マリウス・ウィクトリヌスc. 290–c. 365

Patristica — 教父文献 日本語対訳 › Patrologia Latina › Vol. 8 › Adversus Arium Libri Quatuor

Liber II, Caput IX 第II巻 第IX章

Marius Victorinus · Adversus Arium Libri Quatuor · PL 8, 1095A · 12 sectiones

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.1

1

At enim quia non intelligitur, et scandalum facit tollendum et de fide et tractatu, aut certe latine ponendum: non intelligitur, dicunt. Ergo nec latine potest dici.

PL 8, 1095A

しかし、それが理解されないからという理由で、躓きとなるからこれを除くべきだ、また信仰と議論から除くべきだ、あるいは少なくともラテン語に置き換えるべきだ、と彼らは言う。それは理解されない、と彼らは言う。したがってラテン語でも言うことはできない、というのか。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.2

2

Non intelligitur, quare vos timetis istud? qui enim oppugnant, timent tamen: si timetis; haeretici estis, hoc excluso subintrare cupitis. Num si οὐσίαν in Deo negatis, ὁμοούσιον ideo tolli vultis, quia οὐσίαν fatentur? Ergo intelligitis et timetis.

PL 8, 1095A

それが理解されないのなら、なぜ諸君はこれを恐れるのか。攻撃する者たちも、なお恐れているのである。もし諸君が恐れているなら、諸君は異端者であり、この語を除くことによって忍び込もうとしているのだ。諸君は神におけるウーシアを否定しているがゆえに、それゆえホモウシオスを除きたいのではないか。彼らがウーシアを認めているからこそ。それゆえ諸君は理解しており、そして恐れているのだ。

  • ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.3

3

Si autem et Basilius ὁμοούσιον dicit, et hoc quoque nomen adversum vobis est, et ideo et hoc repudiatis, quia semel οὐσίαν negatis in Deo. Si autem ideo repudiatis, quia intelligitis; et ipse Basilius intelligit qui ὁμοούσιον dici vult, de quo post loquemur.

PL 8, 1095A

しかし、もしバシレイオスもまたホモイウシオス〔底本はホモウシオス。文脈からホモイウシオスと読む〕と言うのであれば、この語もまた諸君に対立するものであり、それゆえ諸君はこれをも拒むのである。諸君はひとたび神におけるウーシアを否定したからである。しかしもし諸君が理解しているからこそこれを拒むのであれば、ホモイウシオスと言われることを望むバシレイオス自身もまた理解しているのである。彼については後で語ろう。

  • ホモイウシオス(ὁμοιούσιος、ラテン語 homoeusion/similis substantiae)=「類似実体の」。350年代に、アンキュラのバシレイオスら東方の司教たちが唱えた語で、子は実体において父に「似ている」と言う。子を被造物とし、父に「似ていない」とする人々(アノモイオイ)を退けつつ、ホモウシオスへの警戒も保つ立場である。ホモウシオスとはギリシア語で一文字(ι)しか違わない。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.4

4

Non est ὁμοούσιον nomen, quod non intelligitur. Latine, inquiunt, dicatur. Quia difficile dicitur, ideo expetitis; et si dicatur, sequimini. Magnum miraculum! verbum vos haereticos facit, vel potius sonus verbi, quod graece dicitur.

PL 8, 1095B

ホモウシオスは理解されない語ではない。ラテン語で言え、と彼らは言う。それが言い難いからこそ諸君はそれを求めているのであり、もしラテン語で言われるなら、諸君は従うだろう。大した奇跡だ。諸君を異端者にするのは、語そのものというより、ギリシア語で言われるその語の響きなのだ。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.5

5

Deinde si latine dixero, quia Ecclesia habet Graecos, et quia omnis scriptura vel Veteris Testamenti et Novi, et graece et latine scripta est, si non ponimus graece, interrogati a Graecis, quid respondebimus? Necessario dicendum est ὁμοούσιον· ergo ponendum.

PL 8, 1095B

次に、もし私がラテン語で言ったとしても、教会にはギリシア人がおり、旧約も新約もあらゆる聖書はギリシア語とラテン語の両方で書かれているのだから、もし我々がギリシア語で置かなければ、ギリシア人から問われたとき、我々は何と答えるのか。ホモウシオスは必然的に言われなければならない。それゆえ置かれるべきである。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.6

6

Quid autem? In Scripturis non multa sunt nomina, vel graeca, vel hebraica, aut interpretata, aut non interpretata? ut (Matth. XXVII, 46) , Ηλεὶ, Ηλεὶ, λαμᾶ σαβαχθανεί. Item Golgotha, et Emmanuel.

