Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.1
Habemus ergo quod Christus habet nomen patris, et quod vita est, et habet protestatem dare vivere. Quod ipse vita est, et pater vita, dictum est (Joan. VI, 58) : Misit me pater vivens. Et haec est substantia Dei et Christi, ὁμοούσιοι ergo.
PL 8, 1049Aしたがって我々は、キリストが父の名を持ち、生命であり、生きることを与える権力を持つことを得た。この方自身が生命であり、父も生命であることは、こう言われているとおりである(ヨハネ6:58)――生ける父が私を遣わした、と。そしてこれが神とキリストの実体である。それゆえ両者はホモウシオスなのである。
- ホモウシオス(ὁμοούσιος、ラテン語 homousion/unius substantiae)=「同一実体の」。ニカイア信条(325年)が、子は父と「同一実体」であると告白した語。子が父と同じ一つの実体をもつことを言う。聖書に無い語であり、父と子の区別を消す(サベリオス的な)理解を招くとして、東方の多くの司教に警戒された。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.2
Deinde dictum est, lumen Christus, et Deus verum lumen: ista enim ad intelligentiam: num aliud est Spiritus sanctus? Nihil. Quod deinde lumen, non substantia: sic ergo ὁμοούσια. Et omnia quae habet Deus, habet filius, ὁμοούσια ergo. Sed de isto posterius.
PL 8, 1049B次に言われている、キリストは光であり、神は真の光である、と。これらは知解の点においてである。では聖なる霊は何か別のものか。否である。次に、光であることは実体ではない。それゆえこのようにホモウシオスである。そして神が持つすべてのものを子も持つ。それゆえホモウシオスである。しかしこれについては後で述べよう。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.3
Quod natus est (Joan. XVIII, 11) : In istud natus sum, et in istud veni in mundum, ut regnem. Quod a Christo Spiritus sanctus (Joan. XX, 21) : Insufflavit Christus et dixit: Accipite Spiritum sanctum. Ista omnia secundum Evangelium Joannis.
PL 8, 1049B生まれたことは(ヨハネ18:11)――このために私は生まれ、このために世に来た、支配するためである、と。聖なる霊がキリストから出ることは(ヨハネ20:21)――キリストは息を吹きかけて言われた、聖なる霊を受けよ、と。これらすべてはヨハネによる福音書に従っている。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.4
Videamus etiam et secundum Matthaeum pauca; similia enim praetereo. Quod et satanas fatetur Christum Dei esse filium, dicit enim (Matth. IV, 3, 6) : Si tu es Filius Dei.
PL 8, 1049Bマタイによる福音書によるものもいくつか見よう。類似のものは省く。サタンさえもキリストが神の子であることを告白することは、こう言われているとおりである(マタイ4:3、6)――もしお前が神の子であるなら、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.5
Et istud ter dicit: Sed in secundo confitens de filio Dei tentavit, si ipse esset Christus, dicit enim: Filius es tu Dei, mitte te deorsum. Scriptum est enim: quod Angelis suis praecipiet de te.
PL 8, 1049Bこれを三度言う。しかし第二の誘惑において、神の子であることを認めながら、この方がキリストであるかどうかを試みた。すなわちこう言う――お前は神の子である、身を下に投げよ。神はその天使たちにお前について命じる、と書いてあるからである、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.6
Confitetur; qui dicit, de te, Dei filium confitetur, et hunc confitetur. Deinde confitentur rursus daemones (Luc. IV, 41) .
PL 8, 1049C告白している。『お前について』と言う者は、神の子であることを告白しており、この方を告白しているのである。次に悪霊たちもまた告白する(ルカ4:41)。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.7
Exibant etiam daemonia a multis, exclamantia et dicentia: Tu es filius Dei Audi, Ari, audi, Eusebi, et omnes audite, Ariani, et maxime qui dicitis ab eo quo est esse Christum: sed secundum serpentis intellectum: quoniam pater ὂν est, qui fecit Christum: Ideo ex eo quod est esse filium dicentes.
