Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.1
Ista diximus. Si igitur pater in semetipso habet vitam, vita est, et substantia ejus vita est, et sic filius. Dicit enim (Joan. XIV, 6) : Ego sum vita: pater ergo vita est, et filius vita.
PL 8, 1072D我々はこれらのことを述べた。したがって、もし父が自分自身のうちに生命を持つなら、彼は生命であり、彼の実体は生命である。子も同様である。彼は言う(ヨハネ14:6)。「私は生命である」。ゆえに父は生命であり、子も生命である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.2
Omnis vita juxta quod vita est, motus est, vivificans quibus posse est vivificari. Et idcirco definitio animae et vitae ista est: quod a se movetur esse. Et ut substantia ejus istud dicitur, multo magis ergo ista in Deo et Λόγῳ.
PL 8, 1072Dすべての生命は、生命であるかぎりにおいて運動であり、生かされうるものを生かすものである。それゆえ魂と生命の定義はこうである——自分自身によって動かされる存在であること。そしてこれがその実体であると言われるのであれば、まして神とロゴスにおいてはなおさらそうである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.3
Quid ergo diximus? vita pater et substantia est, et se movens substantia, et nihil aliud se movens motio nisi vita ipsa, igitur et substantia, et vita. Sed quoniam in motu intelligentia quasi aliud adintelligitur, et non perfecte aliud.
PL 8, 1072Dでは我々は何を述べたのか。父は生命であり実体であり、自ら動く実体であって、生命そのもの以外に自ら動く運動は何もない。したがって実体であり、また生命である。しかし運動においては、まるで別のものであるかのように知解が付け加わって理解されるが、完全に別のものではない。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.4
Ipsum autem vivere ad aliud veluti mixtione in utroque alterius, juxta quod vita est, et motus est, unum est. Rursus juxta quod vita est, in ipsum aliud unum, et idcirco eadem substantia.
PL 8, 1072Dしかし生きることそのものは、他方に対して、あたかも両者のそれぞれに他方が混ざり合っているかのようにして、生命であり、かつ運動であるという点で、一つである。また、生命であるかぎりにおいて、それ自身へと他方が一つとなっており、それゆえ同じ実体である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.5
Sed sive ipsa, sive eadem ὁμοούσιον necessario et simul est; quoniam duo simul sunt; etenim sine altero nunquam fuit alterum. Unum ergo et unum sunt ista.
PL 8, 1073Aしかしそれ自体であれ同一であれ、〔実体は〕必然的にホモウシオスであり、かつ同時である。二つのものが同時にあるからであり、一方なしに他方があったことは決してないからである。したがってこれらは一つであり、また一つである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.6
Hoc igitur quod est esse vitam, et per semet esse motionem, pater est: Hoc autem quod est motum esse, et per semet esse vitam, filius est. Causa enim motionis vita.
PL 8, 1073Aしたがって、生命であることであり、また自分自身によって運動であること、これが父である。運動であることであり、また自分自身によって生命であること、これが子である。運動の原因は生命だからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.7
Pater ergo et magis principalis vita, motionem requiescentem habens in abscondito, et intus se moventem: Filius autem in manifesto motio, et ideo filius, quoniam ab eo quod est intus processit. Magis autem motio existens, quod in manifesto.
PL 8, 1073Aしたがって父は、いっそう根源的な生命であり、隠れたところに休らい、内において自らを動かす運動を持っている。子は顕わなところにある運動であり、それゆえ子である——内にあるものから出て来たからである。むしろ、顕わなところにあるがゆえに、いっそう運動として実在する。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.8
Isto modo et vita filius a patre vita, qui sic accipit vitam esse a praeprincipali principio. Natum universale ab universali, tota ex tota, et idcirco dicit (Joan. VI, 58) : Vivens pater misit me, et ego vivo propter ipsum.
PL 8, 1073Aこのようにして、生命なる子は父からの生命であり、根源に先立つ根源から生命であることを受け取るのである。普遍的なものから普遍的なものが、全体から全体が生まれる。それゆえ言われる(ヨハネ6:58)。「生ける父が私を遣わし、私は彼のゆえに生きる」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.9
Si igitur generans in vita, et filius secundum motionem filium, secundum autem motum vitam esse, vitam filio dante patre in motionem, generationem et simul vitam, ipse autem in semetipso ὁμοούσιον; ergo pater et filius et unum est semper, et ex aeterno natus est, et alter in altero, et inseparabilis separatio, et in patre filius, et in filio pater, et maxime filius actio, quoniam filius cum actione vita: Pater autem secundum id quod est esse, vita; et secundum quod est vitam esse, actio.
PL 8, 1073Bしたがって、もし生む者が生命においてであり、子は運動に応じて子であり、運動に応じては生命であるのだとすれば——父が子に生命を与えるのは運動へ、生成へ、同時に生命へと与えるのであり、彼自身は自分自身のうちでホモウシオスである——それゆえ父と子は常に一つであり、永遠から生まれ、一方は他方のうちにあり、分離しえない分離があり、父のうちに子があり、子のうちに父があり、とりわけ子は現実態である——子は現実態を伴った生命であるから。父は、存在することに応じては生命であり、生命であることに応じては現実態である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.42.10
Manet igitur pater, et impassibilis manet. Operatur filius, et in manifestationem ducit. Et Deus intus operatur, existente actione juxta potentiam. Et in patre, et in filio juxta actionem actio est.
PL 8, 1073Bしたがって父は留まり、受動を受けぬまま留まる。子は働き、顕現へと導く。神も内において働く——現実態が可能態に即して実在しているのである。父においても子においても、現実態に即して現実態がある。