Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.1
Quis ergo sine sensu, quis sacrilegus Arius? quis sine Deo non videt quis Jesus? et unde Filius unigenitus?
PL 8, 1068Dそれゆえ、感覚を欠く者は誰か、冒瀆者アリウスとは誰か。神を欠く者以外の誰が、イエスが誰であるかを見ないだろうか。そして独り子なる子はどこから来るのか。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.2
Esse autem et Deum λόγον ὁμοούσιον, hoc est, et patrem et filium, ex istis manifestum: quae dedit filio Paulus, eadem dedit et patri, tria ista cum dignitate paterna in uno, ut appareret et divinitas una, et substantia, et potentia paterna.
PL 8, 1068D神とロゴスとがホモウシオスであること、すなわち父と子とがそうであることは、次のことから明らかである。パウロが子に与えたのと同じものを、父にも与えているのである。父の尊厳を伴ったこの三つのことが一つのうちにあり、それによって、神性も、実体も、父の可能態も一つであることが現れる。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.3
Ad Colossenses istud dixit de filio. Ad Romanos autem de patre eadem (Rom. XI, 34-36) : Quis enim cognovit mentem Domini? aut quis consiliarius fuit ejus? aut quis prius dedit, et reddetur ei? Quoniam ex ipso, et per ipsum, et in ipso omnia.
PL 8, 1068Dコロサイ書ではこれを子について言った。ローマ書では同じことを父について言っている(ローマ11:34-36)。「いったい誰が主の心を知ったか。誰が彼の相談役であったか。誰が先に与えて、彼に返されるだろうか。彼から、彼を通して、彼のうちに万物があるからである」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.4
Vides quemadmodum eadem, et sic eadem dedit, et patri et filio, in ὁμοούσιον· primum tria et tria, deinde eadem et patri, et filio: hoc autem per quem omnia et patri et filio datum est: quoniam filius λόγος, qui est omnium quae sunt potentia actuosa, in ea quae sunt, et quod in filio pater est, in ipso et pater actuosa potentia existit: simul enim et filius in patre, et pater in filio: una ergo potentia, hoc est, una substantia existit: ibi enim potentia, substantia: non enim aliud potentia, aliud substantia.
PL 8, 1069A見よ、パウロがいかに同じものを、しかもこのように同じものを父にも子にも与えて、ホモウシオスを示しているかを。まず三つと三つ、次に同じものが父にも子にも。しかるに、この「万物が彼を通して」ということが、父にも子にも与えられているのである。子はロゴスであり、存在するすべてのものの、存在するものへと向かう現実に働く可能態であるからであり、また父が子のうちにあるゆえに、子のうちに父もまた現実に働く可能態として実在するからである。子は父のうちに、父も子のうちに同時にあるからである。ゆえに可能態は一つであり、すなわち実体は一つとして実在する。そこでは可能態が実体であり、可能態と実体とは別のものではないからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.5
Idem ergo ipsum est et patri et filio. Hoc autem ex quo omnia, et ipse filius: hoc igitur patri ut proprium: in quo omnia, quod λόγος et locus est: factorum enim et operum per semetipsum ipse est receptaculum.
PL 8, 1069Aしたがって、父にも子にも同じそのものがある。しかるに「万物がそこから出る」ということについては、子自身もまた〔そこから出る〕。それゆえこれは父に固有のものとしてある。他方「万物がそのうちにある」は、彼がロゴスであり場であることによる。彼自身を通して造られたものと働きとの受容器が、彼自身だからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.6
Ibi autem existentibus omnibus quae sunt efficitur plenitudo: etenim et Jesus pater est omnium operum, eorum quae per semetipsum. Unum ergo pater et filius.
PL 8, 1069Bそこで、存在するすべてのものがそのうちに実在することによって、充満が成立する。実にイエスもまた、彼自身を通したすべての働きの父である。それゆえ、父と子とは一つである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.7
Sed quod non extrinsecus ingrediuntur opera: unde enim? nihil enim extra; in se ipso ergo omnia: ipse ergo et receptaculum et habitator.
PL 8, 1069Bしかし働きは外から入り込むのではない。どこから来ようか。外には何もないのだから。それゆえ万物は彼自身のうちにある。それゆえ彼自身が受容器であり、また住まう者である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.8
Et quoniam in filio pater, et pater habitator: proprium igitur filio in quo omnia, reliquum ergo hoc, et in ipso, hoc dico esse commune: in consummatione enim unum omnia et ideo Paulus ad Corinthios dicit (I Cor. VIII, 6) : Unus Deus pater ex quo omnia, et nos in ipso; et unus est Dominus Jesus, per quem omnia, et nos per ipsum.
PL 8, 1069Bそして子のうちに父があり、父が住まう者であるゆえに、万物がそのうちにあるものは子に固有であり、残りのもの——それが彼のうちにあるということ——これを私は共通のものと呼ぶ。完成においては万物が一つとなるからである。それゆえパウロはコリント人への手紙でこう言う(一コリント8:6)。「唯一の神なる父、万物は彼から出て、我々は彼のうちにある。そして唯一の主なるイエス、万物は彼を通して、我々は彼を通してある」。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.9
Aut quomodo alius in ipso? quoniam et in aliis locis sic positum est de patre, ex quo omnia, per quem omnia, in ipso omnia. De filio autem, in quo omnia, per quem omnia, in quem omnia: aequalia igitur omnia et filio et patri dedit Paulus: recte.
PL 8, 1069Cあるいは、どうして「彼のうちに」が別のものでありえようか。他の箇所でも、父については同様に、彼から万物、彼を通して万物、彼のうちに万物、と置かれているからである。しかるに子については、彼のうちに万物、彼を通して万物、彼へと万物、とある。したがってパウロは、子にも父にも、すべてを等しく与えたのである。正当なことである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.37.10
Quod ὁμοούσιος pater et filius, et idcirco dictum est: Tunc ipse subjicietur ei, qui subjecit ipsi omnia, ut sit Deus omnia in omnibus.
PL 8, 1069C父と子とがホモウシオスであるゆえに、こう言われたのである。「そのとき彼自身も、万物を彼に服させた方に服する。神が万物のうちにすべてとなるためである」。