テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Marcionem

Caput III 第III章

Tertullian · Adversus Marcionem · PL 2, 472D · 27 sectiones

Adversus Marcionem 5.3.1

1

Denique (Gal., II et III), ad patrocinium Petri caeterorumque apostolorum ascendisse Hierosolymam post annos quatuordecim, scribit, ut conferret cum illis de Evangelii sui regula, ne in vacuum tot annis cucurrisset, aut curreret; si quid scilicet citra formam illorum evangelizaret.

PL 2, 472D

さらに(ガラテヤ2章・3章)、彼は、十四年の後にペトロおよびほかの使徒たちの保証を求めてエルサレムへ上ったと書いている。それは彼らと自らの福音の規範について話し合うためであり、もし彼らの型から外れた福音を告げていたならば、これほど長い年月を空しく走ってきた、あるいは今なお空しく走っていることになるからである。

Adversus Marcionem 5.3.2

2

Adeo ab illis probari, et constabiliri desiderarat. Quod si quando vultis judaismi magis affines subintelligi, cum nec Titum dicit circumcisum; jam incipit ostendere solam circumcisionis quaestionem ex defensione adhuc Legis concussam ab eis, quos propterea falsos et superinductitios fratres appellat, non aliud statuere pergentes quam perseverantiam Legis, ex fide sinc dubio integra Creatoris; atque ita pervertentes Evangelium, non interpolatione Scripturae, qua Christum Creatoris effingerent, sed retentione veteris disciplinae, ne legem Creatoris excluderent.

PL 2, 473A

それほどまでに彼は、彼らによって是認され、確証されることを望んでいたのである。もし諸君が、彼がテトスでさえ割礼を受けなかったと言っていることを根拠に、〔ペトロたちを〕ユダヤ主義により親しい者として理解させたいと望むのであれば——彼はまさにここから、割礼という唯一の問題が、いまだ律法を擁護していた者たちによって引き起こされたことを示し始めている。彼はそれゆえ、その者たちを偽りの、こっそり忍び込んだ兄弟たちと呼ぶ。彼らが目指して進んでいたのは、律法の存続以外の何ものでもなく、それは疑いなく創造主への揺るぎない信仰から出たものであった。かくして彼らは福音を歪めたのであるが、それは、創造主のキリストを作り上げるために聖書に手を入れることによってではなく、古い教えを保持し続けることによってであり、創造主の律法が排除されないようにするためであった。

Adversus Marcionem 5.3.3

3

Ergo, Propter superinductitios, inquit, falsos fratres, qui subintraverant ad speculandam libertatem nostram, quam habemus in Christo, ut nos subigerent servituti, nec ad horam cessimus subjectioni.

PL 2, 473B

こうして彼は言う。「こっそり忍び込んだ偽りの兄弟たちのゆえに」——彼らは、我々がキリストにおいて持っている自由を密偵するためにひそかに入り込み、我々を隷属へと従わせようとしたのであるが——「我々は一時たりとも服従に譲らなかった」と。

Adversus Marcionem 5.3.4

4

Intendamus enim et sensui ipsi, et caussae ejus, et apparebit vitiatio scripturae, cum praemittit: Sed nec Titus, qui mecum erat, cum esset graecus, coactus est circumcidi: dehinc subjungit: propter superinductitios falsos fratres, et reliqua: contrarii utique facti incipit reddere rationem, osteadens propter quid fecerit; quod nec fecisset, nec ostendisset, si illud propter quod fecit, non accidisset.

PL 2, 473B

その意味そのものと、その理由とに注意を向けよう。そうすれば、聖書本文に加えられた毀損が明らかになる。彼はまずこう先立てて言う。「しかし、私と共にいたテトスは、ギリシア人であったにもかかわらず、割礼を強いられなかった」と。それから彼は「こっそり忍び込んだ偽りの兄弟たちのゆえに」以下を付け加える。つまり彼は、それとは逆の行為について、その理由を述べ始め、何のゆえにそうしたのかを示しているのである。もし、そうするに至った出来事が起きていなかったならば、彼はそうすることもなく、その理由を示すこともなかったはずである。

Adversus Marcionem 5.3.5

5

Denique, dicas velim, si subintroissent falsi illi fratres ad speculandam libertatem eorum, cessissent subjectioni? non opinor.

