テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Marcionem

Caput X 第X章

Tertullian · Adversus Marcionem · PL 2, 494B · 35 sectiones

Adversus Marcionem 5.10.1

1

Revertamur nunc ad resurrectionem, cui et alias quidem proprio volumine satisfecimus omnibus haereticis resistentes; sed nec hic desumus propter eos qui illud opusculum ignorant. Quid, ait, facient qui pro mortuis baptizantur, si mortui non resurgunt (I Cor., XV)?

PL 2, 494B

さて今、復活の問題に立ち返ろう。これについては、別の機会にも、あらゆる異端者に抗いつつ、独立の一巻をもって十分に答えた。しかしここでも、その小著を知らない人々のために手を抜くことはしない。「では、死者のために洗礼を受ける者たちは、もし死者が甦らないのなら、何をするのか」と〔使徒は〕言う(一コリント15)。

Adversus Marcionem 5.10.2

2

Viderit institutio ista. Kalendae si forte Februariae respondebunt illi, pro mortuis petere.

PL 2, 494C

その慣行は自分自身に始末をつけさせておこう。ひょっとすると、死者のために願うということについては、二月朔日の祭がそれに応えることになろう。

Adversus Marcionem 5.10.3

3

Noli ergo Apostolum novum statim auctorem aut confirmatorem ejus denotare, ut tanto magis sisteret carnis resurrectionem, quanto illi qui vane pro mortuis baptizarentur, fide resurrectionis hoc facerent.

PL 2, 495A

だから、この慣行の新しい創始者、あるいはこれを是認する者として、性急に使徒〔パウロ〕を名指してはならない。空しく死者のために洗礼を受けていた者たちが、復活への信仰のゆえにそうしていたのであるから、そのことでかえって彼は肉の復活をいっそう確かなものとして打ち立てたのである。

Adversus Marcionem 5.10.4

4

Habemus illum alicubi (Eph., IV, 5) unius baptismi definitorem. Igitur et pro mortuis tingui, pro corporibus est tingui; mortuum enim corpus ostendimus. Quid facient qui pro corporibus baptizantur, si corpora non resurgunt?

PL 2, 495A

我々は、彼がある箇所で(エフェソ4:5)唯一の洗礼を定める者であることを知っている。ゆえに、死者のために浸されることは、肉体のために浸されることである。というのも、我々は死んだものが肉体であることを示しているからである。もし肉体が甦らないのなら、肉体のために洗礼を受ける者たちは何をするのか。

Adversus Marcionem 5.10.5

5

Atque adeo recte hunc gradum figimus, ut et Apostolus secundam disceptationem aeque de corpore induxerit. Sed dicent quidam: Quomodo mortui resurgent? quo autem corpore venient?

PL 2, 495A

そこで我々は、この一段を正しく踏まえて立てる。というのも、使徒もまた、第二の議論を同じく肉体について導入したからである。しかし、ある者たちはこう言うだろう。「死者はどのように甦るのか。またどのような肉体をもって来るのか。」

Adversus Marcionem 5.10.6

6

Defensa etenim resurrectione quae negabatur, consequens erat de qualitate corporis retractare, quae non videbatur. Sed de ista cum aliis congredi convenit.

PL 2, 495A

というのも、否定されていた復活が擁護された以上、次には、目に見えなかった肉体の性質について改めて論じることが当然の帰結であったからである。しかしこの点については、他の者たちと相対するのがふさわしい。

Adversus Marcionem 5.10.7

7

Marcion enim in totum carnis resurrectionem non admittens, et soli animae salutem repromittens, non qualitatis, sed substantiae facit quaestionem.

PL 2, 495B

マルキオンは肉の復活をまったく認めず、魂だけに救いを約束しているのだから、〔彼の〕問いは性質についてではなく、実体についてのものだからである。

Adversus Marcionem 5.10.8

8

Porro et ex his manifestissime obducitur, quae Apostolus ad qualitatem corporis tractat propter illos qui dicunt, Quomodo resurgent mortui? quo autem corpore venient? (jam enim praedicavit resurrecturum esse corpus) de corporis qualitate tractari.

