Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.1
Sed advertamus acrius, atque audaci intelligentia rerum vim, altitudinemque videamus, ut proposita ista sunt, si diligens circumspector advertat, reperiet esse existentiam quamdam et in his, quorum phantasia quadam est interire: namque cum vita sit cui adest esse, ex qua mors nascitur; est etiam morti esse, si ex morte nascitur vita.
PL 8, 1131Aしかし、もっと鋭く注意を払い、大胆な知解をもって、事柄の力と深さとを見てみよう。これらのことが提示されたように、注意深く見回す者が気をつければ、滅びるという、ある種の幻影を持つものどものうちにも、ある種の実在があることを見出すであろう。すなわち、存在することが伴う生命があって、そこから死が生まれるのであれば、死にもまた存在することがある、もし死から生命が生まれるのであれば。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.2
Itemque si ex eo quod est esse, efficitur non esse; necessario erit etiam ipsum non esse, si ex eo nascitur quod est esse: itemque si cessatio est, motus esse cessationem necesse est, si motus nascatur.
PL 8, 1131B同様に、もし存在することから存在しないことが生じるのであれば、必然的に、もし存在しないことからも存在することが生ずるのであれば、存在しないことそのものもまた〔実在するもの〕となるであろう。同様に、もし止むことがあるならば、もし運動が生まれるのであれば、運動には止むことがあることが必然である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.3
Quid igitur? nonne ortu contrariorum contraria, aut mori, aut non esse creduntur? Videtur ita, sed contra est: nam utraque manent, nec intereunt ab aeterna substantiali sua qualitate. Quomodo istud sit, dicam, adsit Deus, fiet facilior explicatio.
PL 8, 1131Bそれではどうか。反対のものが生起することによって、反対のものは死ぬ、あるいは存在しなくなると信じられるのではないか。そう見えるが、実はその逆である。というのも、両方のものは留まり、その永遠なる実体的性質から滅びることはないからである。これがどのようであるかを述べよう——神が臨みたまわんことを——、そうすれば説明はより容易になるだろう。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.4
Esse in aeternis hoc est esse, quod vivere, quod intelligere. Saepius haec et diximus, et probavimus.
PL 8, 1131B永遠なるものどもにおいて存在することとは、生きること、知解することである。これらのことを我々はしばしば述べ、証明してきた。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.5
Id autem esse ita est, ut sint ibi viventes, intelligentesque substantiae: has accipiamus pro modo existentium res tres praestare, et participatione sui cuncta retinere, et in noetis vigere, sola esse simplicia, divina, aeterna: in mundanis vero et hylicis inesse quidem, sed carnalibus variis ac mortalibus sustineri.
PL 8, 1131Bしかし、この存在することは、そこに生き知解する実体どもがあるようなものである。我々は、これらが、実在するものどもの様態に応じて三つのものを与え、その分有によってすべてのものを保持し、ノエータ(可知的なもの)のうちで力強くあり、〔そこでのみ〕単純・神的・永遠なるものとしてあると受け取ろう。しかし世界的なもの、質料的なものにおいては、〔それらは〕内在してはいるが、さまざまな肉的で死すべきものによって支えられているのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.6
Heic ergo mors si est, corporum mors est; et si plenior adhibeatur intentio, nec corporum, id est, in eo quod hyle sunt; sed horum corporum, in ea specie quae nunc est, effecta quodam interitu dissolutio: sola igitur corporis species dissoluta cum in elementa dispergitur, manent ac sunt unde victura reparantur.
PL 8, 1131Cそれゆえ、ここで死があるとすれば、それは肉体どもの死である。しかも、もっと十分な注意を払うならば、〔それは〕肉体そのものの死でもない、すなわちそれらが質料であるという点においてではない。むしろ、これらの肉体の、今あるその種の姿における、ある滅びによってもたらされた解体である。ゆえに、肉体の種の姿だけが解体されて諸元素へと分散するとき、〔諸元素は〕留まり存在しており、そこから、生きるべきものが再び形づくられるのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.7
Etenim cum in mundo et hyle sit, quae elementis certis semper existit, et cum imagines illorum trium, heic quoque, id est, in mundo se praebeant, quid mors agit illa cum et in suis imaginibus aeterna sint?
PL 8, 1131C実に、世界のうちに質料があって、それは確定した諸元素によって常に実在しているのであり、また、かの三つのもの〔存在・生命・知解〕の像も、ここ、すなわち世界のうちにおいても自らを差し出しているのであるから、それらがその像においてさえ永遠であるとすれば、死はいったい何をなすのか。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.8
Imagines dico potentias per omnia a lineis animae defluentes. Cum igitur aeterna sint ista, aeterna et in hyle elementa: mors si sola composita solvit funditus interit.
PL 8, 1131C私が像と言うのは、魂の諸線〔諸筋道〕からすべてのものへと流れ出るもろもろの可能態のことである。それゆえ、これらのものが永遠であり、質料における諸元素もまた永遠であるならば、死は、もしただ複合されたものだけを解くのであれば、〔それ自体が〕根底から滅びるのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.9
Unde recte dicitur, quod ex vita mors efficiatur, quod ex vigore vivendi compositi cujuslibet corporis fiat usque ad certa resolutio, et rursus in aliam compositionem iisdem cunctis fiat ex morte reparatio.
PL 8, 1131Dそれゆえ、死は生命から生じると正しく言われる、すなわち、いかなる複合された肉体であれ、その生きる活力から、ある確定した分解にまで至るということが起こるのであり、そして再び、同じすべてのものによって別の複合へと、死から回復が生ずるのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.10
Hoc modo et esse in mundo accipiendum, hoc modo heic et quies, et motus: at in divinis, quia nulla sunt corpora, mors nulla: sed et vita alio modo, quippe illa principalis et vera; et idcirco ibi progressio non natalis, aut si placet, natalis magis apparentia et manisfestatio.
PL 8, 1131Dこの仕方で、世界における存在することも理解されるべきであり、この仕方で、ここでの静止と運動も〔理解されるべき〕である。しかし神的な事柄においては、肉体が全く無いので、死も全く無い。しかし生命もまた別の仕方である、というのもそれは根源的で真の生命だからである。それゆえ、そこにおける進み行きは、生まれることによるものではない。あるいはそう言ってよければ、〔そこでの〕生まれることは、むしろ現れであり顕現である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.25.11
Item illa alio modo esse, et non esse, et alio motus atque cessatio: etenim Deus vivit; id autem est esse et intelligere, quae ista unum tria conficiunt, potentias tres, existentiam, vitam, intelligentiam.
PL 8, 1131D同様に、そこでの存在すること・存在しないこと、そして運動・静止も別の仕方である。実に、神は生きる。しかしこれは存在することであり知解することである。これらは一つでありながら三つを、すなわち三つの可能態——実在、生命、知解——を成す。