テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Marcionem

Caput XI 第XI章

Tertullian · Adversus Marcionem · PL 2, 497C · 38 sectiones

Adversus Marcionem 5.11.1

1

Si Deus commune vocabulum factum est vitio erroris humani, quatenus plures dei dicuntur atque creduntur in saeculo, benedictus tamen Deus Domini nostri Jesu Christi Pater non alius quam Creator intelligetur, qui et universa benedixit, habes Genesim (Gen., I); et ab universis benedicitur, habes Danielem (Dan., III).

PL 2, 497C

もし『神』という語が、人間の誤りという欠陥によって共通の呼称となり、この世において多くの神々が語られ信じられるまでになったのだとしても、それでも『我々の主イエス・キリストの父にして祝福された神』は、創造主以外の者として理解されることはない。万物を祝福した方であることは、お前は創世記のうちに見出す(創世記1)。そして万物から祝福される方であることは、お前はダニエル書のうちに見出す(ダニエル3)。

Adversus Marcionem 5.11.2

2

Proinde si pater potest dici sterilis Dei nullius magis nomine quam Creatoris; misericordiarum tamen pater idem erit, qui misericors, et miserator, et misericordiae plurimus est dictus: habes apud Jonam (Jon., III, IV) cum ipso misericordiae exemplo, quam Ninivitis exorantibus praestitit, facilis et Ezechiae (IV Reg., XX) fletibus flecti, et Achab marito Jezabelis deprecanti sanguinem ignoscere Nabuthae (III Reg., XXI), et David agnoscenti delictum statim indulgere (II Reg., XII); malens scilicet poenitentiam peccatoris, quam mortem, utique ex misericordiae affectu (Os., VI).

PL 2, 498A

そこで、たとえ子を生まぬ者が『父』と呼ばれうるとしても――それが当てはまる神の名は創造主をおいてほかにない――それでも、憐れみ深く、慈しみ深く、憐れみに富むと言われた同じ方こそが、憐れみの父であろう。お前はヨナ書のうちに、ニネベの人々が乞い求めたときに示されたその憐れみの実例そのものを見出す(ヨナ3・4)。またヒゼキヤの涙にたやすく心を動かされ(列王記第四20)、ナボトの血について許しを乞うたイゼベルの夫アハブを赦し(列王記第三21)、罪を認めたダビデをただちに赦した方でもある(列王記第二12)。それはまさに、罪人の死よりもその悔い改めを望む、憐れみの情によるものである(ホセア6)。

Adversus Marcionem 5.11.3

3

Si quid tale Marcionis Deus edidit vel edixit, agnoscam patrem misericordiarum. Si vero ex eo tempore hunc titulum ei adscribit, quo revelatus, quasi exinde sit pater misericordiarum, quo liberare instituit genus humanum; atquin et nos ex eo tempore negamus illum, ex quo dicitur revelatus: non potest igitur aliquid ei adscribere, quem tunc ostendit, cum aliud ei adscribit.

PL 2, 498A

もしマルキオンの神が、そのようなことを何か示すか、あるいは告げたことがあるなら、私は彼を『憐れみの父』と認めよう。しかしもし彼が、この称号を、彼〔自分の神〕が啓示されたその時から――あたかもそのときから人類を解放し始めたがゆえに『憐れみの父』であるかのように――彼に帰しているのなら、しかるに我々もまた、彼が啓示されたと言われるその時から、彼〔の存在〕を否定するのである。したがって彼は、まさにその時にはじめて〔存在を〕示したその当の者に対して、別のことを帰そうとする際に、〔その者へ〕何ごとかを帰すことはできないのである。

Adversus Marcionem 5.11.4

4

Si enim prius constaret eum esse, tunc et adscribi ei potest. Accidens enim est quod adscribitur: accidentia autem antecedit ipsius rei ostensio cui accidunt; maxime cum jam alterius est, quod adscribitur ei, qui prius non sit ostensus, tanto magis negabitur esse, quanto per quod affirmatur esse, ejus est, qui jam ostensus est.

