Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.1
At enim apud Graecos posita est ὑπόστασις, non οὐσία. Videamus quid intersit. Οντα nominant Graeci tam ea quae sunt in aeternis, quam ea quae in mundo atque terrenis: in aeternis igitur Deus est omnipotens, causa omnium; et fons et origo omnium quae sunt, id est τῶν ὄντων πάντων.
PL 8, 1091Dしかし、ギリシア人のもとではヒュポスタシスが置かれており、ウーシアではない、と言われる。両者にどのような違いがあるかを見よう。ギリシア人は、永遠なるもののうちにあるものも、世界と地上的なもののうちにあるものも、共にオンタ(存在するものども)と呼ぶ。したがって永遠なるもののうちでは、神は全能であり、万物の原因であり、存在するものすべて、すなわちトーン・オントーン・パントーン(あらゆる存在するものども)の泉であり起源である。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.2
Quid igitur damus Deo? hoc quod est esse, an omnibus damus esse, do, non damus? Equidem ratio sic se habet, ut primum esse sit Deus.
PL 8, 1091Dそれでは我々は神に何を与えるのか。存在するということをか。それとも、我々はすべてのものに存在を与える――与える、いや与えない――のか。まことに理はこうである。第一の存在は神である、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.3
Verum quia potest accipi esse non aperte quid sit illud esse, si jam comprehensibile erit, ὂν dicitur, id est, forma quaedam in notitiam veniens, quod tale esse jam ὂν et ὕπαρξις dicitur, omnis ὕπαρξις habet quod est esse; quod autem est esse, non continuo καὶ ὕπαρξις est, neque ὂν, nisi potentialiter, non in manifesto ut ὂν dicatur; est enim ὂν figura quaedam formatum illud quod est esse, quod tamen purum tunc purum intelligitur cum intelligitur jam formatum: forma enim intellectum ingenerat, manifeste pronuntiat aliud esse formam, aliud quod formatum est.
PL 8, 1092Aしかし、存在するということそのものが何であるかを明確にすることなく受け取られうる。もしそれがすでに把握可能なものとなっているなら、それはオン(存在するもの)と呼ばれる。すなわち、認識に上ってくるある種の形相であり、そのような存在はすでにオンであり、また、ヒュパルクシス(現存、実存)とも呼ばれる。あらゆるヒュパルクシスは存在するということを持っているが、存在するということそれ自体は、直ちにヒュパルクシスでもオンでもなく、可能態においてのみそうであって、オンと呼ばれるほど顕在的なものではない。というのも、オンとは、存在するということが形づくられたある種の姿だからである。しかしそれが純粋であると理解されるのは、すでに形づくられたものとして理解されるときにおいてである。というのも、形相こそが知解を生じさせ、形相であるものと、形づくられたものであるものとは別であることを明示的に告げるからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.4
Quod autem formatum est, hoc est esse: forma vero est, quae intelligi facit illud quod est esse.
PL 8, 1092Aしかし形づくられたものとは、存在することであり、他方、形相とは、存在するということを知解させるものである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.5
Hoc ergo quod est esse, Deo damus, formam autem Christo, quia per filium cognoscitur pater, id est, per formam, quod est esse; et heic dictum est (Joan. XIV, 9) : Qui me vidit, vidit et patrem.
PL 8, 1092Aしたがって、この存在するということを我々は神に帰し、形相をキリストに帰す。というのも、子を通して父が知られる、すなわち形相を通して存在するということが知られるからである。ここで言われているとおりである(ヨハネ14:9)、「私を見た者は、父をも見たのである」と。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.6
Est ergo et Deus ὕπαρξις, et Christus ὕπαρξις; ὕπαρξις enim cum forma quod est esse, et quia semper simul sunt, et forma esse est, et ipsum esse forma, unde pater in filio, et filius in patre: est enim esse et in patre, quod est potentia, quod prius est ab eo quod est forma.
PL 8, 1092Bしたがって神もヒュパルクシスであり、キリストもヒュパルクシスである。というのも、ヒュパルクシスとは形相を伴った、存在するということだからであり、これらは常に共にあるがゆえに、形相は存在であり、存在自体も形相である。それゆえ父は子の内にあり、子は父の内にある。というのも、存在することは父の内にもあり、それは可能態であって、形相であるものよりも先にあるものだからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.7
Est item rursus et in filio esse; sed istud, quod est esse proprium a patre habet, ut sit illi formam esse; alter ergo in altero, et ambo unum.