PL 2, 473B

実に、お前に答えてほしい。もしあの偽りの兄弟たちが彼らの自由を密偵するために忍び込んで〔い〕なかったなら、彼らは服従に譲っていたであろうか。私はそうは思わない。

Adversus Marcionem 5.3.6

6

Ergo cesserunt, quia fuerunt propter quos cederetur, hoc enim rudi fidei et adhuc de legis observatione suspensae competebat, ipso quoque apostolo, ne in vacuum cucurrisset aut curreret, suspecto.

PL 2, 473B

それゆえ彼らは譲ったのである。譲るべき相手がいたからである。すなわちそれは、いまだ拙い信仰にあり、律法の遵守についてなお宙ぶらりんの状態にある者にこそふさわしいことであり、使徒自身もまた、自分が空しく走ったのではないか、あるいはこれから空しく走るのではないかと疑われていたからである。

Adversus Marcionem 5.3.7

7

Itaque frustrandi erant falsi fratres, speculantes libertatem christianam, ne ante eam in servi utem abducerent judaismi, quam Paulus sciret se non in vacuum cucurrisse, quam dexteras ei darent antecessores, quam ex censu eorum in nationes praedicandi munus subiret.

PL 2, 473C

したがって、キリスト教徒の自由を密偵していた偽りの兄弟たちは、挫かれねばならなかった。それは、パウロが自分が空しく走ったのではないと知る前に、また先達たちが彼に右手を差し伸べる前に、また彼らの認可のもとに諸国民へ宣べ伝える務めを引き受ける前に、彼らがその自由をユダヤ主義の隷属へと引き込むことのないようにするためである。

Adversus Marcionem 5.3.8

8

Necessario igitur cessit ad tempus. Sic ei ratio constat, Timotheum circumcidendi, et rasos introducendi in templum, quae in Actis (Act. XVI, 21) edicuntur, adeo vera, ut Apostolo consonent profitenti (I Cor. IX, 20): Factum se Judaeis judaeum, ut Judaeos lucrifaceret, et sub Lege agentem, propter eos qui sub Lege agerent: sic et propter superinductitios illos, et omnibus novissime omnia factum, ut omnes lucraretur.

PL 2, 473C

それゆえ彼は、必要に迫られて一時的に譲歩した。かくしてテモテに割礼を施したこと、また剃髪した者たちを神殿に連れて行ったこと——これらは使徒言行録に記されている(使徒16:21)——について、彼の理由は成り立つのであり、それは使徒自身がこう公言していることと一致するほどに真実である(一コリント9:20)。「私はユダヤ人に対してはユダヤ人となった、ユダヤ人を得るためである。律法の下にある者たちのゆえに、私は律法の下にある者として振る舞った」と。かくして、あのこっそり忍び込んだ者たちのゆえにも同様であり、彼は最終的にはすべての人に対してすべてとなった、すべての人を得るためである。

Adversus Marcionem 5.3.9

9

Si haec quoque intelligi ex hoc postulant, id quoque nemo dubitavit, ejus Dei et Christi praedicatorem Paulum, cujus legem, quamvis excludens, interim tamen pro temporibus admiserat, statim amoliendam si novum Deum protulisset.

PL 2, 474A

もしこの点についても、こうした意味に理解することが求められるとしても、次のこともまた誰ひとり疑わなかった。すなわちパウロは、その律法を——たとえそれを排除する立場にありながらも、時々の事情に応じて一時的には認めていた——その神とそのキリストを宣べ伝える者であったということである。もし彼が新しい神を差し出していたのであれば、その律法は直ちに撤去されるべきものであったろう。

Adversus Marcionem 5.3.10

10

Bene igitur quod et dexteras Paulo dederunt Petrus et Jacobus et Joannes; et de officii distributione pepigerunt, ut Paulus in nationes, illi in circumcisionem; tantum ut meminissent egenorum, et hoc secundum legem Creatoris, pauperes et egenos foventis, sicut in Evangelii vestri retractatu probatum est.