PL 8, 1095B

それにまた、聖書の中には、ギリシア語であれヘブライ語であれ、翻訳されたものも翻訳されなかったものも、多くの語があるではないか。たとえば(マタイ27:46)、「エーレイ、エーレイ、ラマ、サバクタネイ」のように。またゴルゴタ、そしてインマヌエルも同様である。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.7

7

Item (I Cor. XVI, 22), Si quis non amat Dominum nostrum Christum filium, ἀνάθεμα. Sexcenta alia aut interpretata, posita tamen: aut non interpretata, et sola posita; aut anathema, quod non exprimitur, nec latine nec graece, et tamen positum est, et quotidie usurpatur, sicut et Alleluia, et Amen, quae in omni lingua incommutabiliter dicuntur.

PL 8, 1095B

また(一コリント16:22)、「もし誰かが我々の主キリスト、子を愛さないなら、アナテマ(呪われよ)」とある。他にも無数の語が、翻訳されたうえで置かれていたり、翻訳されずにそのまま置かれていたりする。あるいは「アナテマ」のように、ラテン語でもギリシア語でも表現されず、それでもそのまま置かれ、日々用いられている語もある。「アレルヤ」や「アーメン」もまた同様であり、これらはあらゆる言語において変わることなく言われる。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.8

8

Licet igitur ponere eodem modo ὁμοούσιον. Certe verbum cum tollendum est, aut quia obscurum est tollitur, aut quia contrarium, aut quia minus vel plus exprimit, aut quia supervacuum est.

PL 8, 1095C

したがって、同じ仕方でホモウシオスを置くことも許される。確かに、ある語が除かれるべきであるとき、それは不明瞭であるがゆえに除かれるか、あるいは矛盾するがゆえに、あるいは意味することが少なすぎるか多すぎるがゆえに、あるいは余計であるがゆえに、である。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.9

9

Hoc non obscurum est; nam et nos diximus quod significet; et vos quia intelligitis, timetis: et Basilius, quia intelligit, mutat.

PL 8, 1095C

この語は不明瞭ではない。我々はそれが何を意味するかを既に述べたからであり、諸君もそれを理解しているからこそ恐れているのであり、バシレイオスもまたそれを理解しているからこそ、これを変えようとするのである。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.10

10

Contrarium autem non est, nam cum de substantia jam omnes fateamur: substantia est enim Deus, Spiritus, lumen; quae de Deo patre et Christo dicuntur. Hoc verbum ὁμοούσιον, cum de substantia dicatur, non potest esse contrarium. Sed minus aut amplius exprimitur.

PL 8, 1095C

また矛盾するものでもない。というのも、実体についてはすでに我々すべてが認めているからである。神は実体であり、霊であり、光であって、これらは父なる神とキリストについて言われることだからである。このホモウシオスという語は、実体について言われるものであるから、矛盾するものではありえない。問題があるとすれば、むしろ意味することが少なすぎるか多すぎるかということである。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.11

11

Corrigendum potius quam auferendum. Jam vero supervacuum quomodo? quia jam dictum, ubi dictum: an quia non utile, quod excludit haereticos maxime Arianos? Quod majoribus positum ut murus et propugnaculum? Sed nuper est positum.

PL 8, 1095D

除くよりもむしろ正すべきである。それでは、余計であるとはどういうことか。すでに言われていることを、別の箇所でまた言うから余計なのか。それとも、とりわけアリウス派の異端者たちを締め出すという点で、役に立たないというのか。先人たちによって城壁や砦として置かれたこの語が。しかし彼らは言う、これは最近置かれたものだと。

Adversus Arium Libri Quatuor 2.9.12

12

Quia nuper erupit venenata cohors haereticorum, quo tamen conditum juxta veterem fidem, nam et ante tractatum, multi orbis episcopi trecenti quindecim in civitate Nicaea quam per totum orbem decretam fidem mittentes, episcoporum millia in eadem habuerunt, vel illius temporis, vel sequentium annorum. Probatum autem ab imperatore imperatoris nostri patre.

PL 8, 1095D

それは、最近になって毒された異端者の一団が噴出したからであり、それでもこの語は古来の信仰に即して定められたものである。実にこの議論以前にも、全世界から集まった三百十五人の多くの司教たちが、ニカイアの都市において、全世界に布告された信仰を送り出し、その時代のものであれ、その後の年月のものであれ、幾千の司教たちが同じ信仰を保持したのである。そしてそれは、我々の皇帝の父である皇帝によって是認された。