PL 2, 498B

というのも、もし彼が以前から存在することが確かであったなら、そのときにこそ、彼に何かを帰することもできよう。というのも、帰せられるものは付帯性だからである。そして付帯性に先立つのは、それが付帯するところの当の事物そのものが示されることである。まして、彼に帰せられるものがすでに別の者に属するものであるとすれば、なおさらである。以前に示されたことのない者は、それだけいっそう存在することを否定されるであろう。というのも、存在することを肯定する根拠となるその当のものが、すでに示されている別の者に属するものだからである。

Adversus Marcionem 5.11.5

5

Sic et Testamentum Novum non alterius erit, quam qui illud repromisit; etsi non litera, at ejus spiritus, hoc erit novitas.

PL 2, 498B

同様に、新しい契約もまた、それを約束した方以外の者には属さないであろう。たとえ文字においてではなくとも、少なくともその霊においては、その方のものである。それこそが新しさというものである。

Adversus Marcionem 5.11.6

6

Denique, qui literam tabulis lapideis inciderat, idem et de spiritu edixerat (Joel. III, 28): Effundam de meo spiritu in omnem carnem, Et si litera occidit, spiritus vero vivificat, ejus utrumque est qui ait (Deut. XXXII, 39): Ego occidam, et vivificabo; percutiam, et sanabo.

PL 2, 498B

実に、石の板に文字を刻んだ方こそが、霊についても告げていたのである(ヨエル3:28)。「私は私の霊を、あらゆる肉に注ぐであろう」と。そして、もし文字が殺し、霊が生かすのなら、その両方は、こう言った方のものである(申命記32:39)。「私は殺し、また生かす。私は打ち、また癒す。」

Adversus Marcionem 5.11.7

7

Olim duplicem vim Creatoris vindicavimus, et judicis et boni; litera occidentis per Legem, et spiritu vivificantis per Evangelium. Non possunt duos deos facere, quae etsi diversa, apud unum recenseri praevenerunt.

PL 2, 498C

我々はかつて、創造主の二重の力、すなわち裁く者としての力と善き者としての力とを、律法による文字が殺す力、福音による霊が生かす力として、すでに擁護した。それらは、たとえ異なるものであっても、一人の方のもとで数え上げられることを先取りしているのだから、二人の神を作り出すことはできない。

Adversus Marcionem 5.11.8

8

Commemorat et de velamine Moysi, quo faciem tegebat incontemplabilem filiis Israel. Si ideo ut claritatem majorem defenderet Novi Testamenti, quod manet in gloria, quam veteris, quod evacuari habebat; hoc et meae convenit fidei, praeponenti Evangelium legi.

PL 2, 498C

彼はまた、モーセの覆いについても述べている。それによって、イスラエルの子らには見つめることのできない顔を覆っていたのである。もし彼がそれを、栄光のうちに留まる新しい契約の輝きが、廃されるべき古い契約の輝きよりも大きいことを擁護するために語ったのであれば、それは私の信仰にも合致する。私は福音を律法よりも優先させているのだから。

Adversus Marcionem 5.11.9

9

Et vide ne magis meae. Illic enim erit superponi quid, ubi fuerit et illud cui superponitur. At cum dicit: Sed obtusi sunt sensus mundi; non utique Creatoris, sed populi qui in mundo est, De Israele enim dicit: Ad hodiernum usque velamen id ipsum in corde eorum.

PL 2, 498C

むしろ、それはいっそう私の信仰に合致するのではないかと見よ。というのも、何かが上に置かれるということが成り立つのは、それが上に置かれる当のものがすでに存在していた場合においてのみだからである。ところで、彼が「しかし、世の感覚は鈍くなった」と言うとき、それは決して創造主のことではなく、世の中にいる民のことである。というのも彼は、イスラエルについて「今日に至るまで、その同じ覆いが彼らの心にある」と言っているからである。

Adversus Marcionem 5.11.10

10

Figuram ostendit fuisse velamen faciei in Moyse, velaminis cordis in populo, quia nec nunc apud illos perspiciatur Moyses corde, sicut nec facie tunc.

PL 2, 499A

彼は、モーセにおける顔の覆いが、民における心の覆いの予型であったことを示している。なぜなら、あの時に顔によって見通されなかったのと同じく、今も彼らのもとでは、モーセが心によって見通されていないからである。

Adversus Marcionem 5.11.11

11

Quid est ergo adhuc velatum in Moyse quod pertineat ad Paulum, si Christus Creatoris a Moyse praedicatus nondum venit?

