Adversus Marcionem 4.19.1
Quod divites Christo mulieres adhaerebant, quae et de facultatibus suis ministrabant ei, inter quas et uxor regis procuratoris (Luc. VIII), de prophetia est.
PL 2, 403C裕福な女たちがキリストに従い、自分の財産をもって彼に仕えていたこと――その中には王の代官の妻もいた(ルカ8章)――これは預言にかかわることである。
Adversus Marcionem 4.19.2
Has enim vocabat per Esaiam (Is., XXXII, 9): Mulieres divites exsurgite, et audite vocem meam; ut discipulas primo, dehinc ut operarias et ministras ostenderet: Filiae, in spe audite sermones meos. Dies anni mementote cum labore in spe.
PL 2, 403Cというのも、彼(創造主)はイザヤを通して(イザヤ32:9)彼女たちをこう呼んでいたからである。「裕福な女たちよ、立ち上がり、私の声を聞け」。これによって、まず弟子として、次いで働き手・仕える者として彼女たちを示すために、「娘たちよ、望みをもって私の言葉を聞け。年の日々を、労苦とともに望みのうちに思い起こせ」と続けている。
Adversus Marcionem 4.19.3
Cum labore enim quo sequebantur, et ob spem, ministrabant. Aeque de parabolis semel sufficiat probatum, hoc genus eloquii a Creatore promissum.
PL 2, 403Dというのも、彼女たちは労苦をもって従い、また望みのゆえに仕えていたからである。譬えについても、一度これを証明すれば十分であろう。この種の語り方は創造主によって約束されていたのである。
Adversus Marcionem 4.19.4
At nunc illa quoque pronuntiatio ejus ad populum (Is., VI, 10): Aure audietis, et non audietis; dedit Christo frequenter inculcare: Qui habet aures, audiat.
PL 2, 403Dそしていま、民に向けられた彼(創造主)のあの宣告(イザヤ6:10)――「汝らは耳をもって聞くが、聞かないであろう」――これが、キリストにたびたび「耳のある者は聞くがよい」と繰り返し説かせることになったのである。
Adversus Marcionem 4.19.5
Non quasi ex diversitate auditum permitteret Christus, quem ademisset Creator: sed quia comminationem exhortatio sequebatur: primo, aure audietis; dehinc, qui habet aures, audiat.
PL 2, 404Aこれは、創造主が取り去った聞くことを、両者が別であるがゆえにキリストが新たに許した、というのではない。むしろ、脅しのあとに勧めが続いたからである。すなわち、まず「汝らは耳をもって聞くであろう」とあり、次いで「耳のある者は聞くがよい」とあるのである。
Adversus Marcionem 4.19.6
Non enim audiebant ultro, qui aures habebant; sed ostendebat aures cordis necessarias, quibus illos audituros negarat Creator. Et ideo per Christum adjicit: Videte quomodo audiatis, et non audiatis; non corde scilicet audientes, sed aure.
PL 2, 404Aというのも、耳を持っている者たちが、進んで聞いていたわけではなかったからである。むしろ彼(創造主)は、心の耳こそが必要であることを示していたのであり、創造主はまさにその耳によって彼らが聞くであろうことを否定していたのである。それゆえ彼はキリストを通してさらにこう付け加える。「どのように聞くかに注意せよ、そして聞かぬことのないように」――すなわち、心によってではなく耳によって聞く、というようなことのないように、ということである。
Adversus Marcionem 4.19.7
Si dignum sensum pronuntiationi accommodes pro sensu ejus qui auditui suscitabat, etiam dicendo, Videte quomodo audiatis, non audituris minabatur. Sane nominatur mitissimus Deus, quia nec judicat, nec irascitur.