PL 2, 495B

さらに、まさにこれらの点から、次のことがこの上なく明白に示される。すなわち、使徒が「死者はどのように甦るのか、どのような肉体をもって来るのか」と言う者たちのために肉体の性質について論じているのは(というのも、彼はすでに肉体が甦ることを宣べ伝えていたのだから)、肉体の性質そのものが論じられているのだ、ということである。

Adversus Marcionem 5.10.9

9

Denique si proponit exempla grani tritici, vel alicujus ejusmodi, vel quibus det corpus Deus prout volet; si unicuique seminum, proprium ait esse corpus; et aliam quidem carnem hominum, aliam vero pecudum et volucrum; et corpora coelestia atque terrena; et aliam gloriam solis, et lunae aliam, et stellarum aliam: nonne carnalem et corporalem portendit resurrectionem, quam per carnalia et corporalia exempla commendat? nonne etiam ab eo Deo eam spondet, a quo sunt et exempla?

PL 2, 495B

実に、もし彼が小麦の粒の譬え、あるいはそれに類するもの、また神が望むままに肉体をお与えになるという譬えを示すなら、もし彼が、それぞれの種には固有の肉体があると言い、また人間の肉と家畜や鳥の肉とは別であり、天上の物体と地上の物体とは別であり、太陽の栄光と月の栄光、星々の栄光もそれぞれ別であると言うなら――彼は肉的かつ肉体的な復活を予示しているのではないか。彼はそれを肉的かつ肉体的な譬えによって推奨しているのではないか。彼はまた、その譬えの出所である同じ神からそれを約束しているのではないか。

Adversus Marcionem 5.10.10

10

Sic et resurrectio, inquit. Quomodo? sicut et granum corpus seritur, corpus resurgit. Seminationem denique vocavit dissolutionem corporis in terram, quia seritur in corruptela, resurgit in honestatem et virtutem.

PL 2, 495C

「復活もまた、そのようである」と彼は言う。どのようにか。麦粒の場合と同じく、肉体が蒔かれ、肉体が甦るのである。そして彼は、肉体が地に解体することを『蒔くこと』と呼んだ。なぜなら、それは朽ちる状態で蒔かれ、誉れと力とにおいて甦るからである。

Adversus Marcionem 5.10.11

11

Cujus ille ordo in dissolutione, ejus et hic in resurrectione corporis, scilicet sicut et granum. Caeterum, si auferas corpus resurrectioni, quod dedisti dissolutioni, ubi consistet diversitas exitus? Proinde etsi seritur animale, resurgit spiritale.

PL 2, 495C

解体において肉体であったもの、それが復活においてもまさに肉体であって、すなわち麦粒の場合と同じである。しかしもし、解体に与えたものを復活から取り去るなら、その行き着く先の違いはどこに成り立つのか。それゆえ、たとえ魂的なものとして蒔かれても、霊的なものとして甦るのである。

Adversus Marcionem 5.10.12

12

Et si habet aliquod proprium corpus anima vel spiritus, ut possit videri corpus animale animam significare, et corpus spiritale spiritum; non ideo animam dicit in resurrectione spiritum futurum, sed corpus, quod cum anima nascendo, et per animam vivendo, animale dici capit, futurum spiritale, dum per spiritum surgit in aeternitatem.

PL 2, 495C

たとえ魂あるいは霊が、それぞれに固有の肉体を持っており、それゆえ魂的な肉体が魂を意味し、霊的な肉体が霊を意味するように見えうるとしても、そのことによって彼は、復活において魂が霊になるであろうと言っているのではなく、生まれるにあたって魂とともにあり、魂によって生きることによって『魂的』と呼ばれるようになった肉体そのものが、霊によって永遠へと甦るとき、霊的なものとなるであろうと言っているのである。

Adversus Marcionem 5.10.13

13

Denique, si non anima, sed caro seminatur in corruptela dum dissolvitur in terram, jam non anima erit corpus animale, sed caro, quae fuit corpus animale. Siquidem de animali efficitur spiritale, sicut et infra dicit: Non primum quod spiritale.

PL 2, 495D

さらに、もし地に解体するとき朽ちる状態で蒔かれるのが魂ではなく肉であるならば、『魂的な肉体』であったのはもはや魂ではなく、肉である。まさに魂的なものから霊的なものとなるのであり、彼が以下で言うとおりだからである。「霊的なものが最初ではない。」

Adversus Marcionem 5.10.14

14

Ad hoc enim et de ipso Christo praestruit: Factus primus homo Adam in animam vivam; novissimus Adam in spiritum vivificantem; licet stultissimus haereticus noluerit ita esse.