PL 2, 474A

したがって、ペトロとヤコブとヨハネがパウロに右手を差し伸べたのは良いことであった。彼らは職務の分担についても取り決めた。パウロは諸国民へ、彼らは割礼の者たちへと。ただし貧しい者たちを心に留めるようにとのみ〔条件を付けて〕。しかもこれは創造主の律法に従ってのことである——貧しい者や乏しい者を庇護するその律法に従って。それは諸君の福音書を吟味した際にすでに証明したとおりである。

Adversus Marcionem 5.3.11

11

Adeo constat de Lege sola fuisse quaestionem, dum ostenditur quid ex Lege custodiri convenerit. Sed reprehendit Petrum, non recto pede incedentem ad Evangelii veritatem.

PL 2, 474A

かくして、律法から何が守られるべきかが示されている以上、問題がひとえに律法だけをめぐるものであったことは明らかである。だが彼は、福音の真理に向かって真っ直ぐな足取りで進んでいなかったペトロを叱責している。

Adversus Marcionem 5.3.12

12

Plane reprehendit; non ob aliud tamen, quam ob inconstantiam victus, quem pro personarum qualitate variabat, timens eos qui erant ex circumcisione; non ob aliquam divinitatis perversitatem, de qua et aliis in faciem restitisset, qui de minore caussa conversationis ambiguae Petro ipsi non pepercit.

PL 2, 474A

確かに彼は叱責している。しかしそれは、食事における一貫性の欠如のゆえにほかならない。ペトロは人によって態度を変え、割礼から出た者たちを恐れていたのである。神性に関する何らかの逸脱のゆえではない——もしそうであったなら、彼はほかの者たちに対しても面と向かって抵抗していたであろう。実に彼は、あいまいな振る舞いというより軽い事柄のゆえにさえ、ペトロ自身を容赦しなかったのである。

Adversus Marcionem 5.3.13

13

Sed quomodo Marcionitae volunt credi? De caetero pergat Apostolus, negans ex operibus Legis justificari hominem, sed ex fide, ejusdem tamen Dei, cujus et Lex.

PL 2, 474B

しかし、マルキオン派が信じさせたがっているのは、いったいどういうことなのか。それはさておき、使徒はさらに論を進め、人が義とされるのは律法の行いによってではなく、信仰によってであると説く。しかもその信仰は、律法を持つのと同じ神の信仰にほかならない。

Adversus Marcionem 5.3.14

14

Nec enim laborasset fidem a lege discernere, quam diversitas ultro ipsius divinitatis discrevisset, si fuisset. Merito non reaedificabat quae destruxit.

PL 2, 474B

というのも、もし〔律法とは異なる神性が〕存在していたのであれば、その神性自体の相違が自ずと信仰と律法とを分け隔てていたはずであり、彼がわざわざ信仰を律法から区別する労を取る必要はなかったはずだからである。彼が自ら壊したものを建て直さなかったのは当然のことである。

Adversus Marcionem 5.3.15

15

Destrui autem Lex habuit, ex quo vox Joannis clamavit (Luc. III) in eremo: Parate vias Domini; ut fierent rivi et colles et montes repleti et humiliati, et tortuosa et aspera in rectitudinem et in campos, id est, Legis difficultates in Evangelii facilitates.

PL 2, 474B

律法が壊されるべき定めにあったのは、荒れ野でヨハネの声が叫んだとき以来のことである(ルカ3章)。「主の道を備えよ」。水路は満たされ、丘や山は低くされ、曲がった道はまっすぐに、険しい道は平らな野となるであろう、と。すなわちそれは、律法の困難さが福音の平易さへと変えられることを意味するのである。

Adversus Marcionem 5.3.16

16

Meminerat jam et Psalmi (Ps. II) esse tempus: Disrumpamus a nobis vincula eorum, et abjiciamus a nobis jugum ipsorum: Ex quo tumultuatae sunt gentes, et populi meditati sunt inania, astiterunt reges terrae, et magistratus congregati sunt in unum adversus Dominum et adversus Christum ipsius; ut jam ex fidei libertate justificetur homo, non ex legis servitute: Quia (Hebr. X, 38) justus ex fide vivit.