PL 2, 499A

それゆえ、もし創造主のキリストがモーセによって予告されながらいまだ来ていないのであれば、モーセにおいてなお覆われたままであり、パウロに関わるものとは何であろうか。

Adversus Marcionem 5.11.12

12

Quomodo jam operta et velata adhuc denotantur corda Judaeorum, nondum exhibitis praedicationibus Moysi, id est de Christo, in quo eum intelligere deberent?

PL 2, 499A

モーセの予告――すなわちキリストについての予告、その中で彼らが〔キリストを〕理解すべきであったもの――が、いまだ示されていないのであれば、どうしてユダヤ人たちの心が、いまなお覆われ隠されたものとして指し示されえようか。

Adversus Marcionem 5.11.13

13

Quid ad apostolum Christi alterius, si Dei sui sacramenta Judaei non intelligebant, nisi quia velamen cordis illorum ad caecitatem, qua non perspexerant Christum, Moysi pertinebat?

PL 2, 499A

もしユダヤ人たちが自分たちの神の秘義を理解していなかったとしても、それが〔創造主とは〕別のキリストの使徒〔だという主張〕にとって何の意味を持とうか。ただ、彼らがキリストを見通せなかったその盲目という、彼らの心の覆いが、モーセに関わるものであったということのほかには〔何も意味しない〕。

Adversus Marcionem 5.11.14

14

Denique, quod sequitur: Cum vero converterit ad Deum, auferetur velamen; hoc Judaeo proprie dicit, apud quem et est velamen Moysi: qui cum transierit in fidem Christi, intelligit Moysen de Christo praedicasse.

PL 2, 499A

実に、続く言葉、「しかし、神へと立ち返るとき、覆いは取り除かれるであろう」というのは、まさにユダヤ人について言われているのであり、モーセの覆いがあるのも彼のもとにおいてである。彼がキリストへの信仰へと移るとき、モーセがキリストについて予告していたことを理解するのである。

Adversus Marcionem 5.11.15

15

Caeterum, quomodo auferetur velamentum Creatoris in Christo Dei alterius, cujus sacramenta velasse non potuit Creator, ignoti videlicet ignota?

PL 2, 499B

しかし、〔創造主とは〕別の神のキリストにおいて、創造主の覆いがどうして取り除かれえようか。創造主は、知られざる神に属する知られざる秘義を覆うことなど、そもそもできなかったはずではないか。

Adversus Marcionem 5.11.16

16

Dicit ergo, nos jam aperta facie, utique cordis, quod velatum est in Judaeis, contemplantes Christum, eadem imagine transfigurari a gloria (qua scilicet et Moyses transfigurabatur a gloria Domini) in gloriam: ita corporalem Moysi inluminationem de congressu Domini, et corporale velamen de infirmitate populi proponens et spiritalem claritatem in Christo superinducens, tanquam a Domino, inquit, spirituum , totum ordinem Moysi, figuram ignorati apud Judaeos, agniti vero apud nos Christi fuisse testatur.

PL 2, 499B

それゆえ彼はこう言う。我々はすでに、覆いを取られた顔――すなわちユダヤ人においては覆われていた心――をもってキリストを見つめ、同じ姿によって、栄光から栄光へと変容させられる、と(その栄光とは、まさにモーセが主の栄光から変容させられたのと同じ栄光である)。このように、主との出会いによるモーセの物体的な輝きと、民の弱さによる物体的な覆いとを提示し、キリストにおける霊的な輝きをその上に導き入れつつ、彼は「諸霊の主から」と言うことで、モーセの全体系が、ユダヤ人のもとでは知られなかった、しかし我々のもとでは認められたキリストの予型であったことを証ししているのである。

Adversus Marcionem 5.11.17

17

Scimus quosdam sensus ambiguitatem pati posse, de sono pronuntiationis, aut de modo distinctionis, cum duplicitas earum intercedit.

PL 2, 499B

我々は、ある種の意味が、発音の響きにおいて、あるいは句切りの仕方において、そのいずれかに二通りがある場合には、曖昧さを被りうることを知っている。

Adversus Marcionem 5.11.18

18

Hanc Marcion captavit sic legendo, In quibus Deus aevi hujus; ut Creatorem ostendens Deum hujus aevi, alium suggerat Deum alterius aevi.