PL 2, 496A

実にこのために、彼はキリストご自身についても先立って基礎を据えて言う。「最初の人アダムは生きた魂となった。最後のアダムは生かす霊となった」と。もっとも、この上なく愚かなあの異端者は、そうであることを望まなかったのだが。

Adversus Marcionem 5.10.15

15

Dominum enim posuit novissimum, pro novissimo Adam; veritus scilicet ne si et Dominum novissimum haberet Adam, et ejusdem Christum defenderemus in Adam novissimo, cujus et primum. Sed falsum relucet. Cur enim primus Adam, nisi quia et novissimus Adam?

PL 2, 496A

というのも彼は、『最後のアダム』の代わりに『主』を『最後』として置いたからである。おそらく、もしアダムが『主』をも最後のものとして持つならば、我々が、最後のアダムにおいて、最初のアダムと同じ〔創造主の〕キリストを弁護することになるのを恐れたのである。しかし、その偽りは透けて見える。というのも、最初のアダムが最初のアダムであるのは、まさに最後のアダムがあるからにほかならないのではないか。

Adversus Marcionem 5.10.16

16

Non habent ordinem inter se nisi paria quaeque, et ejusdem vel nominis, vel substantiae, vel auctoris. Nam etsi potest in diversis quoque esse aliud primum, aliud novissimum; sed unius auctoris. Caeterum, si et auctor alius, et ipse quidem potest novissimus dici.

PL 2, 496A

互いの間に順序を持つのは、対をなすもの、しかも同じ名、あるいは同じ実体、あるいは同じ創始者に属するものだけである。というのも、たとえ異なるものの間にも、一方が最初、他方が最後ということがありうるとしても、それは同一の創始者に属する場合に限られるからである。ところで、もし創始者が異なるのであれば、それ自体は確かに『最後』と呼ばれることもできよう。

Adversus Marcionem 5.10.17

17

Quod tamen intulerit, primum est; novissimum autem, si primo par sit. Par autem primo non est, quia non ejusdem auctoris est. Eodem modo et in homine hominis revincetur. Primus, inquit, homo de humo terrenus; secundus, dominus de coelo.

PL 2, 496A

しかし、〔その別の創始者が〕持ち込んだものこそが『最初』である。『最後』であるのは、それが最初と対をなす場合だけである。ところが〔マルキオンの言う最後は〕最初と対をなさない。なぜなら、同じ創始者に属さないからである。同じ仕方で、人間における人間についても論駁されるであろう。「最初の人は土から出た地上の者、第二は天から出た主である」と彼は言う。

Adversus Marcionem 5.10.18

18

Quare secundus, si non homo, quod et primus? aut numquid et primus dominus, si et secundus? Sed sufficit, si Evangelio Filium hominis adhibet Christum et hominem, et in nomine Adam, eum negare non poterit. Sequentia quoque eum comprimunt.

PL 2, 496B

もし第二の者が、最初の者と同じ人間でないなら、なぜ『第二の』者と言われるのか。あるいは、第二の者が主であるなら、最初の者もまた主だとでもいうのか。しかし、彼が福音書においてキリストに『人の子』という名を当て、人間として扱っている以上、それで十分である。彼は、アダムという名において、これを否定することはできないだろう。以下の文言もまた、彼を追い詰める。

Adversus Marcionem 5.10.19

19

Cum enim dicit Apostolus: Qualis qui de terra, homo scilicet, tales et terreni, homines utique; ergo et qualis qui de coelo, homo, tales et qui de coelo, homines.

PL 2, 496B

というのも、使徒が「地から出た者がどのようであるか、すなわち人間であるように、地上の者たちもそのとおり人間である」と言うとき、それゆえ「天から出た者がどのようであるか、すなわち人間であるように、天から出た者たちもそのとおり人間である」ということになるからである。

Adversus Marcionem 5.10.20

20

Non enim poterat hominibus terrenis non homines coelestes opposuisse, ut statum ac spem studiosius distingueret in appellationis societate.

PL 2, 496B

というのも、彼は、呼び名を共有させながらも在り方と希望とをいっそう入念に区別するために、地上の人間たちに対して、人間ではないものを天上の者として対置することはできなかったからである。

Adversus Marcionem 5.10.21

21

Statu enim ac spe dicit terrenos atque coelestes homines; tamen ex pari, qui secundum exitum aut in Adam aut in Christo deputantur.

