Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.1
Spirat autem spiritus, et a se spirat, et Deus spiritus est: spirat vero, hoc est, quod vivit: vivit ergo a se et semper spiritus, qui Deus est: vivit, inquam, atque in actu vivendi, et ipso opere vita cum vivit, opere vitam cum vivit, operatur.
PL 8, 1120Aしかし霊は息をする。それ自体から息をする。そして神は霊である。息をするとは、まさに生きるということである。それゆえ霊は、それ自体から、また常に生きる。それは神である。私が言うのは、生きているということ、そして生きるという働きにおいて、まさにその働きによって生きつつ生命があり、その働きによって生きつつ働くということである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.2
Nata ergo est vivente Deo vita aeterna, generata est, et quia vivit, ipsum substantia est: et quod est ab eo quod vivit, et vita ipsa substantia est, per eadem aequalis ac simul, quia ipsum vivit vita est, atque ipsa vita vivendo existit ut vita sit.
PL 8, 1120Aそれゆえ、生きる神から永遠の生命が生まれた、生成された。そして生きるがゆえに、それ自体が実体である。そして、生きるものから出るところのもの、生命自体もまた実体であり、同じ実体に等しく、同時にある。というのも、まさに生きるものが生命であり、生命自体が生きることによって実在し、生命として存在するからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.3
Spiritus ergo est vivere, et vita spiritus est: complectitur se utrumque, et in utrumque est, et alterum non ut geminum et adjectum, sed simplicitate ex se atque in se existentis, quasi alterius substantiae duplicatum, nunquam a se discretum, quia in singulis geminum.
PL 8, 1120Bそれゆえ霊は生きることであり、生命は霊である。両者は互いを包み合い、それぞれが他方のうちにある。そしてどちらか一方は、二重のもの、付加されたものとしてあるのではなく、それ自体から、またそれ自体のうちに実在するものの単純性によって、いわば別の実体の二重化であるかのようにでありながら、決してそれ自体から切り離されることはない。というのも、それぞれが〔他方において〕二重に現れるからである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.4
Etenim vivere cum vita est, et vita rursus cum eo est quod est vivere: vivere autem, ut docuimus, Deus est, vita Christus: et quia vivere ut generator est vitae: actu enim, quod est vivere, ut quaedam prolis vita generatur, fit vivere pater, filius vita, ista ipsa quidem, qui alterum altero, idcirco duo.
PL 8, 1120B実際、生きることは生命とともにあり、また生命は再び生きることであるものとともにある。しかし生きることは、我々が教えたとおり神であり、生命はキリストである。そして、生きることは生命の生む者であるがゆえに、現実の働きにおいて、生きることであるものから、いわば子としての生命が生み出されるのであり、生きることが父となり、生命が子となる。これらはまさに同一のものでありながら、一方が他方によるものであるがゆえに、それゆえ二つなのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.5
Unde enim duo, nisi alterum ab altero? et semper quod ab altero est filius est, illud autem unde alterum, pater.
PL 8, 1120Bというのも、一方が他方に由来しないのであれば、なぜ二つがあろうか。そして常に、他方から出るものが子であり、他方の出るところのものが父である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.6
Sed nunc non ita alterum ut discretum atque diversum, sed tantum alterum ab altero, ut conficiens atque confectum, et generans atque gneratum, conjunctione substantiae utrumque unum, cum et vivere vita sit et vita ipsa vivere: hinc pater et filius, unus Deus.
PL 8, 1120Cしかしいまここでは、切り離され異なるものとしての別ということではなく、単に一方から他方であるということであり、作り成すものと作り成されたものとして、生むものと生まれたものとして、実体の結合によって両者は一つである。生きることが生命であり、生命自体が生きることであるからである。ここから父と子とは一つの神である。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.7
Et quia conversio naturalis existentiae non nisi una est: ut enim in eo quod est vivere inest vita, et item in eo quod est vita, inest vivere; una sola et conversio est.
PL 8, 1120Cそして自然本性的な実在の転換はただ一つしかない。というのも、生きることであるところのもののうちに生命が内在し、同じく生命であるところのもののうちにも生きることが内在するからである。転換はただ一つだけである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.8
Unde cum in eo quod vita est, insit et vivere; idcirco unigenitus filius consubstantialis patri, unus et ipse filius, pater unus.
PL 8, 1120Cそれゆえ、生命であるものに生きることが内在するがゆえに、独り子である子は父と同一実体であり、子自身が一つであり、父も一つである。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.9
Unde una eademque substantia, et simul ac semper: Hoc est enim ὁμοούσιον, ὁμοῦ οὐσίαν ἔχων, simul substantiam habens, paremque existendi vim atque virtutem, eamdemque substantiae naturam, nullo tempore praeeunte; quod nos consubstantiale dicimus, causativo priore quod est vivere, ad id quod vita est, ut illud generans ac pater, hoc genitum ac filius, et sit, et esse dicatur.
PL 8, 1120Cそれゆえ、一にして同じ実体、しかも同時かつ常にそうである実体である。というのもこれこそがホモウシオス(同一実体)、ホモウー・ウーシアン・エコーン、すなわち同時に実体を持つということであり、実在の力と力能を等しくし、実体の本性を同じくし、いかなる時も先立つことのないということだからである。我々はこれを「同一実体」と言う。ただし、生きることであるものが、生命であるものに対して原因として先にあり、前者が生む者にして父であり、後者が生まれた者にして子であり、またそう言われるのである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.10
Ergo quia insunt sibi, et licet pater cum sit, filius non sit: rursusque cum filius, qui est ejus cujus est filius, pater non sit; tamen vi rerum et substantiae parilitate, cum vivere vita sit et una sit vivere, merito divina Salvatoris voce pronuntiatum est (Joan. XVI, 10, 11) : Et ego in Patre, et Pater in me.
PL 8, 1120Dそれゆえ、彼らは互いに内在し合っており、父である者は父である以上子ではなく、逆に、その者の子である子は父ではないとしても、それでも事柄の力と実体の同等性によって、生きることが生命であり、生きることが一つである以上、救い主の神的な声によって、こう正しく宣言されたのである(ヨハネ16:10-11)「私は父の内にあり、父は私の内にある」〔引用文はヨハネ14:10–11 に当たり、底本の引用箇所表示は食い違っている〕。
Adversus Arium Libri Quatuor 4.10.11
Hinc et illud est (Joan. X, 30) : Ego et Pater unum sumus: etenim cum rerum vi et natura ipsa duce nihil sint omnia, si non vivant, et motu vitali vacua, nec molem hylicum aut existentiae vel imaginem, vel speciem habere credantur: fluendi enim ac refluendi natura incondite subsistendi, non recipit vis lubrica inconstans, nec formam recipit, ut aliquid esse dicatur.
PL 8, 1120Dここからまた(ヨハネ10:30)「私と父とは一である」ということも来る。というのも、事柄の力と自然本性そのものが導くところに従えば、もしすべてのものが生きず、生命の運動を欠いているならば、それらは無に等しく、質料的な塊も、実在の像も、姿も持つとは信じられないからである。というのも、流れ去り流れ戻り、無秩序に自存する本性の、滑りやすく不安定な力は〔natura の係りは定かでない。vis を限定するものと取った〕、〔像も姿も〕受け入れず、何かが存在すると言われるための形相も受け入れないからである。