PL 2, 499C

マルキオンはこれ〔曖昧さ〕を利用して、「彼らのうちにおいて、この世の神は」とこのように読み、創造主をこの世の神として示すことによって、別の世の別の神を暗に示唆した。

Adversus Marcionem 5.11.19

19

Nos contra, sic distinguendum dicimus: In quibus Deus; dehinc: aevi hujus excaecavit mentes infidelium; in quibus, Judaeis infidelibus, in quibus opertum est aliquibus Evangelium adhuc sub velamine Moysi.

PL 2, 499C

これに対して我々は、こう句切るべきだと言う。「彼らのうちにおいて、神は」、次いで「この世の不信者たちの思いを盲目にした」と。「彼らのうちにおいて」とは、不信のユダヤ人たちのうちにおいてであり、彼らのうちにおいて、福音はいまなおモーセの覆いの下で、ある人々には覆われたままなのである。

Adversus Marcionem 5.11.20

20

Illis enim Deus (Is. XXIX, 13), labiis diligentibus eum, corde autem longe absistentibus ab eo, minatus fuerat (Is. VI, 10): Aure audietis, et non audietis; oculis videbitis, ut non videbitis; et (Is. VII. 9): nisi credideritis, nec intelligetis; et (Is. XXIX, 14): auferam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium irritam faciam.

PL 2, 499C

というのも、神は、唇では彼を愛しながらも心では彼から遠く離れている彼らに対して(イザヤ29:13)、こう脅していたからである(イザヤ6:10)。「汝らは耳で聞くが、聞き取らないであろう。目で見るが、見えないであろう」と。また(イザヤ7:9)「汝らが信じなければ、理解することもないであろう」と。また(イザヤ29:14)「私は知恵ある者たちの知恵を取り去り、賢い者たちの賢さを空しくするであろう」と。

Adversus Marcionem 5.11.21

21

Haec autem non utique de Evangelio Dei ignoti abscondendo minabatur. Ita, non hujus aevi Deus, sed infidelium hujus aevi excaecat cor, quod Christum ejus non ultro recognoverint de Scripturis, intelligendum.

PL 2, 499C

しかし彼は、これらのことを、知られざる神の福音を隠すことについて脅していたのでは決してない。このように、この世の神が〔盲目にする〕のではなく、この世の不信者たちの心を〔神が〕盲目にするのだと理解すべきである。それは、彼らが諸聖書から、そのキリストを自ら進んで認めなかったからである。

Adversus Marcionem 5.11.22

22

Et positum in ambiguitate distinctionis hactenus tractasse, ne adversario prodesset, contentus victoriae, nae ultro possum et in totum contentionem hanc praeterisse simpliciori responso.

PL 2, 500A

そして、句切りの曖昧さのうちに置かれたこの点について、これまで論じてきたのは、それが敵対者に利するところとならぬためであって、勝利に満足している以上、私はむしろ、この論争全体を、もっと単純な答えによって通り過ぎることさえできたであろう。

Adversus Marcionem 5.11.23

23

Prae manu erit scilicet hujus aevi dominum diabolum interpretari, qui dixerit, propheta referente (Is. XIV, 14): Ero similis Altissimi, ponam in nubibus thronum meum; sicut et tota hujus aevi superstitio illi mancipata est, qui excaecet infidelium corda, et in primis, apostatae Marcionis.

PL 2, 500A

すなわち、手近な答えとしては、この世の支配者を悪魔と解することであろう。彼は、預言者が伝えるとおり(イザヤ14:14)、こう言った者である。「私は至高者に似た者となろう、私は雲の中に私の王座を据えよう」と。そして、この世の迷信のすべてが彼に隷属しているのと同じく、彼は不信者たちの心を、とりわけ背教者マルキオンの心を盲目にするのである。

Adversus Marcionem 5.11.24

24

Denique, non vidit occurrentem sibi clausulam sensus: Quoniam Deus, qui dixit ex tenebris lucem lucescere, reluxit in cordibus nostris ad illuminationem agnitionis suae, in persona Christi. Quis dixit: Fiat lux?