PL 2, 404Aもし、聞くことを喚び起こそうとした方の意図にふさわしい意味をこの宣告に当てはめるなら、「どのように聞くかに注意せよ」と言うことによってすら、彼は聞かないであろう者たちに対して脅していたのである。まさにその彼が、裁くこともなく、怒ることもないゆえに、この上なく柔和な神と呼ばれているのだが。
Adversus Marcionem 4.19.8
Hoc probat etiam subjacens sensus: Ei qui habet, dabitur; ab eo autem qui non habet, etiam quod habere se putat auferetur ei. Quid dabitur? Adjectio fidei, vel intellectus, vel salus ipsa. Quid auferetur? Utique quod dabitur. A quo dabitur, et auferetur?
PL 2, 404Aこれは、続く意味によっても証明される。「持っている者には与えられるが、持っていない者からは、持っていると思っているものまでも取り去られるであろう」。何が与えられるのか。信仰の増し加え、あるいは理解、あるいは救いそのものである。何が取り去られるのか。もちろん、与えられるのと同じものである。それは誰によって与えられ、また取り去られるのか。
Adversus Marcionem 4.19.9
Si a Creatore auferetur, ab eo et dabitur: si a deo Marcionis dabitur, ab eo et auferetur. Quoquo tamen nomine comminatur ablationem, non erit ejus Dei qui nescit comminari, quia non novit irasci.
PL 2, 404Bもし創造主によって取り去られるのであれば、それを与えるのもまた彼である。もしマルキオンの神によって与えられるのであれば、それを取り去るのもまた彼である。しかし、いずれの名によってであれ、剥奪をもって脅すということは、脅すことを知らぬ神、すなわち怒ることを知らぬ神のものではありえない。
Adversus Marcionem 4.19.10
Miror autem cum lucernam negat abscondi solere, qui se tanto saeculo absconderat majus et necessarius lumen, cum omnia de occulto in apertum repromittit, qui Deum suum usque adhuc obumbrat, exspectans, opinor, nasci Marcionem.
PL 2, 404Bしかし私は不思議に思う。彼(マルキオンのキリスト)は、灯火を隠すことを常としないと言いながら、これほど長きにわたる世の間、自らという、より大きく必要な光を隠していたのである。また、隠されたすべてのものが明らかにされると約束しながら、いまなお自らの神を覆い隠している。おそらく、マルキオンが生まれるのを待っていたのであろう。
Adversus Marcionem 4.19.11
Venimus ad constantissimum argumentum omnium qui Domini nativitatem in controversiam deferunt. Ipse, inquiunt, contestatur se non esse natum, dicendo: Quae mihi mater, et qui mihi fratres?
PL 2, 404Bさて、主の誕生を争いの的とするすべての者にとって、最も動かしがたいとされる論拠に至った。「彼自身が、『私にとって母とは何か、兄弟とは誰か』と言うことによって、自らが生まれなかったことを証ししている」と彼らは言う。
Adversus Marcionem 4.19.12
Ita semper haeretici, aut nudas et simplices voces conjecturis quo volunt rapiunt; aut rursus conditionales et rationales, simplicitatis conditione dissolvunt, ut hoc in loco.
PL 2, 404C異端者たちは常にこのようである。ある時は、裸で単純な言葉を、自分たちの欲するままに憶測によって引きずり込み、またある時は逆に、条件づけられ理にかなった言葉を、単純さという条件によって解きほぐしてしまう。ちょうどこの箇所におけるように。
Adversus Marcionem 4.19.13
Nos contrario dicimus: primo, non potuisse illi annuntiari, quod mater et fratres ejus foris starent quaerentes videre eum, si nulla illi mater et fratres nulli fuissent; quos utique norat qui adnuntiaret, vel retro notos, vel tunc ibidem compertos, dum eum videre desiderant, vel dum ipsi nuntium mandant.
