Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.1
Quod filius hominis ipse Christus, lumen in mundo filius Dei est (Ibid. 34, 35) : Nos audivimus a lege, quoniam Christus manet in aeternum: et quomodo dicis tu, quod filium hominis oportet altificari? Quis est filius hominis.
PL 8, 1046A人の子であるキリストご自身が、世における光であり神の子であることは(同34-35節)――我々は律法から、キリストは永遠にとどまる、と聞いている。それなのにお前は、人の子は上げられねばならないと、いかにして言うのか。人の子とは誰か、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.2
Dixit ipsis Jesus: Adhuc paululum tempus lumen in vobis est. Et deinde (Ibid. 36) : Quamdiu lumen habetis, credetis in lumen, ut filii luminis efficiamini. Quod ὁμοούσιος Deo (Joan., XIV, 6, 7) : Ego sum via, et veritas et vita.
PL 8, 1046Bイエスは彼らに言われた、「あとしばらくの間、光は汝らのうちにある」。そしてさらに(同36節)、「光を持っている間に、光を信じ、光の子らとなりなさい」。神とホモウシオスであることは(ヨハネ14:6-7)、「私は道であり、真理であり、生命である」。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.3
Nullus venit ad patrem, si non per me. Si cognovistis me, et patrem meum cognoscetis: et amodo cognoscitis ipsum, et vidistis ipsum. Et rursum ad Philippum (Ibid. 9, 10) : Qui vidit me, vidit et patrem. Non credis quod ego in patre, et pater in me est?
PL 8, 1046B「私を通してでなければ、誰も父のもとに来ない。もし汝らが私を知っているなら、私の父をも知るであろう。そして今から汝らは彼を知り、彼を見たのである」。さらにフィリポに向かって(同9-10節)、「私を見た者は父をも見たのである。私が父のうちにあり、父が私のうちにあることを、お前は信じないのか」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.4
Et rursus ista et talia, in quibus manifestum est, quod et pater est juxta quod est, et filius est juxta quod est, et idcirco duo sunt. Sed quoniam et pater in filio, et filius in patre, ὁμοούσιοι.
PL 8, 1046Bさらにこれらおよびこれに類することからは、父はそれ自身に即して存在し、子もそれ自身に即して存在すること、それゆえ両者は二つであることが明らかである。しかし、父が子のうちにあり、子が父のうちにある以上、両者はホモウシオスである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.5
Non oportet igitur dicere duae personae, una substantia; sed duo pater et filius, ex una substantia; dante patre a sua substantia filio substantiam in hoc in quo genuit filium et ex ὁμοούσιοι ambo.
PL 8, 1046Bそれゆえ、『二つの位格、一つの実体』と言うべきではなく、『父と子という二者、一つの実体から』と言うべきである。父が自らの実体から子に実体を与えたのは、子を生んだというまさにこの点においてであり、それゆえ両者はホモウシオスなのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.6
Quod ipse facit, et faciet omnia, quoniam ego a patre (Ibid. 13) : Et quod resurgitis in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur pater in me.
PL 8, 1046Cこの方自身がすべてを行い、また行うであろうことは、私が父から出ているからである(同13節)、「汝らが私の名によって求めることは〔底本は resurgitis(復活する)。ミーニュの注(諸家の注)は petieritis(求める)と読むべきだとし、ヨハネ14:13 の引用とする。それに従った〕、私がそれを行うであろう、父が私において栄光を受けられるように」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.7
Quod paracletus et Christus (Ibid. 15, 16) : Si me dilexeritis, et mandata mea custodieritis: et ego rogabo patrem, et alium paracletum dabit vobis, ut vobiscum sit in aeternum.
PL 8, 1046Cパラクレートス(弁護者)とキリストとについては(同15-16節)、「もし汝らが私を愛し、私の戒めを守るなら、私は父に願い、父はもう一人のパラクレートスを汝らに与えて、永遠に汝らと共にいさせるであろう」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.8
Quis autem est alius paracletus (Ibid. 17) : Spiritus veritatis, quem mundus videre non potest: quod eum non videt. Alium autem paracletum, id est, Christum viderunt; quod in carne, non crediderunt in ipsum.
PL 8, 1046Cではもう一人のパラクレートスとは誰か(同17節)――真理の霊であり、世はこの方を見ることができない、というのは、世が彼を見ないからである、と。世は、もう一人のパラクレートス、すなわちキリストを見はした。だが肉のうちにあったがゆえに、この方を信じなかったのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.11.9
Quod potentia Christi sit paracletus (Ibid.) : Vos autem cognoscitis ipsum, quoniam apud vos manet. Ergo dedit ipsum ipsis Christus, dixit enim: Manet in vobis, et in vobis est.
PL 8, 1046Cパラクレートスがキリストの可能態であることは(同節)、「しかし汝らはこの方を知っている、この方が汝らのもとにとどまっているからである」。それゆえキリストはこの方を彼らに与えたのである。すなわちこう言われたからである、「汝らのもとにとどまり、汝らのうちにある」。