Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.1
Quod Christus vita est, et quod spiritus, dictum est (Joann. XVI, 63) : Spiritus autem vivificat. Et ibi rursum dicit (II Cor. III, 17) : Dominus autem spiritus est.
PL 8, 1052Bキリストが生命であり、また霊であることは、こう言われているとおりである(ヨハネ6:63)――霊は生かす、と。またそこで再びこう言う(二コリント3:17)――主は霊である、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.2
Quod Christus de Deo, non ex his quae non sunt (II Cor. IV, 4) : Ut non splenderet illis illuminatio Evangelii gloriae Christi, qui est imago Dei. Si imago Dei Christus de Deo Christus. Imago enim imaginalis imago. Imaginalis autem Deus; imago ergo Christus.
PL 8, 1052Bキリストが神から出ており、存在しないものから出たのではないことは(二コリント4:4)――神の像であるキリストの栄光の福音の輝きが、彼らを照らさないように、と。もしキリストが神の像であるならば、キリストは神から出ている。というのも、像とは、原像であるものの像だからである。しかし原像とは神である。それゆえキリストは像なのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.3
Sed imago imaginalis imago est, et quod imaginale est principale. Imago autem secunda, et aliud secundum substantiam ab eo quod imaginale. Sed non intelligimus ibi imaginem sicuti in sensibilibus.
PL 8, 1052Cしかし、像は原像の像であり、原像であるものが第一のものである。像は第二のものであり、原像であるものとは実体において異なる別のものである。しかしここでの像を、感覚的なものにおける像と同じように理解してはならない。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.4
Hic enim nec substantiam intelligimus imaginem: umbra enim quaedam est in aere, aut in aqua per quoddam corporale lumen corporalis effluentiae per reflexionem figura, ipsa per semet nihil, nec proprii motus, imaginalis solum substantia, neque corpus, neque sensum, neque intelligentiam habens, et ablato aut turbato in quo figuratum est, omnino nihil et nusquam est.
PL 8, 1052Cこちら(感覚的なもの)では、我々は像を実体として理解するのではない。というのも感覚的な像とは、空気中の、あるいは水中の、ある種の物体的光による物体的流出の反映によって生じる形にすぎない影のようなものであり、それ自体としては何ものでもなく、固有の運動も持たず、原像となるものの実体のみに依存し、身体も感覚も知解も持たず、それが映し出されている当のものが取り除かれるか乱されるかすれば、まったく無に帰し、どこにも存在しなくなるものだからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.5
Alio igitur modo dicimus Christum imaginem Dei esse, primum esse, et per semet esse; et quae sit intelligens esse; et viventem dicimus imaginem, et vivefacientem, et semen omnium quae sunt: λόγος enim per quem omnia, et sine isto nihil.
PL 8, 1052Cそれゆえ我々は、別の仕方で、キリストが神の像であると言う。第一の存在であり、自らによって存在するものとして、また知解する存在であるものとして。そして我々は、この像を生ける像、生かす像、また存在するすべてのものの種であると言う。というのも、ロゴスとはこの方を通してすべてが在り、この方なしには何もないところの方だからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.6
Sed ista omnia etiam Deo attributa sunt: ergo ὁμοούσιοι Deus et λόγος. Et quare imago Dei λόγος?
PL 8, 1052Dしかしこれらすべてのことは神にも帰せられる。それゆえ神とロゴスとはホモウシオスである。ではなぜロゴスが神の像なのか。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.7
Quoniam Deus in occulto, in potentia enim; λόγος autem in manifesto: actio enim; quae actio habens omnia quae sunt in potentia, vita, et cognoscentia secundum motum producit et manifestat omnia: propter quod omnia quae sunt in potentia imago est actio, unicuique eorum quae in potentia sunt speciem perficiens, et existens per semet, a nihilo enim nulla substantia.
PL 8, 1052D神は隠れたところにあるから、すなわち可能態においてあるからである。しかしロゴスは顕現においてある、すなわち現実態である。この現実態は、可能態においてあるすべてのものを持ち、生命であり認識であって、運動に即してすべてを産み出し、顕現させる。それゆえ、可能態においてあるすべてのものにとって、現実態こそがその像なのであり、可能態にあるものそれぞれに種(形相)を完成させ、自らによって実在する。無からはいかなる実体も生じないからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.8
Omne enim esse inseparabilem speciem habet; magis autem ipsa species, ipsa substantia est: non quod prius sit ab eo quod est esse species, sed quod definitum facit species illud, quod est esse species.
