectum, etiam ratione admodum verum est: certe Deus, cui ad omnipotentiam principalemque summitatem hoc nomen convenit Deus: Deus, inquam, primum, si in Dei operibus dicendum aliquid primum: sed intelligentia humani ingenii, ut se exerat et res capiat, rebus vel simul existentibus, vel simul fusis; et ortus, et diversos ortus, et quasi tempus attribuit.
PL 8, 1116Cこれが正しいのなら、理においてもまことに真である。確かに神、すなわち全能性と根源的な最高位とにこの名がふさわしい神、私が言う神は第一のものである、もし神の働きにおいて何かを第一と言うべきであるならば。しかし人間の知性がおのれを働かせ、事柄を捉えようとするときには、同時に実在するもの、あるいは同時に生じたものについてすら、起源を、しかもさまざまな起源を、いわば時間をも当てはめてしまうのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.6
Deus, inquam, primo universalium existentias substantiasque progenuit: has Plato ideas vocat, cunctarum inexistentibus specierum species principales; quod genus in exemplo est ὀντότης, ζωότης, νόησις· Et item τουτότης et τερότης, atque hoc genus caetera: genera igitur generum profunduntur, adeo omnium potentiarum potentiae universaliter principales.
PL 8, 1116C私が言う神は、まず普遍的なものの実在と実体とを産み出した。プラトンはこれをイデアと呼ぶ、あらゆる種のうちに内在する種の中の根源的な種である。この類に属する例は、オントテース(存在性)、ゾーオテース(生命性)、ノエーシス(知解)である。そしてまた、タウトテース(同一性)とヘテロテース(他であること)〔底本の綴りはトゥートテースとテロテース。ミーニュの脚注はタウトテースとヘテロテースと読む案を示す。それに従う〕、その他この種の類である。かくして類の類が注ぎ出され、あらゆる可能態の可能態が普遍的に根源的なものとなるまでに至る。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.7
Ergo ὀντότης, id est, existentialitas, vel essentialitas: sive ζωότης, id est, vitalitas, id est, prima universalis vitae potentia, hoc est, prima vita fonsque omnium vivendi.
PL 8, 1116Cそれゆえオントテース、すなわち実在性、あるいは本質性。あるいはゾーオテース、すなわち生命性、すなわち生命の第一の普遍的可能態、すなわち、すべての生きることの第一の生命にして源。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.8
Item νόησις, intelligendi vis, virtus, potentia, vel substantia, vel natura: haec tria accipienda ut singula, sed ita, ut qua suo plurimo sunt, hoc nominentur et esse dicantur: nam nihil horum est, quod non tria sit: esse enim, hoc esse si vivat, hoc est in vita sit.
PL 8, 1116D同じくノエーシス、すなわち知解する力、能力、可能態、あるいは実体、あるいは自然本性。これら三つは各々のものとして受け取られるべきであるが、しかも、それらが最も多くそれであるところのものによって名づけられ、また存在すると言われるようにである。というのも、これらのいずれも、三つでないものはないからである。というのも、存在するということは、それが生きるならば生命のうちにあるということだからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.5.9
Ipsum vero vivere, non est vivere quod vivat intelligentiam non habere: quasi mixta igitur et ut res est, triplici simplicitate simplicia. Quidquid enim hoc ipso quo est, et alterum est, non aliquando dicendum geminum, sed semper unum.
PL 8, 1116Dしかし生きることそのものは、知解を持たずに生きるということではない。それゆえこれらは、いわば混じり合ったものであり、また実際そうであるとおり、三重の単純さにおいて単純である。というのも、それがそれであるところのそのことによって他方でもあるものは、決して二重のものと言われるべきではなく、常に一つのものと言われるべきだからである。