PL 2, 474C

彼はすでに、詩篇の(詩篇2篇)時が来たことも思い起こしていた。「我々は彼らの縛めを断ち切り、彼らの軛を我々から投げ捨てよう」。それゆえ「諸国民は騒ぎ立ち、もろもろの民は空しいことを企み、地の王たちは立ち上がり、支配者たちは主とそのキリストとに逆らって共に集まった」のである。かくして今や、人は律法の隷属によってではなく、信仰の自由によって義とされることになる。「義人は信仰によって生きる」からである(ヘブライ10:38)。

Adversus Marcionem 5.3.17

17

Quod si prophetes Habacuc (Habac. II, 4) praenuntiavit, habes et apostolum Prophetas confirmantem, sicut et Christus. Ejus ergo Dei erit fides in qua vivet justus; cujus et lex, in qua non justificatur operarius.

PL 2, 474C

もし預言者ハバククがこのことをあらかじめ告げていたのなら(ハバクク2:4)、キリストと同じく、使徒もまた預言者たちを確証していることになる。したがって、義人がそのうちに生きるその信仰は、律法をも持つその同じ神のものであり、その律法においては働く者は義とされないのである。

Adversus Marcionem 5.3.18

18

Proinde, si in lege maledictio est, in fide vero benedictio; utrumque habes propositum apud Creatorem: Ecce posui, inquit (Deut. XI, 26), ante te maledictionem et benedictionem.

PL 2, 474C

したがって、律法のうちに呪いがあり、信仰のうちに祝福があるとすれば、その両方が創造主のもとに置かれていることになる。「見よ、私は汝の前に呪いと祝福とを置いた」と言われているとおりである(申命記11:26)。

Adversus Marcionem 5.3.19

19

Non potest distantiam vindicare; quae etsi rerum est, non ideo auctorum; quae ab uno auctore proponitur. Cur autem Christus factus sit pro nobis maledictio, ipso Apostolo edocente manifestum est, quam nobiscum faciat, id est, secundum fidem Creatoris.

PL 2, 474D

隔たりを主張することはできない。たとえ事柄そのものには隔たりがあるとしても、それゆえに創始者にまで隔たりがあることにはならない。それは一人の創始者によって差し出されているものだからである。キリストが我々のために呪いとなったのはなぜかということは、使徒自身の教えによって明らかであり、そのことがいかに我々に有利に働くか、すなわち創造主への信仰に沿うものであるかが分かる。

Adversus Marcionem 5.3.20

20

Neque enim quia Creator pronuntiavit: Maledictus omnis in ligno suspensus; ideo videbitur alterius Dei esse Christus, et idcirco a Creatore jam tunc in lege maledictus. Et quomodo praemaledixisset eum Creator, quem ignorat?

PL 2, 475A

というのも、創造主が「木にかけられた者はすべて呪われている」と宣告したからといって、それゆえにキリストが別の神のものであり、律法においてすでにそのとき創造主から呪われていたことになる、というわけではないからである。そもそも、創造主が知らぬ者を、どうしてあらかじめ呪うことができたであろうか。

Adversus Marcionem 5.3.21

21

Cur autem non magis competat Creatori, Filium suum dedisse maledictioni suae, quam illi Deo tuo subdidisse maledictioni, et quidem pro homine alieno? Denique, si atrox videtur hoc in Creatore circa Filium, proinde tuo in Deo.

PL 2, 475A

むしろ、創造主が自らの子を自らの呪いに委ねたと考える方が、お前の言うその神が他人の人間のためにその子を呪いに服させたと考えるよりも、なぜふさわしくないと言えようか。もしこのことが創造主において、子について残酷に見えるのであれば、お前の神においても同様に残酷であるはずである。

Adversus Marcionem 5.3.22

22

Si vero rationale et in tuo, proinde et in meo, et magis in meo. Facilius enim crederetur, ejus esse per maledictionem Christi benedictionem prospexisse homini, qui et maledictionem aliquando et benedictionem proposuerit ante hominem, quam qui neutrum unquam sit apud te professus.

