Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.1
Discedant ergo Patripassiani, quoniam nos et patrem dicimus et filium, ipsum solum passibilem juxta motum in hyle. Discedant Ariani, quoniam nos naturae filium dicimus, ante omnem creaturam genitum.
PL 8, 1075Bそれゆえ聖父受苦説論者は退くがよい。我々は父も子も語り、彼のみを、ヒュレー(質料)における運動に応じて受苦しうる者とするからである。アリウス派も退くがよい。我々は子をすべての被造物に先立って生まれた、本性の子と言うからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.2
Discedant et ἀπὸ τοῦ ὄντος dicentes Christum esse, quod a Deo factus sit, qui Deus ὂν est: nos enim filium dicimus naturam, et a patre ipsum esse, et in patre.
PL 8, 1075Bまた、キリストは「アポ・トゥ・オントス」(存在するものから)であると言う者たち——彼はオン(存在するもの)である神によって造られたからだ、と言う——も退くがよい。我々は子を本性と言い、その存在することそのものが父からであり、また父のうちにある、と言うからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.3
Discedant Marcelli et Photini discipuli, ipsum enim Verbum dicimus in carne fuisse, non aliud Verbum esse, et aliud hominem, in quo Christum dicunt esse, sed ipsum Λόγον carnem induisse. Illi enim dicunt esse et Deum, et Λόγον, et Spiritum.
PL 8, 1075Bマルケッルスとフォティヌスの弟子たちも退くがよい。我々は、言葉そのものが肉のうちにあったと言うのであって、言葉が一つのもの、人間がまた別のもの——彼らはこの人間のうちにキリストがあると言う——であるとは言わず、ロゴスそのものが肉をまとったと言うからである。彼らは、神とロゴスと霊とがある、と言う。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.4
Quartum autem filium, id est hominem, qui ex Maria, quem assumpsit Λόγος, et ut ministrum rexit cui homini dicunt, et sedem paratam esse. Exciderunt ergo a Trinitate. Si autem manet Trinitas sola, ipse homo et λόγος; quem λόγον, nos supra filium demonstravimus.
PL 8, 1075Bそして第四のもの——すなわちマリアからの人間、ロゴスが取った者——を彼らは子と呼び、ロゴスはこれを僕として導いたのであり、この人間のために座も用意されている、と言う。したがって彼らは三位一体から脱落した。しかしもし三位一体のみが残るなら、この人間自身もまたロゴスである——このロゴスを、我々は上で子であると示した。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.5
Non autem hoc significat: et λόγος, caro factus est, corruptus λόγος in carnem conversus est, sed λόγος, per quem effecta sunt omnia, et omnia effectus, et caro factus est, ut in carne cum esset, totum hominem sua passione et morte juxta passiones corporis mercaretur.
PL 8, 1075Cこれは、ロゴスが肉となった、ということが、腐敗したロゴスが肉に転じた、ということを意味するのではない。そうではなく、それを通してすべてがなされたロゴスが、すべてのものとなり、肉となったのであって、それは肉のうちにあることによって、全き人間を、その受苦と死とによって、身体の諸々の受苦に応じて贖うためである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.6
Si enim non erat ipse homo de Maria, quare exinanivit semetipsum? Et quid est (Philipp. II, 7) formam servi accipiens? et quid rursus est (Joan. I, 14) , et Λόγος caro factus est? Discedant et Basilii, ὁμοούσιοι.
PL 8, 1075Cもし彼自身がマリアから生まれた人間そのものでなかったならば、なぜ自分自身を空しくしたのか。(フィリピ2:7)「僕の形を取り」とは何であるのか。また重ねて(ヨハネ1:14)「ロゴスが肉となった」とは何であるのか。バシレイオスの徒、ホモイウシオイ(ホモイウシオス派)〔底本はホモウシオイ。文脈からホモイウシオイと読む〕も退くがよい。
- ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.7
Nos enim ὁμοούσιον dicimus, et veritate, et juxta Synodum in Nicaeapoli. Sic enim et pater, et filius unum ambo, et semper, et simul ambo, et quoniam ὁμοούσιον.
PL 8, 1075C我々はホモウシオスを、真理において、またニカイア(ニカエアポリス)の教会会議に従って言うのである。父と子はこのようにして両者ともに一つであり、常に、また同時に両者であり、ホモウシオスであるからである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.8
Quod autem ὁμοούσιον dicunt, et si confitentur filium a patre habere substantiam, sed aliud quidem dicunt, dicentes neque generatione filium, neque faciendo esse a Deo, sed compulsu istorum duorum, et generationis et faciendi, veluti lapidis et ferri, atque inde emitti flammam.
PL 8, 1075Dしかし彼らがホモイウシオス〔底本はホモウシオス。文脈からホモイウシオスと読む〕と言うとき、たとえ子が父から実体を持つと告白するとしても、彼らは実は別のことを言っている。子は生成によっても、造ることによっても神から存在するのではなく、この二つ、すなわち生成と造ることとの打ち合わせによって存在するのであって、あたかも石と鉄を打ち合わせ、そこから炎が発せられるようなものだ、と言うのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.9
Ista dicentes occulti Ariani sunt. Primum non generatione dicentes Dei filium esse, sed factura, quod dogma est Arii; factura enim est, quod a compulsu exilit, et ex nihilo est. Non enim a ferro aut lapide flamma, quod maxime Arius insanus sapit.
PL 8, 1075Dこのように言う者たちは隠れたアリウス派である。第一に、彼らは神の子が生成によってではなく、造られたことによって存在すると言う——それはアリウスの教義である。打ち合わせから飛び出すものは造られたものであり、無から存在するからである。炎は鉄や石から出るのではないのであって、これこそ狂ったアリウスが何よりも考えていることである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.10
Etsi collisio facta est, fuit quando non fuit: et si compulsum faciendi et generatione factus est filius, praeexstitit factio et generatio antequam fuisset filius. Posteriora autem ista. Quomodo ergo compulsio?
PL 8, 1075Dたとえ衝突が起こったのだとしても、〔それなら〕彼がいなかった時があったことになる。また、もし子が造ることと生成との打ち合わせによって造られたのであれば、子が存在する以前に、造ることと生成とが先に実在していたことになる。しかしこれらは後なるものである。ではどうして打ち合わせでありえようか。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.11
Et hoc Arii: deinde quomodo ista collisio? et quorum et in quo? Numquid voluntatum in Deo concursio? Numquid passionum aut differentiarum, maxime contrariarum motionum?
PL 8, 1076Aこれもまたアリウスの教義である。さらに、この衝突とはどのようなものか。何と何との、また何においてか。神における意志の衝突だろうか。受動や差異の、まして相反する運動の衝突だろうか。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.45.12
Et si istud passus est pater, qui est sine passione, et non ex sua substantia apparuit ei filius: collisione enim duarum aut voluntatum, aut passionum, nec voluntas facta est, nec passio, multo magis nec substantia a substantia paterna, sed extra quaedam substantia, quae ex nihilo existeret de λόγῳ ad patrem. Suspicari ista, impia blasphemia.
PL 8, 1076Aそしてもし受動なき父がこれを受けたのだとすれば、子もまた父自身の実体から父に現れたのではないことになる。二つの意志、あるいは二つの受動の衝突によっては、意志も受動も生じないのであり、まして父の実体からの実体などなおさら生じない。むしろ、何か外なる実体が無から実在することになる——ロゴスに関して、父に対して〔de λόγῳ ad patrem の係りは定かでなく、直訳にとどめた〕。そのようなことを推測することさえ、不敬な冒瀆である。