PL 8, 1052Dあらゆる存在することは、分かちがたい種(形相)を持つ。むしろ、その種自体が実体そのものである。存在することであるものより種が先にあるのではなく、種であるということが、存在することであるものを限定するのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.9
Etenim quod est esse, causa est speciei esse in eo, quod esse est. Et ideo quod est esse, pater est. Quod species, filius. Rursus quod ipsum quod est esse, praestat speciei ipsum quod est esse: esse autem speciei, imago est ejus quod est esse.
PL 8, 1053Aまさに、存在することであるものは、存在することであるもののうちに種が存在することの原因である。それゆえ存在することであるもの、それは父である。種であるもの、それは子である。さらに、存在することであるもの自体が、種に存在することそのものを与える。種の存在すること、それは存在することであるものの像なのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.10
Quod est juxta causam: Primum quod est esse ὁμοούσιον, ergo esse ipsis duobus, et secundum esse imago est primi esse sine tempore: primum et secundum dico juxta causam. Aliud alio ad ipsum quod est esse pater et filius.
PL 8, 1053Aこれは原因に即してのことである。第一の存在することであるものはホモウシオスであり、それゆえ存在することは両者にとって共通であり、第二の存在することは、時を隔てることなく、第一の存在することの像である。第一、第二とは原因に即して言うのである。父と子とは、存在することであるものに関して、互いに異なる者である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.11
Quod autem non retrorsum causa, idcirco pater pater, et filius filius. In eo autem quod esse est, ambo simul sunt, et semper ambo, ὁμοούσιον juxta quod est esse, secundum autem quod est potentia et actione, potentia pater, actione filius.
PL 8, 1053Aしかし原因は逆にはならない。それゆえ父は父であり、子は子である。しかし、存在することであるものにおいては、両者は同時にあり、常に両者である。存在することに即してホモウシオスである。しかし可能態と現実態とに即して言えば、父は可能態であり、子は現実態である。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.12
Natus igitur filius, habens in actione et potentialiter esse, sicuti potentialiter esse habet ipsum actionem esse in semetipso, quod est potentialiter esse. Ipsum autem habet, secundum intellectum accipite, non enim habet, sed ipsum est. Simplicia enim ibi omnia.
PL 8, 1053Bそれゆえ子は生まれた者であり、現実態において、また可能態的に存在することを持つ。ちょうど、可能態的に存在することが、自らのうちに現実態としての存在することを持つのと同様であり、それが可能態的に存在することなのである。しかし『持つ』ということは、知解に即して受け取られるべきである。というのも、そこでは持つのではなく、それがそれであるからである。そこではすべてが単純だからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.13
Sed dixi secundum Evangelium (Joann. XVI, 15) : quaecumque habet pater, eadem habet filius. Secundum istam rationem et pater in filio est, et filius in patre, et ὁμοούσιον ambo, et imago filius patris; ipsum enim esse duorum ὁμοούσιον.
PL 8, 1053Bしかし私は福音書に即して言った(ヨハネ16:15)――父が持つものはすべて、子も持つ、と。この理に即して、父は子のうちにあり、子は父のうちにあり、両者はホモウシオスであり、子は父の像である。というのも、両者の存在すること自体がホモウシオスだからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.14
Quod autem alterum ab altero, imaginale et imago. Et rursus, quod alter ab altero, unum ingenitum, aliud genitum; sine tempore autem ista, quod in principio ista, et ab aeterno in aeternum.
PL 8, 1053Bしかし、一方が他方から異なるのは、原像と像としてである。さらに、一方が他方から異なるのは、一方は生まれざる者であり、他方は生まれた者である、という点においてである。しかしこれらのことは時を超えている。これらは初めにあり、永遠から永遠へとあるからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.19.15
Neque igitur qui hominem dicunt Christum, neque qui ex nihilo, neque qui ex aliquo tempore nec alii hujusmodi in ista perspectione locum habent.
PL 8, 1053Bそれゆえ、キリストを単なる人間だと言う者たちも、無から出たと言う者たちも、ある時から出たと言う者たちも、その他これに類する者たちも、この観照のうちには居場所を持たないのである。