PL 8, 1049C多くの人々から悪霊たちも出て行き、叫んで言った――お前は神の子である、と。聞け、アリウスよ、聞け、エウセビオスよ、そしてすべてのアリウス派の者たちよ、聞け。とりわけ、キリストは存在するものから存在すると言う諸君は。だがそれは蛇の知解に従ってのことである〔secundum serpentis intellectum 以下の論理の運びは定かでない。論敵の主張を皮肉に引くものと取った〕。父はオン(存在するもの)であり、キリストを造ったのだから、というのである。それゆえ諸君は、子は存在するものから存在すると言うのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.8
Audite ergo, filium dicit Dei satanas, cui promisit regnum mundi, scit omnia quae in supernis: inde enim est. Quid enim post tertiam tentationem, quod diabolus abscessit, confessus est filium esse Dei?
PL 8, 1049Cそれゆえ聞け――サタンは、この方に世の支配を約束した者でありながら、この方を神の子だと言う。天上にあるすべてのことを知っているのであり、そこから出た者だからである。実際どうであろう、第三の誘惑の後、悪魔が立ち去ったということによって、彼はこの方が神の子であることを告白したのではないか。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.9
Quod et daemones dixerunt filium esse Dei (Marc. I, 24) : Quid nobis et tibi, fili Dei, venisti? Quod non oportet dubitare de Christo (Matth. XI, 6) : Beatus est qui non scandalizatur in me.
PL 8, 1049C悪霊たちもまたこの方が神の子であると言ったことは(マルコ1:24)――我々とお前と何の関わりがあるのか、神の子よ、来たのか、と。キリストについて疑うべきでないことは(マタイ11:6)――私につまずかない者は幸いである、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.10
Quod omnia patris filius habet (Ibid. 27) : Omnia mihi tradita sunt a patre, nullus cognoscit filium nisi pater, nec patrem nisi filius cognoscit, et cui vult filius revelare.
PL 8, 1049D子が父のすべてを持つことは(同27節)――すべては私に父から渡された。父のほかに子を知る者はなく、子と、子が示すことを望む者のほかに、父を知る者もいない、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.11
Quae causa, solum filium scire patrem, aut patrem ut cognoscat filium? nisi quod nullus habet substantiam ejus. Omnia enim quae in claritudine, et in divinitate, in potentia, in ipsa actione et cognoscunt patrem, et colunt.
PL 8, 1049D子のみが父を知り、あるいは父のみが子を知るという理由は何か。それは、この方の実体を他の誰も持たないからにほかならない。輝きにおいても、神性においても、可能態においても、現実態そのものにおいても存在するすべてのものは、父を知り、また崇めるのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.12
Sed quoniam cognoscere, hoc est, scire ipsius Dei, ipsum quod est ei esse, hoc est, substantiam ejus: idcirco nullus cognoscit Deum, nisi substantiam eamdem habens filius, et habens ab ipso.
PL 8, 1049Dしかし、神ご自身を知ること、すなわち神について知ることとは、神にとって存在することであるものそのもの、すなわちその実体を知ることであるがゆえに、同一の実体を持ち、しかもそれを神ご自身から持つ子のほかには、誰も神を知ることがないのである。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.13
Alio enim modo nullus potuit videre, sicuti dictum est (Joan. I, 18) : Unigenitus, qui est in gremio patris, ille enarravit.
PL 8, 1049Dなぜなら、他のいかなる仕方によっても、誰も見ることができなかったからである。こう言われているとおりである(ヨハネ1:18)――父の懐にいます独り子、その方が説き明かした、と。
Adversus Arium Libri Quatuor 1.15.14
Quod est esse Deum? in gremio enim, et in μήτρᾳ substantiae, ὁμοούσιον, uterque, et substantia et divinitate consistens, uterque in utroque, et cognoscit uterque utrumque.
PL 8, 1050A神であるとはいかなることか。懐において、また実体のメートラー(母胎)において、両者はホモウシオスであり、実体と神性とにおいて成り立ち、両者は互いのうちにあり、両者は互いを知るのである。