PL 2, 404C我々はこれに反してこう言う。第一に、もし彼に母も兄弟も一人もいなかったのであれば、その母と兄弟が外に立って彼を見たいと求めているということが、彼に告げられることなどありえなかったはずである。告げに来た者は、当然、彼らを知っていたはずである――以前から知っていたか、あるいは彼らが彼を見ることを望みつつ、あるいは自ら伝言を託しつつ、まさにその場でそうと知られたか、いずれかである。
Adversus Marcionem 4.19.14
Ad hanc primam propositionem nostram solet ex diverso responderi: Quid enim si tentandi gratia nuntiatum est ei?
PL 2, 404Cこの我々の第一の主張に対しては、しばしば反対の側からこう答えられる。「もし彼を試すために、そう告げられたのだとしたらどうか」と。
Adversus Marcionem 4.19.15
Sed hoc Scriptura non dicit, quae quanto significare solet ex tentatione quid factum: Ecce (Luc. X) legis doctor assurrexit tentans eum; et de tributi consultatione: Et (Luc. XX) accesserunt ad eum Pharisaei tentantes eum; tanto ubi non facit tentationis mentionem non admittit tentationis interpretationem.
PL 2, 404Cしかし聖書はそうは言っていない。聖書は、試みから何かがなされたことを示そうとするときには、常にそれを明示するものである。たとえば「見よ(ルカ10章)、律法の教師が彼を試みようとして立ち上がった」、また貢に関する問いについても「そして(ルカ20章)ファリサイ人たちが彼を試みようとして近づいた」とあるように。それゆえ、試みへの言及がなされていない箇所では、それだけいっそう試みという解釈を許さないのである。
Adversus Marcionem 4.19.16
Et tamen ex abundanti caussas tentationis ex postulo, cui rei tentaverint illum, per nominationem matris et fratrum. Si ut scirent natusne esset, an non; quando de hoc fuit quaestio, quam ex ista tentatione discuterent.
PL 2, 404Dとはいえ、なお十分を期して、彼らが母と兄弟の名を挙げることによって、何のために彼を試みたのか、その理由を問うてみよう。もし彼が生まれた者であるか否かを知るためであったとするなら、それがこの試みによって論じられるべき問題であった時があっただろうか。
Adversus Marcionem 4.19.17
Quis autem dubitaret natum, quem videret hominem, quem audisset filium se hominis professum, quem de conspectu omnis humanae qualitatis dubitarent Deum, aut filium Dei credere? propheten facilius existimantes, licet magnum aliquem, utique tamen natum.
PL 2, 405Aそもそも、彼を人として見、自ら「人の子」と称するのを聞いた者が、彼が生まれた者であることを疑うだろうか。むしろ人々は、あらゆる人間らしい様子を目にして、彼を神、あるいは神の子と信じることをためらったのであり、たとえ偉大な者であるにせよ、預言者であると考えるほうがなお容易であった――とはいえ、生まれた者であることには変わりないとして。
Adversus Marcionem 4.19.18
Etiamsi in exploratione nativitatis tentandus fuisset, quodcumque aliud argumentum tentationi competisset, quam per earum personarum mentionem, quas potuit etiam natus non habere.
PL 2, 405Aたとえ誕生の有無を探るために彼が試みられるべきであったとしても、その試みにふさわしい論拠は、生まれた者であっても持たないことがありうるような人物――母や兄弟――を挙げること以外の、何か別のものであったはずである。
Adversus Marcionem 4.19.19
Dic mihi: Omnibus natis mater advivit? omnibus natis adgenerantur et fratres? non licet patres magis et sorores habere, vel et neminem?
PL 2, 405A私に言ってみよ。生まれた者すべてに、その母が生きて添っているだろうか。生まれた者すべてに、兄弟が生じるだろうか。むしろ、父や姉妹を持つほうがありうることではないか、あるいは誰一人持たないことすら。
Adversus Marcionem 4.19.20
Sed et census constat actos (Luc. II) sub Augusto nunc in Judaea per Sentium Saturninum, apud quos genus ejus inquirere potuissent. Adeo nullo modo constitit ratio tentationis istius. At vere mater et fratres ejus foris stabant.