PL 2, 496B

というのも、彼は在り方と希望において地上の人間と天上の人間とを語っているが、それでも両者は等しく〔人間〕であって、その行く末に応じて、あるいはアダムにおいて、あるいはキリストにおいて数えられる者たちだからである。

Adversus Marcionem 5.10.22

22

Et ideo jam ad exhortationem spei coelestis: Sicut portavimus, inquit, imaginem terreni, portemus et imaginem coelestis; non ad substantiam ullam referens resurrectionis, sed ad praesentis temporis disciplinam.

PL 2, 496C

そしてそれゆえ、いまや天上の希望への勧めとして、「我々が地上の者の似姿を負ってきたように、天上の者の似姿をも負おうではないか」と彼は言う。これは復活のいかなる実体にも関わるものではなく、現在の時における規律に関わるものである。

Adversus Marcionem 5.10.23

23

Portemus enim, inquit, non portabimus; praeceptive, non promissive, volens nos sicut ipse incessit, ita incedere, et a terreni, id est, veteris hominis imagine abscedere, quae est carnalis operatio. Denique, quid subjungit?

PL 2, 496C

というのも、彼は「我々は負うであろう」ではなく「負おうではないか」と言っているからであり、それは約束としてではなく命令として言われている。彼が望んでいるのは、我々が、彼自身が歩んだとおりに歩み、地上の者、すなわち古き人の似姿から――それは肉の働きであるが――離れ去ることである。さて、彼は続けて何を付け加えているか。

Adversus Marcionem 5.10.24

24

Hoc enim dico, fratres, quia caro et sanguis regnum Dei non possidebunt; opera scilicet carnis et sanguinis, quibus et ad Galatas (Gal., V, 19-21) scribens, abstulit Dei regnum, solitus et alias substantiam pro operibus substantiae ponere; ut cum dicit, Eos qui in carne sunt, Deo placere non posse; quando enim placere Deo poterimus, nisi dum in carne hac sumus?

PL 2, 496C

「兄弟たちよ、私が言うのはこのことである。血と肉とは神の王国を所有することがない」と。これはすなわち血と肉との業のことであり、彼はガラテヤ人への手紙にも(ガラテヤ5:19-21)書き送りつつ、それらの業から神の王国を取り去った。彼は他の箇所でも、実体をその実体の業に代えて置くのを常とする。たとえば「肉のうちにある者たちは神を喜ばせることができない」と言うときのようにである。実に、我々がこの肉のうちにある間でなくて、いつ神を喜ばせることができようか。

Adversus Marcionem 5.10.25

25

Aliud tempus operationis nullum, opinor, est. Sed si in carne quamquam constituti, carnis opera fugiamus; tum non erimus in carne, dum non in substantia carnis non sumus, sed in culpa.

PL 2, 496D

行いのための時は、私が思うに、他にはない。しかし、もし肉のうちに置かれていながらも、我々が肉の業を避けるならば、そのとき我々が『肉のうちにない』とされるのは、肉の実体のうちにないからではなく、罪のうちにないからなのである。

Adversus Marcionem 5.10.26

26

Quod si in nomine carnis opera, non substantiam carnis jubemur exponere; operibus ergo carnis, non substantiae carnis, in nomine carnis denegatur Dei regnum. Non enim id damnatur, in quo male fit, sed id quod fit.

PL 2, 496D

そして、もし『肉』という名のもとで、肉の実体ではなく業を捨て去るよう命じられているのであれば、『肉』という名において神の王国が拒まれているのは、肉の実体に対してではなく、肉の業に対してである。というのも、悪しきことがそこにおいてなされる当のものが断罪されるのではなく、なされる当のことが断罪されるからである。

Adversus Marcionem 5.10.27

27

Venenum dare, scelus est; calix tamen in quo datur, reus non est. Ita et corpus carnalium operum vas est, anima est autem quae in illo venenum alicujus mali facti temperat.

PL 2, 497A

毒を与えることは罪である。しかし、それが与えられる杯が罪に問われることはない。同様に、肉体は肉の業の器であり、その中で何らかの悪行の毒を調合するのは魂である。

Adversus Marcionem 5.10.28

28

Quale autem, ut si anima auctrix operum carnis merebitur Dei regnum, per expiationem eorum quae in corpore admisit, corpus ministrum solummodo, in damnatione permaneat? Venefico absoluto, calix erit puniendus?

