Adversus Marcionem 4.27.1
Alibi malo purgare quae reprehendunt Marcionitae in Creatore. Hic enim sufficit, si ea in Christo reperiuntur. Ecce inaequalis, et ipse inconstans, levis, aliud docens, aliud faciens: jubet omni petenti dare, et ipse signum petentibus non dat.
PL 2, 427C私は、マルキオン派が創造主について難じている点を晴らすことは、別の場所でする方を望む。ここでは、それらの点がキリストにおいても見出されるということで十分である。見よ、彼もまた一様でなく、彼自身も一貫性を欠き、軽々しく、教えることと行うことが違う。求める者すべてに与えよと命じておきながら、自らはしるしを求める者たちにしるしを与えない。
Adversus Marcionem 4.27.2
Tanto aevo lucem suam ab hominibus abscondit, et negat lucernam abstruendam; sed confirmat super candelabrum proponendam, ut omnibus luceat. Vetat remaledicere, multo magis utique maledicere: et vae ingerit Pharisaeis et doctoribus legis.
PL 2, 428A彼はこれほど長い間、自らの光を人間たちから隠しておきながら、灯を隠してはならないと言い、むしろ燭台の上に置いてすべての人を照らすべきだと言い張る。呪い返すことを禁じ、まして呪うことなどなおさら禁じておきながら、ファリサイ派と律法学者たちには「災いあれ」と浴びせる。
Adversus Marcionem 4.27.3
Quis est tam similis Dei mei Christus, nisi ipsius? Saepe jam fiximus, nullo modo potuisse illum destructorem legis denotari, si alium Deum promulgasset.
PL 2, 428A我が神にこれほどよく似たキリストが、その創造主のキリスト以外のだれであろうか。我々はすでにしばしば確定させておいた——もし彼が別の神を宣べ伝えていたなら、律法の破壊者と呼ばれることなど決してありえなかったはずである、と。
Adversus Marcionem 4.27.4
Ideo et tunc Pharisaeus, qui illum vocarat ad prandium, retractabat penes se, cur non prius tinctus esset quam recubuisset secundum legem, qui Deum legis circumferret?
PL 2, 428Aだからこそ、彼を昼食に招いたファリサイ派の者は、律法の神を身に体している者でありながら、律法に従って身を浸してから食卓に着かなかったのはなぜかと、心中でいぶかっていた。
Adversus Marcionem 4.27.5
Jesus autem etiam interpretatus est ei legem, dicens, illos calicis et catini exteriora emundare; interiora autem ipsorum plena esse rapina et iniquitate: ut significaret vasculorum munditias hominum esse intelligendas apud Deum: quia et Pharisaeus de homine, non de calice illoto, apud se tractaverat.
PL 2, 428Aしかしイエスは、彼に律法を解き明かしてもみせた。曰く、彼らは杯や皿の外側を清めるが、その内側は強奪と不義に満ちている、と。これによって、器の清さは神のみもとでは人間について理解されねばならないことを示そうとしたのである。というのも、ファリサイ派の者も、洗われていない杯についてではなく、人間について心中で考えていたからである。
Adversus Marcionem 4.27.6
Ideo exteriora, inquit, calicis lavatis, id est carnem, interiora autem vestra non emundatis, id est animam, adjiciens: Nonne qui exteriora fecit, id est carnem, et interiora fecit, id est animam? quo dicto aperte demonstravit, ad eumdem Deum pertinere munditias hominis exterioris et interioris, cujus uterque sit, praeponentis misericordiam non modo lavacro hominis, sed etiam sacrificio (Os. VI, 6).
PL 2, 428Bだからこそ、彼は言う。「汝らは杯の外側を洗う、すなわち肉を洗う。しかし汝らの内側を清めない、すなわち魂を清めない」。そして付け加える。「外側を造った方が、すなわち肉を造った方が、内側をも、すなわち魂をも造ったのではないか」。この言葉によって、彼は明らかに示した。すなわち、人間の外側と内側の清さは同じ神に属するということ、その両方ともその神のものであるということ、そしてその神は慈しみを、人を洗うことだけでなく生贄にさえもまさって置く神であるということを(ホセア6:6)。
Adversus Marcionem 4.27.7
Subjungit enim: Date quae habetis eleemosynam, et omnia munda erunt vobis. Quod si et alius potest Deus misericordiam mandasse, non tamen antequam cognitus.
PL 2, 428Bというのは、彼はこう付け加えているからである。「汝らの持っているものを施しとして与えよ、そうすれば一切のものは汝らにとって清くなる」。しかし、たとえ別の神が慈しみを命じることができたのだとしても、それは彼が知られる以前のことではありえない。
Adversus Marcionem 4.27.8
Porro et hic apparet, illos non de Deo increpitos; sed de ejus disciplina, a quo illis et figurate vasculorum munditiae, et manifeste misericordiarum opera imperabantur. Sic et oluscula decimantes, vocationem autem et dilectionem Dei praetereuntes objurgat.