PL 2, 500A

実に、彼は、自分に向かって迫ってくる意味の結びを見なかった。「闇から光が輝き出よと言われた神は、キリストの位格において、その方を知る認識の光をもたらすために、我々の心のうちに輝いた」と。「光あれ」と言ったのは誰か。

Adversus Marcionem 5.11.25

25

Et de illuminatione mundi, quis Christo ait (Is. XLII, 6): Posui te in lumen nationum, sedentium scilicet in tenebris, et in umbra mortis?

PL 2, 500B

そして世界の照明について、キリストに向かって「私はお前を諸国民の光として据えた」と言ったのは誰であろうか(イザヤ42:6)。すなわち、闇と死の陰に座す者たちのための光として、である。

Adversus Marcionem 5.11.26

26

Cui respondet Spiritus in psalmo, ex providentia futuri (Ps. IV, 7): Significatum est, inquit, super nos lumen personae tuae, Domine. Persona autem Dei, Christus Dominus. Unde et apostoli supra: Qui est imago, inquit, Dei.

PL 2, 500B

それに対して、霊は詩篇において、来るべきことを見通しつつ答える(詩篇4:7)。「主よ、あなたの位格の光が我々の上にしるされた」と。ところで、神の位格とは、主キリストのことである。それゆえ使徒もまた、先に「神の似姿である方」と言っているのである。

Adversus Marcionem 5.11.27

27

Igitur si Christus persona Creatoris dicentis, Fiat lux; et Christus, et Apostoli, et Evangelium, et velamen et Moyses, et tota series secundum testimonium clausulae Creatoris est Dei hujus aevi, certe non ejus qui nunquam dixit: Fiat lux.

PL 2, 500B

したがって、もしキリストが「光あれ」と言った創造主の位格であるならば、キリストも、使徒たちも、福音も、覆いも、モーセも、そしてその全体系も、結びの証言によれば、この世の神たる創造主に属するのであって、決して「光あれ」と一度も言ったことのない者に属するのではない。

Adversus Marcionem 5.11.28

28

Praetereo hic et de alia Epistola, quam nos ad Ephesios praescriptam habemus, haeretici vero ad Laodicenos.

PL 2, 500B

ここで私は、また別の書簡についても通り過ぎておこう。我々はそれを『エフェソ人への手紙』という表題で持っているが、異端者たちは『ラオディキア人への手紙』としている。

Adversus Marcionem 5.11.29

29

Ait enim (Eph. II, 12) meminisse nationes, quod illo in tempore cum essent sine Christo, alieni ab Israele, sine conversatione, et testamentis, et spe promissionis, etiam sine Deo essent, in mundo utique, etsi de Creatore.

PL 2, 500B

というのも彼は(エフェソ2:12)、諸国の民が思い起こすべきこととして、こう言っている。かの時、彼らはキリストなく、イスラエルから疎外され、生活の交わりも契約も約束の希望もなく、まさに世にあって神なき者であった、と。もっとも、その世は創造主のものであるにせよ。

Adversus Marcionem 5.11.30

30

Ergo si nationes sine Deo dixit esse, Deus autem illis diabolus est, non Creator, apparet dominum aevi hujus cum intelligendum, quem nationes pro Deo receperunt, non Creatorem quem ignorant.

PL 2, 500C

それゆえ、彼が諸国の民は神なき者であったと言ったのであれば――しかし彼らにとって神とは悪魔であって、創造主ではない――「この世の支配者」とは、諸国の民が神として受け入れた当のものと理解すべきであることが明らかになる。彼らが知らずにいる創造主のことではない。

Adversus Marcionem 5.11.31

31

Quale est autem ut non ejusdem habeatur thesaurus in fictilibus vasis nostris, cujus et vasa sunt?

PL 2, 500C

しかし、我々の土の器のうちにある宝が、その器そのものの持ち主と同じ方のものと見なされないというのは、いったいどういうことであろうか。

Adversus Marcionem 5.11.32

32

Nam si gloria Dei est in fictilibus vasis tantum thesauri haberi; vasa autem fictilia Creatoris sunt; ergo et gloria Creatoris est, cujus vasa eminentiam virtutis Dei sapiunt, et virtus ipsa.