PL 8, 1092Bまた同様に子の内にも存在がある。しかしこれは、子に固有の存在するということであって、父から受けているのであり、子にとって存在するということが形相であるようにされている。したがって一方は他方の内にあり、両者は一つである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.8
Ergo ὂν Deus, ὂν filius, id est enim τὸ ὂν esse cum forma: omne enim quod est ὂν esse, est cum forma: hoc et existentia dicitur et substantia et subsistentia, quod enim ὂν est, et existit et subjectum est.
PL 8, 1092Bしたがって神はオンであり、子もオンである。すなわちト・オン(存在するもの)とは、形相を伴った存在だからである。オンである存在はすべて、形相を伴った存在だからである。これは実在(エクシステンティア)とも実体とも自存(スブシステンティア)とも呼ばれる。というのも、オンであるものは、実在してもおり、基体(主体)でもあるからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.9
Hoc autem est quod est esse sine connexo ullo, quod simplex est, quod unum; manifestior igitur subsistentia est, et existentia est, et substantia dicitur.
PL 8, 1092Bしかしこれは、何の結合もない存在するということであり、単純なものであり、一なるものである。したがって、より顕在的なものは、自存であり、実在であり、実体と呼ばれる。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.10
Si ergo dicitur de Deo subsistentia, magis de Deo dicitur substantia, et magis ista, quoniam subjectum significat, et principale quod convenit Deo. Non sit autem subjectum sicut in mundo substantia, sed quod honoratius et antiquius et secundum fontem universitatis.
PL 8, 1092Cしたがって、もし神について自存が言われるなら、なおさら神について実体が言われる。しかもこちらの方がより多く言われる。というのも、これは基体を意味し、神にふさわしい主要なものを意味するからである。ただし、この基体は世界におけるような実体としての基体ではなく、より尊く、より古く、万有の源泉に即したものである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.11
Verum quod est esse, quod praestat Deus his quae sunt, ut unumquodque sit ὁμοούσιος· ergo esse formam habens, et primum solum verum: quoniam quod est illud esse purum est, hoc magis substantia est.
PL 8, 1092Cしかし、神が存在するものどもに与える存在するということ――それによって各々のものがホモウシオスであるようにする――こそが、形相を持つ存在であり、第一の唯一まことのものである。というのも、その存在するということが純粋であるがゆえに、これこそがより多く実体だからである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.12
Quoniam autem rursus et forma est esse, et ipsa substantia est, sed hoc ὑπόστασις dicitur: jam enim formatum esse substantia est, formatum autem esse est Deus, quod Deus est, et pater, sic et filius, quod λόγος et filius.
PL 8, 1092Cしかし他方、形相もまた存在であり、それ自体が実体であるが、これはヒュポスタシスと呼ばれる。というのも、すでに形づくられた存在は実体であり、形づくられた存在とは神であるものであり、父であるものと同様に、子もまたそうであって、ロゴスであり子であるものだからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.13
Subsistentia ergo proprie dicitur de ambobus, quod est substantia: quoniam quod est esse principale, cum forma substantia dicitur.
PL 8, 1092Dしたがって自存は、両者について固有に言われる。それは実体であるものについてである。というのも、主要なる存在するということが、形相とともに実体と呼ばれるからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.14
Haec autem et substantia dicitur, et ideo dictum est, de una substantia tres subsistentias esse, ut ipsum quod est esse subsistat tripliciter, ipse Deus, et Christus, id est Λόγος et Spiritus sanctus. Ergo ὑπόστασις jure Deo datur jure Λόγῳ, id est, patri et filio.
PL 8, 1092Dこれはまた実体とも呼ばれる。それゆえに、一つの実体から三つの自存があると言われてきたのである。存在するということそのものが三重に自存する、すなわち神自身、キリスト、つまりロゴス、そして聖なる霊として。したがってヒュポスタシスは、神に正当に与えられ、ロゴスにも正当に与えられる。すなわち父と子とに、である。
Adversus Arium Libri Quatuor 2.4.15
Id autem Latini substantiam dicunt, quia diximus et substantiam dici posse, scilicet id quod esse est, magis formatum esse. Quae cum ita sint, lecta est ὑπόστασις, haec autem est οὐσία, sicut probavimus.
PL 8, 1092Dこれをラテン人は実体と呼ぶ。というのも、我々はこれもまた実体と呼ばれうると述べたからである。すなわち、存在することであるもの、いやむしろ形づくられた存在である。これらがそうであるなら、ヒュポスタシスは聖書に読まれており、しかもこれはウーシアなのである。我々が示したとおりである。