PL 2, 497A

しかし、もし肉の業の作り手たる魂が、肉体において犯した罪の贖いによって神の王国を得るとすれば、単に奉仕したにすぎない肉体だけが断罪のうちに留まるとは、いったいどういうことか。毒殺者が無罪放免されたのに、杯が罰せられるというのか。

Adversus Marcionem 5.10.29

29

Et tamen non utique carni defendimus Dei regnum, sed resurrectionem substantiae suae, quasi januam regni per quam aditur. Caeterum, aliud resurrectio, aliud regnum. Primo enim resurrectio, dehinc regnum. Resurgere itaque dicimus carnem, sed mutatam consequi regnum.

PL 2, 497A

とはいえ、我々は肉のために神の王国を擁護しているのでは決してなく、その実体の復活を、いわば王国へと至るためにくぐられる門として擁護しているのである。しかし、復活と王国とは別のことである。まず復活があり、それから王国がある。それゆえ我々は、肉は甦ると言うが、〔その肉が〕変えられたうえで王国を得る、と言うのである。

Adversus Marcionem 5.10.30

30

Resurgent enim mortui incorrupti; illi scilicet, qui fuerant corrupti, dilapsis corporibus in interitum. Et nos mutabimur in atomo, in oculi momentaneo motu.

PL 2, 497B

というのも、死者は朽ちない者として甦るからである。すなわち、肉体が滅びへと崩れ去って朽ちていた者たちがそうである。そして我々は、瞬時に、瞬きする間に変えられるであろう。

Adversus Marcionem 5.10.31

31

Oportet enim corruptivum hoc (tenens utique carnem suam dicebat Apostolus) induere incorruptelam, et mortale hoc immortalitatem; ut scilicet habilis substantia efficiatur regno Dei. Erimus enim sicut angeli. Haec erit demutatio carnis resuscitatae.

PL 2, 497B

というのも、この朽ちるべきもの(使徒は明らかに自分自身の肉に触れながらそう言っていた)は朽ちないことを、この死すべきものは不死を着なければならないからである。それは、実体が神の王国にふさわしいものとされるためである。というのも、我々は天使たちのようになるからである。これが、甦った肉の変容というものであろう。

Adversus Marcionem 5.10.32

32

Aut si nulla erit, quomodo induet incorruptelam et immortalitatem? Aliud igitur facta per demutationem, tunc consequetur Dei regnum; jam non caro nec sanguis, sed quod illi corpus Deus dederit.

PL 2, 497B

あるいは、もし〔変容が〕まったく無いのなら、どうして〔肉は〕朽ちないことと不死とを着ることができようか。それゆえ、変容によって別のものとされたそのとき、それは神の王国を得るであろう。もはや血でも肉でもなく、神がそれに与えたもうた肉体である。

Adversus Marcionem 5.10.33

33

Et ideo recte Apostolus: Caro et sanguis regnum Dei non consequentur; demutationi illud adscribens, quae accedit resurrectioni. Si autem tunc fiet verbum, quod scriptum est apud Creatorem: Ubi est, mors, victoria tua, vel contentio tua? Ubi est, mors, aculeus tuus?

PL 2, 497B

それゆえ、使徒が正しく「血と肉とは神の王国を得ることがない」と言うのは、それを、復活に付け加わる変容に帰しているのである。しかし、もしそのとき、創造主のもとに書かれているあの言葉が成就するのであれば――「死よ、お前の勝利、あるいはお前の争いはどこにあるのか。死よ、お前の刺はどこにあるのか。」

Adversus Marcionem 5.10.34

34

Verbum autem hoc Creatoris est, per Prophetam; ejus erit et res, id est regnum, cujus et verbum fiet in regno.

PL 2, 497C

しかし、この言葉は預言者を通した創造主のものである。であるならば、その言葉が王国において成就するその方のものであるように、その事柄、すなわち王国もまた、その方のものであろう。

Adversus Marcionem 5.10.35

35

Nec alii Deo gratias dicit, quod nobis victoriam, utique de morte, referre praestiterit, quam illi a quo verbum insultatorium de morte et triumphatorium accepit (II Cor., I, III et IV).

PL 2, 497C

そして彼は、死に対する勝利を我々にもたらしてくださったことについて、死をあざける勝ち誇りの言葉を受け取ったその同じ方以外の神に感謝を述べているのではない(二コリント1・3・4)。