PL 2, 500C

もし、これほどの宝が土の器のうちに持たれているということが神の栄光であるならば、しかも土の器は創造主のものであるのだから、それゆえ栄光もまた創造主のものである――その器が神の力の卓越を示している当の創造主のものであり、その力そのものもまた創造主のものである。

Adversus Marcionem 5.11.33

33

Quia propterea in vasa fictilia commissa sunt, ut eminentia ejus probaretur. Caeterum, jam non erit alterius Dei gloria, ideoque nec virtus, sed magis dedecus et infirmitas, cujus eminentiam fictilia et quidem aliena ceperunt.

PL 2, 500C

なぜなら、その卓越が証しされるために、まさにそれらは土の器のうちに委ねられたからである。そうでなければ、もはやそれは別の神の栄光ではなく、それゆえ力でもなく、むしろ恥辱であり弱さであろう。その卓越を、器が――しかも他人のものである器が――受け取ってしまったことになるからである。

Adversus Marcionem 5.11.34

34

Quod si haec sunt fictilia vasa in quibus tanta nos pati dicit, in quibus etiam mortificationem circumferimus Domini ; satis ingratus Deus et injustus, si non et hanc substantiam resuscitaturus est, in qua pro fide ejus tanta tolerantur, in qua et mors Christi circumfertur, in qua et eminentia virtutis consecratur.

PL 2, 500D

そして、もしこの土の器こそが、その中で我々がこれほど多くを苦しむと彼が言う当のものであり、その中で我々が主の死をも身に帯びて運ぶものであるならば――もし彼が、この実体をも甦らせようとしないのであれば、その神はまことに恩知らずで不正な方であろう。この実体においてこそ、彼への信仰のためにこれほど多くのことが耐え忍ばれ、この実体においてこそキリストの死が身に帯びて運ばれ、この実体においてこそ力の卓越が聖別されるのだから。

Adversus Marcionem 5.11.35

35

Sed enim proponit: Ut et vita Christi manifestetur in corpore nostro, scilicet sicut et mors ejus circumfertur in corpore. De qua ergo Christi vita dicit? Qua nunc vivimus in illo?

PL 2, 501A

しかし彼はこう提示する。「それは、キリストの命もまた、我々の肉体において顕されるためである」と。すなわち、その死が肉体において身に帯びて運ばれるのと同じようにである。それでは、彼はキリストのどの命について言っているのか。今、我々が彼のうちに生きている、あの命についてであろうか。

Adversus Marcionem 5.11.36

36

Et quomodo in sequentibus non ad visibilia, nec ad temporalia, sed ad invisibilia et ad aeterna, id est, non ad praesentia, sed ad futura exhortatur?

PL 2, 501A

また、続く箇所において、彼は目に見えるもの、時間的なものにではなく、目に見えないもの、永遠なるものに、すなわち現在のものにではなく、来るべきものに向かって勧めているのは、いったいどうしてであろうか。

Adversus Marcionem 5.11.37

37

Quod si de futura vita dicit Christi, in corpore eam dicens apparituram, manifeste carnis resurrectionem praedicavit, exteriorem quidem hominem nostrum corrumpi dicens, et non quasi aeterno interitu post mortem, verum laboribus et incommodis, de quibus praemisit, adjiciens: Et non deficiemus.

PL 2, 501A

そして、もし彼がキリストの来るべき命について語り、それが肉体において現れると言っているのであれば、彼は明らかに肉の復活を宣べ伝えたのである。彼は、我々の外なる人が朽ちると言いながらも、それは死後の永遠の滅びによってではなく、彼が先に述べていた労苦と不都合とによるものであって、そこに「そして我々は倦み疲れないであろう」と付け加えているのである。

Adversus Marcionem 5.11.38

38

Nam et interiorem hominem nostrum renovari de die in diem dicens, hic utrumque demonstrat, et corporis corruptionem ex vexatione tentationum, et animi renovationem ex contemplatione promissionum.

PL 2, 501B

そして彼は、我々の内なる人が日ごとに新たにされると言うことによって、ここで両方のことを示している。すなわち、試練の苦しみから来る肉体の朽ち、そして約束を観想することから来る心の刷新とを、である。