Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.1
Duae igitur intelligentiae, una intus existens quod est illi esse: alia existens, quod est illi intelligendo esse. Haec foris, haec filius.
PL 8, 1133Bゆえに二つの知解がある。一つは内において実在する知解であり、それにとって存在することそのものである。もう一つは実在する知解であり、それにとって知解することによって存在することである。この後者が外なるものであり、この後者が子である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.2
Quoniam vero intelligendo se intelligentia Deum intellexit, utique intelligentiam internam, illa autem Deus est; intellexit et verum esse, et verum vivere, et verum intelligendo exstitit et ipsa verum esse, verum vivere, verum intelligere.
PL 8, 1133Bしかし、自らを知解することによって、知解は神を知解した、すなわち内なる知解を〔知解した〕、そしてそれこそが神なのである。そして〔知解は〕真の存在すること、真の生きることを知解した。そして真に知解することによって、それ自身も真の存在すること、真の生きること、真の知解することとして実在するに至った。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.3
Etenim qui unum intelligit, et habet unum, et est unum: secundum ejus apud se intelligentiam: sic ergo filius, id est, intelligentia, intelligendo se genita, intelligentia intellexit Deum, et omnia illa quae ingenita Deus sunt, et intelligendo πλήρωμα quaerendo, et πλήρωμα intelligendo, unde idem extitit quod pater.
PL 8, 1133B実に、一を知解する者は、一を持ち、一である、その者が自らのもとに持つ知解に応じて。それゆえ、子、すなわち知解——自らを知解することによって生まれた知解——は、神を、そして神である生まれざるすべてのものを知解した。プレーローマ(充満)を求めつつ知解し、プレーローマを知解することによって、〔子は〕父と同一のものとして実在するに至った。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.4
Etenim cum πλήρωμα pater sit necessario, χώρημα suum habet infinitum, licet et sibi finitum: ubi πλήρωμα suum tenet et capit, eodemque modo filius recipiendo et quaerendo: hoc est enim recipere χώρημα, existere, intelligendo autem totum quod pater πλήρωμα, exstitit genitus, et ipse totus ex toto: et quia intelligentia est intelligens intelligentiam, cum lumen rerum sit intelligentia, existit lumen ex lumine: et quia intelligentia utraque, verum lumen ex vero lumine.
PL 8, 1133C実に、父は必然的にプレーローマ(充満)であるので、〔父は〕自らの無限なるコーレーマ(受容の場)を持つ——もっとも自分自身にとっては有限ではあるが。そこにおいて〔父は〕自らのプレーローマを保持し、容れている。そして同じ仕方で子も、受け取り求めることによって〔コーレーマを持つ〕。というのも、コーレーマを受け取るということが、実在するということだからである。しかし、父であるプレーローマの全体を知解することによって、〔子は〕生まれた者として実在するに至った、しかも全体から出た全体として。そして、知解は知解を知解するものであるから、事物の光が知解であるならば、光から光が実在する。そして、両者が知解であるから、真の光から真の光が〔実在する〕。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.5
Itemque cum Deus sit intus intelligentia, ista intelligendo se intelligentia Deus ex Deo est: ὁμοούσιον ergo in omnibus, in eo quod esse, et vivere, et intelligere.
PL 8, 1133C同様に、神が内なる知解であるので、自らを知解することによってこの知解は神から出た神である。ゆえに、存在すること、生きること、知解することにおいて、すべてのことにおいてホモウシオスである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.6
Item in eo quod uterque χώρημα et πλήρωμα est: item in eo quod imago et imago: dictum est enim (Gen. I, 26) ad imaginem nostram.
PL 8, 1133C同様に、両者がコーレーマでありプレーローマであるという点においても〔ホモウシオスである〕。同様に、〔両者が〕像であり像であるという点においても〔そうである〕。というのも、「我々の像にかたどって」(創世記1:26)と言われているからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.7
Et in eo quod lumen et lumen, et in eo quod verum lumen et verum lumen, et in eo quod Spiritus et Spiritus: et in eo quod motus et motus, sed pater motus quiescens, id est, interior, et nihil aliud quam motus, non motione motus, filius autem motione motus est, uterque tamen motus.
PL 8, 1133Dまた、〔両者が〕光であり光であるという点においても、真の光であり真の光であるという点においても、霊であり霊であるという点においても〔ホモウシオスである〕。また、〔両者が〕運動であり運動であるという点においても〔そうである〕、ただし父は静止した運動、すなわち内的な運動であって、動くことによらない運動、運動そのものにほかならないが、子は動くことによる運動である。しかしいずれも運動である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.8
Item uterque actio et opera, uterque vita, et uterque a se habens vitam voluntas et voluntas, eadem virtus, sapientia, verbum Deus, Deus et Deus vivus et Deus vivus, ex aeterno et ex aeterno invisibilis et invisibilis: nam dictum a Matthaeo (Matth. XI, 27) : Nemo novit filium nisi pater, neque patrem nisi filius, Simul ambo: hoc enim significat ὁμοούσιον, praeter eamdem οὐσίαν.
PL 8, 1133D同様に、両者は働きであり業であり、両者は生命であり、両者はそれぞれ自らから生命を持つものであり、意志であり意志であり、同じ力、知恵、言葉、神であり、神であり生ける神であり生ける神であり、永遠より永遠より、見えざる者であり見えざる者である。というのもマタイによって言われているからである、「父のほかに子を知る者はなく、子のほかに父を知る者はいない」(マタイ11:27)と。両者が同時に〔知る〕——これはまさにホモウシオスであることを意味する、同一のウーシア(実体)であることに加えて。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.9
Haec cuncta illo pleno intelligi possunt (Joan. XVI, 15) : Omnia quae habet pater, mihi dedit. Et, Omnia quae habet pater, et ego habeo.
PL 8, 1134Aこれらすべては、あの充満なる言葉によって知解されうる(ヨハネ16:15)、「父が持つものはすべて、私に与えられた」、また「父が持つものはすべて、私もまた持っている」と。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.29.10
Omnia, inquit: si omnia ὁμοοούσιον filius patri: Idem ergo: et si idem, par; et si par, recte Paulus de filio Dei Jesu Christo dixit (Philipp. II, 6) : Qui cum esset in Dei forma, non rapinam arbitratus est ut esset aequalis Deo.
PL 8, 1134A「すべて」と彼は言う。もしすべてにおいて子が父とホモウシオスであるなら、〔子は父と〕同一である。そして同一であるなら、等しい。そして等しいのであれば、パウロが神の子イエス・キリストについて正しく言ったとおりである(フィリピ2:6)、「彼は神の形相のうちにあったが、神と等しくあることを、奪い取るべきこととは考えなかった」と。