PL 2, 405Aしかも、アウグストゥスの治世下、当時ユダヤにおいてセンティウス・サトゥルニヌスによって戸籍調査が行われたことは確かであり(ルカ2章)、それによって彼らは彼の出自を調べることもできたはずである。かくして、この試みという理屈は、どのようにしても成り立たない。しかし実際に、彼の母と兄弟は外に立っていたのである。
Adversus Marcionem 4.19.21
Superest et dispicere sensum non simpliciter pronuntiantis, Quae mihi mater aut fratres? quasi ad generis et nativitatis negationem; sed et ex caussae necessitate et conditione rationali.
PL 2, 405B残るは、「私にとって母や兄弟とは何か」という言葉が、単純に、あたかも血統と誕生を否定するかのように発せられたのではなく、その事の必然性と理にかなった状況から発せられたものであるという意味を吟味することである。
Adversus Marcionem 4.19.22
Tam proximas enim personas foris stare extraneis intus defixis ad sermones ejus, amplius et avocare eum a solemni opere quaerentes, merito indignatus est. Non tam abnegavit quam abdicavit.
PL 2, 405Bこれほど近しい者たちが外に立ち、他方、身内でない者たちが内で彼の言葉に釘付けになっていた――しかもその近しい者たちは、彼をその厳粛な務めからさらに引き離そうとしていた――ことに、彼が当然の憤りを覚えたのである。彼は否認したのではなく、退けたのである。
Adversus Marcionem 4.19.23
Atque adeo cum praemisisset, Quae mihi mater, et qui mihi fratres? subjungens, nisi qui audiunt verba mea, et faciunt ea? transtulit sanguinis nomina in alios, quos magis proximos pro fide judicaret.
PL 2, 405Bそこで、「私にとって母とは何か、兄弟とは誰か」と先に言い、続けて「私の言葉を聞き、それを行う者たちでなければ」と付け加えることによって、彼は血縁の名を、信仰のゆえによりいっそう近しい者と見なす他の人々へと移し替えたのである。
Adversus Marcionem 4.19.24
Nemo autem transfert quid, nisi ab eo qui habet id quod transfert. Si ergo matrem et fratres eos fecit qui non erant, quomodo negavit eos qui erant? meritorum scilicet conditione, non ex primorum negatione; in semetipso docens, qui patrem aut matrem aut fratres praeponeret verbo Dei, non esse (Matth., X, 27) dignum discipulum.
PL 2, 405Bしかし、誰であれ、移し替えるその当のものを持っている者からでなければ、何かを移し替えることはできない。それゆえ、もし彼が、母や兄弟でなかった者たちを母や兄弟としたのなら、いかにして、そうであった者たちを否認したと言えようか。それは功績という条件によるのであって、先の者たちを否認することによるのではない。彼は自らのうちにこう教えていたのである――父や母や兄弟を神の言葉より優先する者は、弟子たるにふさわしくない(マタイ10:27)、と。
Adversus Marcionem 4.19.25
Caeterum, ex hoc magis matrem et fratres confitebatur, quod illos nolebat agnoscere; quod alios adoptabat, confirmabat quos ex offensa negavit, quibus non ut veriores substituit, sed ut digniores. Denique nihil magnum, si fidem sanguini praeposuit, quem non habebat.
PL 2, 405Cそもそも、彼が母と兄弟をむしろ認めていたことは、彼らを認めようとしなかったというまさにそのことから示される。彼が他の者たちを養子として迎え入れたことは、その不興のゆえに否んだ者たちの存在を確証することにほかならない。彼は、その者たちをより真実な者としてではなく、よりふさわしい者として、彼らに取って代えたのである。要するに、もし彼が持ってすらいなかった血縁よりも信仰を優先させたのだとすれば、それは何ら大したことではなかったであろう。