マリウス・ウィクトリヌスc. 290–c. 365

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 8 › Adversus Arium Libri Quatuor

Liber IV, Caput XX 第IV巻 第XX章

Marius Victorinus · Adversus Arium Libri Quatuor · PL 8, 1127D · 4 sectiones

Adversus Arium Libri Quatuor 4.20.1

1

Hoc cum ita sit, videamus an nullius primi, quod est esse, sit λόγος. Si dicimus infinitum, si dicimus immensum, indiscretum, res quibus esse consistit non capimus, non tenemus: ergo λόγος ejus nullus est.

PL 8, 1127D

以上のことがそうであるとして、第一のもの、すなわち存在することそのものには、いかなるロゴスも無いのかどうかを見てみよう。もし我々がそれを無限であると言い、量り知れず判別しがたいと言うならば、存在することが成り立つもろもろの事物を我々は把握せず、捉えることがない。ゆえにそれにはいかなるロゴスも無い。

Adversus Arium Libri Quatuor 4.20.2

2

Sed quoniam fieri non potest, ut sit quoquo modo et sine λόγῳ suo sit hoc ipsum existens quod est, infinitus est, sine dubio ei λόγος suus est, sed latitans, et occultus, ut sit in eo quod est esse ipsum λόγον esse; vel potius ipsum λόγος nihil aliud est, quam ipsum esse: hoc autem est quod dixi vere primum, illud et universaliter universale vivere, quamquam, ut docuimus, sit ipsum vivere, et vita, et intelligentia definita: nam potentiae τοῦ λόγου; etenim definitum quidnam atque formatum est: intelligentia vero et definiens: tamen quia ista intus sunt, et in se conversa sunt, omnia ἄγνωστα, ἀδιάκριτα, incognita et indiscreta sunt: ita et Deus quod est esse, id est, vivere, incognitus et indiscretus est; et ejus forma, id est, vitae intelligentia, incognita et indiscreta est: sunt enim ista nihil aliud quam esse, quod est vivere.

PL 8, 1127D

しかし、それがどのような仕方であれ、自らのロゴスなしにこの実在するもの自体があることは不可能であるから——それは無限であるが——、疑いなくそれには自らのロゴスがある。ただし隠れ潜んだものとしてであり、存在することそのものにおいてはロゴスそのものが存在することであるようにである。あるいはむしろ、ロゴスそのものは、存在すること自体にほかならない。しかしこれこそ、私が真に第一のものと言ったもの、あの普遍的に普遍なる生きることである。もっとも、我々が教えたとおり、生きることそのものは、生命でもあり、規定された知解でもある。というのも、〔これらは〕ロゴスの可能態だからである。実に〔生命は〕何か規定され形づくられたものであり、知解はさらに規定するものでもある。とはいえ、これらは内にあり、自らのうちに向けられているので、すべては不可知、不可分別、すなわち認識されず判別されないものである。そのように、存在することであるところの神、すなわち生きることであるところの神も、認識されず判別されない。そしてその形相、すなわち生命の知解も、認識されず判別されない。というのも、これらは存在すること、すなわち生きることにほかならないからである。

Adversus Arium Libri Quatuor 4.20.3

3

Quod cum infinitum, et forma ejus infinita est, ibi manens, et nihil aliud quam esse existens.

PL 8, 1128A

それが無限であり、その形相も無限であるとき、それはそこに留まり、存在することにほかならないものとして実在している。

Adversus Arium Libri Quatuor 4.20.4

4

Cum autem foris esse coeperit, tunc forma apparens imago Dei est, Deum per semet ostendens; et est λόγος, non jam inde πρὸς τὸν Θεὸν λόγος, in qua vita et intelligentia, jam ὄν· quia certa cognitio et existentia, quae intellectu et cognitione capitur: sed quemadmodum foris exstiterunt ista, et utrum ipsa forma, quae intus est emissa, foras est, an se ipsum ejecit? sed cum illa intus forma indiscreta et infinita sit, quomodo et in ea quae foris est, illa cognoscitur, an alia est haec? sed si alia, non ergo ab illa nata vel emissione, vel sua motione: et si ita ut alia non pars, nec eadem nec omnino ὁμοούσιος, et deinde unde haec apparuit?

PL 8, 1128A

しかし、それが外に存在し始めたとき、そこに現れる形相は神の像であり、神を自らを通して示すものである。そしてそれはロゴスである、もはやそこにおいては「神に向かう」ロゴスではなく、そのうちに生命と知解があり、すでにオンである。なぜなら、それは知性と認識とによって捉えられる確定した認識であり実在だからである。しかし、これらはどのようにして外に実在するに至ったのか。内にあるかの形相が外へと送り出されたのか、それとも自ら自身を外へ押し出したのか。しかし、内にあるかの形相が判別しがたく無限であるとすれば、外にあるそれにおいて、それはどのように認識されるのか、それとも外にあるこれは別のものなのか。しかし、もし別のものであるなら、それはかの内なる形相から、送り出されることによってであれ、自らの運動によってであれ、生まれたものではないことになる。そしてもしそのように別のものであるなら、それは部分でもなく、同一のものでもなく、まったくホモウシオスでもないことになる——ではいったい、これはどこから現れたのか。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。