PL 2, 428Bさらにここでも明らかなのは、彼らが神について咎められたのではなく、その神の教えについて咎められたのだということである。その神から、彼らには、比喩的には器の清さが、明白には慈しみのわざが命じられていたのである。同様に、彼は、小さな野菜にまで十分の一を納めながら、神の招きと愛とを見過ごしている者たちを咎める。
Adversus Marcionem 4.27.9
Cujus Dei vocationem et dilectionem, nisi cujus et rutam et mentam, ex forma Legis de decimis offerebant?
PL 2, 428C彼らが律法の定めに従って十分の一として、芸香や薄荷を捧げていた、その同じ神の招きと愛でなくて、いったいだれの招きと愛であろうか。
Adversus Marcionem 4.27.10
Totum enim exprobrationis hoc erat, quod modica curabant; ei utique, cui majora non exhibebant, dicenti (Deut., VI, 5): Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo et ex tota anima tua, et ex totis viribus tuis, qui te vocavit ex Aegypto.
PL 2, 428Cというのは、非難の全体はこうであったからである。彼らは小さな事柄には気を配りながら、より大きな事柄については、まさにその方に対して果たしていなかった——すなわち、こう言う方に対してである(申命記6:5)。「汝は、汝の全き心から、全き魂から、全き力から、主なる汝の神を愛せよ、汝をエジプトから召し出した方を」。
Adversus Marcionem 4.27.11
Caeterum, nec tempus admisisset, ut Christus tam praecoquam, imo tam acerbam adhuc dilectionem expostularet novo et recenti Deo, ne dixerim nondum palam facto.
PL 2, 429Aそもそも時がそれを許さなかったはずである。キリストが、いまだ公にされてもいない、新しい、生まれて間もない神のために、これほど早熟な、いやむしろこれほどいまだ渋い愛を要求するなどということは。
Adversus Marcionem 4.27.12
Primatum quoque captantes locorum, et honorem salutationum, cum incusat, sectam Creatoris administrat, ejusmodi principes Sodomorum archontas appellantis (Is., I, 23), prohibentis etiam confidere in praepositos, imo et in totum miserrimum hominem pronuntiantis, qui spem habet in homine (Ps. CXVII, 8, 9).
PL 2, 429A上席を狙い、挨拶の栄誉を求める者たちを咎めるとき、彼は創造主の教えを執り行っているのである。創造主は、そのような支配者たちを「ソドムの首領たち」と呼び(イザヤ1:23)、指導者たちを頼みとすることをも禁じ、いや、人間に望みを置く者はまったくもって哀れな人間であると宣告する方である(詩篇117:8-9)。
Adversus Marcionem 4.27.13
Quod si propterea quis affectat principatum, ut de officiis aliorum glorietur, quia officia vetuit ejusmodi sperandi et confidendi in hominem (Jerem., XVII, 5), idem et affectatores principatuum increpuit.
PL 2, 429Aだがもし、人が他人の奉仕を誇るために首位を求めるのだとすれば——創造主はまさにそうした、人間に望みをかけ頼みとする類の奉仕を禁じているのだから(エレミヤ17:5)——同じ方が、首位を求める者たちをも咎めたことになる。
Adversus Marcionem 4.27.14
Invehitur et in doctores ipsos legis, quod onerarent alios importabilibus oneribus, quae ipsi ne digito quidem aggredi auderent: non Legis onera sugillans quasi detestator ejus; quomodo enim detestator, qui cum maxime potiora legis praetereuntes incusabat, eleemosynam et vocationem et dilectionem Dei, ne haec quidem gravia, nedum decimas rutarum, et munditias catinorum?
PL 2, 429A彼はまた律法学者たち自身をも非難する。彼らが他人に、自分では指一本触れようともしない、担いきれない重荷を負わせているからである。とはいえ、これは律法の重荷そのものを、それを忌み嫌う者としてこき下ろしているのではない。というのも、彼は施しと、神の招きと愛という、律法のうちより重い事柄——それでさえ重いものではないのに、まして芸香の十分の一や皿の清めなどはなおさらである——を見過ごす者たちを、まさにそのとき咎めていたのだから、どうして律法を忌み嫌う者でありえようか。
Adversus Marcionem 4.27.15
Caeterum, excusandos potius censuisset, si importabilia portare non possent. Sed quae onera taxat?