PL 2, 475A

しかし、もしそれがお前の神において理にかなっているのであれば、私の神においても同様に理にかなっているはずであり、むしろ私の神においてこそ、なおのこと理にかなっているのである。なぜなら、かつて呪いと祝福とを人間の前に置いたことのある方が、キリストの呪いを通して人間に祝福を見据えていたと信じる方が、お前のもとでそのいずれをも一度も公言したことのない方について信じるよりも、たやすいことだからである。

Adversus Marcionem 5.3.23

23

Accepimus igitur benedictionem spiritalem per fidem, inquit, ex qua scilicet vivet justus secundum Creatorem. Hoc est ergo quod dico, ejus Dei fidem esse, cujus est forma gratiae fidei.

PL 2, 475B

こうして彼は言う。「我々は信仰によって霊的な祝福を受けた」と。すなわちそれによって、義人は創造主に従って生きるのである。したがって、私が言いたいのはこうである。すなわち、その信仰は、信仰の恩寵の型を備えている神のものである、ということだ。

Adversus Marcionem 5.3.24

24

Sed et cum adjicit: Omnes enim filii estis fidei, ostenditur quid supra haeretica industria eraserit; mentionem scilicet Abrahae, qua nos Apostolus filios Abrahae per fidem affirmat, secundum quam mentionem hic quoque filios fidei notavit.

PL 2, 475B

さらに彼が「汝らは皆信仰の子らである」と付け加えるとき、異端者の手業が上で削り取ったものが何であったかが示される。すなわちそれはアブラハムへの言及であり、それによって使徒は我々が信仰によってアブラハムの子らであると断言していたのであって、その言及に従って、彼はここでも「信仰の子ら」と記したのである。

Adversus Marcionem 5.3.25

25

Caeterum, quomodo filii fidei? et cujus fidei, si non Abrahae! Si enim Abraham Deo credidit, et deputatum est justitiae, atque exinde pater multarum nationum meruit nuncupari; nos autem credendo Deo magis, proinde justificamur, sicut Abraham; et vitam proinde consequimur, sicut justus ex fide vivit; sic fit ut et supra, filios nos Abrahae pronuntiarit, qua patris fidei, et hic filios fidei, per quam Abraham pater nationum fuerat repromissus.

PL 2, 475B

そもそも、いかにして「信仰の子ら」と言えようか。もしアブラハムの信仰でないとすれば、いったい誰の信仰の子らなのか。というのも、アブラハムが神を信じ、それが彼に義と認められ、そのことから多くの国民の父と呼ばれるにふさわしいものとなったのであれば、我々もまた、なおのこと神を信じることによって、アブラハムと同じように義とされ、義人が信仰によって生きるのと同じように命を得るからである。かくして、彼が先に、信仰の父であるという点で我々をアブラハムの子らと宣言し、ここでもまた信仰の子らと言うのであり、その信仰によって、アブラハムは諸国民の父となることを約束されていたのである。

Adversus Marcionem 5.3.26

26

Ipsum quod fidem a circumcisione revocabat, nonne Abrahae filios constituere quaerebat, qui in carnis integritate crediderat?

PL 2, 475C

信仰を割礼から引き離そうとしていたまさにそのことが、肉の無傷のままに信じたアブラハムの子らとして人々を立てようとしていたのではなかったか。

Adversus Marcionem 5.3.27

27

Denique, alterius Dei fides, ad formam Dei alterius non potest admitti, ut credentes justitiae deputet, ut justos vivere faciat, ut nationes filios fidei dicat: totum hoc ejus est, apud quem ante jam notum est sub eadem Abrahae mentione, dum ipso sensu revincatur.

PL 2, 475C

結局のところ、別の神への信仰は、別の神の型に当てはめて、信じる者を義と認め、義人を生かし、諸国民を信仰の子らと呼ぶということを、受け入れることはできない。この一切は、すでにそのアブラハムへの同じ言及のもとで前もって知られていたその方に属することであり、その意味そのものによってこそ論駁されるのである。