PL 2, 429Bそもそも、もし担いきれない重荷を負うことができないのであれば、むしろ彼らを容赦すべきだと考えたはずである。それでは、彼はどのような重荷を咎めているのか。
Adversus Marcionem 4.27.16
Quae ipsi de suo exaggerabant, docentes praecepta, doctrinas hominum, commodorum suorum caussa (Is., V, 23), jungentes domum ad domum, ut quae proximi sunt auferrent, clamantes populum, amantes munera, sectantes retributionem, diripientes judicata pauperum; uti esset illis vidua in rapinam, et pupillus in praedam.
PL 2, 429B彼ら自身が自分の利得のために積み増していた重荷である。人間の教えである戒めを教え(イザヤ5:23)、家に家を継ぎ足して隣人のものを奪い取り、民を圧迫し、賄賂を愛し、報酬を追い求め、貧しい者たちの訴えを踏みにじる者たちである。こうして彼らにとって、寡婦は略奪の的となり、孤児は餌食となっていた。
Adversus Marcionem 4.27.17
De quibus idem Esaias (Is., XXVIII, 14): Vae qui valent in Hierusalem , et rursus (Is., III, 3): Qui vos postulant, dominantur vestri. Qui magis, quam legis doctores? Hi si et Christo displicebant, ut sui displicebant.
PL 2, 429B彼らについて、同じイザヤはこう言う(イザヤ28:14)。「災いあれ、エルサレムにあって力ある者どもよ」。そしてまた(イザヤ3:3)。「汝らに求める者たちが、汝らを支配している」。律法学者たちほどこれに当たる者があろうか。この者たちが、もしキリストにも不快であったのなら、それは彼らがキリスト自身のものであるがゆえに不快だったのである。
Adversus Marcionem 4.27.18
Alienae enim legis doctores non omnino pulsasset. Cur autem vae audiunt etiam, quod aedificarent prophetis monumenta interemptis a patribus eorum, laude potius digni, qui ex isto opere pietatis testabantur se non consentire factis patrum; si non erat zelotes, qualem arguunt Marcionitae, delicta patrum de filiis exigentem usque in quartam nativitatem?
PL 2, 429Cというのも、もし律法が他所のものであったなら、キリストがその律法学者たちを咎めることなど全くなかったはずだからである。しかし、彼らが、自分たちの父祖によって殺された預言者たちのために記念碑を建てたということで、なぜ「災いあれ」を聞かされるのか——マルキオン派が非難するような、父たちの罪を子らに、四代目に至るまで追及する妬みの神でなかったとすれば、むしろ彼らはこの敬虔のわざによって父祖たちの行いに同意しないことを証ししたとして、称賛にこそ値するはずではなかったか。
Adversus Marcionem 4.27.19
Quam vero clavem habebant legis doctores, nisi interpretationem legis? ad cujus intellectum neque ipsi adibant, non credentes scilicet: Nisi enim credideritis, non intelligetis; neque alios admittebant, utique docentes praecepta potius et doctrinas hominum.
PL 2, 429C律法学者たちが持っていた鍵とは、いったい律法の解釈以外の何であったろうか。彼らはその理解へと、自分たち自身も近づこうとしなかった。もちろん信じていなかったからである。「汝らは信じなければ、理解しないであろう」。また他の者たちにもそれを許さなかった。むしろ人間の戒めと教えを教えていたのだから。
Adversus Marcionem 4.27.20
Qui ergo nec ipsos introeuntes, nec aliis aditum praestantes, increpabat, obtrectator habendus est legis, an fautor? Si obtrectator, placere debebant et praeclusores legis: si fautor, jam non et aemulus legis.
PL 2, 429Dそれゆえ、自分たちも入らず、他の者にも入り口を与えない者たちを咎めた彼は、律法を貶める者と見なされるべきか、それとも律法の支持者と見なされるべきか。もし律法を貶める者であるなら、律法を閉ざす者たちも彼の気に入ったはずである。もし支持者であるなら、もはや律法の敵対者ではない。
Adversus Marcionem 4.27.21
Sed haec omnia ad infuscandum Creatorem ingerebat ut saevum, erga quem delinquentes, vae habituri essent. Et quis saevum non potius timeret provocare, deficiendo ab eo? Tanto magis ergo demerendum docebat, quem timendum ingerebat. Sic oportebat Christum Creatoris.
PL 2, 430Aだが、これらすべてを彼が浴びせたのは、創造主を苛烈な神として黒く塗るためだ〔とマルキオン派は言う〕——その神に対して罪を犯す者たちが「災いあれ」を負うことになるのだから、と。しかし、苛烈な神から離反することによって彼を怒らせることを、むしろ恐れない者があろうか。それゆえ彼は、恐るべき者として持ち出したその神を、まさにそれだけ一層、恩を得ておくべき者として教えていたことになる。創造主のキリストは、まさにこうしたものでなければならなかった。