テルトゥリアヌスc. 155–c. 220

Patristica — 教父文献 日本語対訳Patrologia LatinaVol. 2Adversus Marcionem

Caput X 第X章

Tertullian · Adversus Marcionem · PL 2, 377A · 30 sectiones

Adversus Marcionem 4.10.1

1

Curatur et paralyticus (Luc., V), et quidem in coetu spectante populo. Videbit enim, inquit Esaias (Is., XXXV, 2), populus sublimitatem Domini, et gloriam Dei. Quam sublimitatem et quam gloriam? Convalescite manus dimissae, et genua dissoluta. Hoc erit paralysis.

PL 2, 377A

中風の者もまた癒される(ルカ5章)、しかも民衆が見守る集まりの中で。イザヤは言う(イザヤ35:2)「民は主の崇高と神の栄光とを見るであろう」と。いかなる崇高、いかなる栄光か。「力なえた手よ、萎えた膝よ、強くなれ」。これが中風というものである。

Adversus Marcionem 4.10.2

2

Convalescite, nec timete. Non otiose iterans, Convalescite; nec vane subjungens, Nec timete: quoniam cum redintegratione membrorum, virium quoque repraesentationem pollicebatur: Exsurge, et tolle grabatum tuum; et animi vigorem, ad non timendos qui dicturi erant: Quis dimittet peccata, nisi solus Deus?

PL 2, 377B

「強くなれ、恐れるな」。「強くなれ」と繰り返すのは無意味にではなく、また「恐れるな」と付け加えるのも空しくではない。というのも、それは肢体の回復とともに、力の顕現をも約束していたからである――「起きよ、そして汝の寝床を取り上げよ」と。そしてまた、心の勇気をも――「ただ神ひとりのほかに、誰が罪を赦すであろうか」と言うであろう者たちを恐れずにいるための勇気をも。

Adversus Marcionem 4.10.3

3

Habes itaque jam et specialis medicinae dispunctam prophetiam, et eorum quae medicinam sunt secuta.

PL 2, 377B

こうしてお前はすでに、特別な癒しについての決着のついた預言をも、そしてその癒しに続いて起こった事柄についての預言をも手にしている。

Adversus Marcionem 4.10.4

4

Pariter et dimissorem delictorum Christum recognosce apud eumdem prophetam: Quoniam , inquit (Is., LIII), in plurimis dimittet delicta eorum, et delicta nostra ipse aufert.

PL 2, 377B

同じくまた、罪を赦す者としてのキリストを、同じ預言者のもとに認めよ。彼は言う(イザヤ53章)「彼は多くの者のうちにあって彼らの罪を赦すであろう、そして我々の罪を自ら取り除く」と。

Adversus Marcionem 4.10.5

5

Nam et in priore (Is., I, 18), ex ipsius Domini persona: Etsi fuerint delicta vestra tanquam roseum, velut nivem exalbabo; et si tanquam coccinum, velut lanam exalbabo. In roseo sanguinem ostendens prophetarum; in coccino Domini, ut clariorem.

PL 2, 377B

というのも、それより前の箇所でも(イザヤ1:18)、主ご自身の人格から語られている――「たとえ汝らの罪が薔薇色のようであっても、私は雪のように白くしよう。たとえ緋色のようであっても、私は羊毛のように白くしよう」と。薔薇色において預言者たちの血を示し、緋色において、それよりも鮮やかなものとして主の血を示している。

Adversus Marcionem 4.10.6

6

Etiam Michaeas (Mich., VII, 18 et 19) de venia delictorum: Quis Deus quomodo tu, eximens iniquitates, et praeteriens injustitias residuis haereditatis tuae ? Non tenuit in testimonium iram suam, quia voluit misericordiam . Avertet , et miserebitur nostri.

PL 2, 377C

またミカも(ミカ7:18、19)罪の赦しについて語る。「汝のごとき神が、いったい誰であろうか。汝は不義を取り除き、汝の嗣業の残りの者たちの不正を見過ごす方。その方は己の怒りを証しとして保ち続けず、慈しみを望まれたのである。その方は〔怒りを〕そらし、我々を憐れんでくださるであろう」。

Adversus Marcionem 4.10.7

7

Demerget delicta nostra, et demerget in profunda maris peccata nostra. Sed etsi nihil tale in Christum fuisset praedicatum, haberem hujus benignitatis exempla in Creatore, promittentia mihi et in Filio Patris affectus.

PL 2, 377C

「その方は我々の罪を沈め、我々の咎を海の深みに沈めるであろう」。しかし、たとえこのようなことが何一つキリストについて予告されていなかったとしても、私はこの慈愛の実例を創造主のうちに持っており、それは父の情愛が子においてもあることを、私に約束するものである。

Adversus Marcionem 4.10.8

8

Video Ninivitas scelerum veniam censecutos a Creatore, ne dixerim tunc quoque a Christo, quia a primordio egit in Patris nomine.

PL 2, 377C

私は、ニネベの人々が創造主から数々の罪の赦しを得たのを見る。いや、その時点においてもすでにキリストによって、と言っておこう。なぜなら彼は初めから父の名において働いていたのだから。

Adversus Marcionem 4.10.9

9

Lego et Nathan prophetam agnoscenti David delictum suum in Uriam dixisse (II Reg., X, 13): Et Dominus circumduxit delictum tuum, et non morieris; proinde et (I Reg., XXI) Achab regem, maritum Jezabel, reum idololatriae et sanguinis Nabuthae, veniam meruisse, poenitentiae nomine; Jonatham, filium Saulis, resignati jejunii culpam deprecatione delesse (I Reg. XIV).

PL 2, 378A

私はまた、預言者ナタンが、ウリヤに対する己の罪を認めたダビデに、こう語ったと読む(列王記第二10:13)「主は汝の罪を取り除かれた、汝は死ぬことはないであろう」と。同様に(列王記第一21章)、イゼベルの夫であり、偶像礼拝とナボテの血の罪に問われた王アハブが、悔い改めの名において赦しを得たこと、また(列王記第一14章)サウルの子ヨナタンが、破られた断食の咎を、嘆願によって拭い去ったことをも。

Adversus Marcionem 4.10.10

10

Quid de ipso populo retexam, totiens delictorum indulgentia restituto? ab eo scilicet Deo, qui (Ezech. XXXIII, 11) mavult misericordiam quam sacrificium, et peccatoris poenitentiam quam mortem.

PL 2, 378A

民そのものについて、幾度も罪の赦しによって立て直されたことを、私はいまさら繰り返して語る必要があろうか。すなわち(エゼキエル33:11)「生贄よりも慈しみを、罪人の死よりもその悔い改めを望む」かの神によってである。

Adversus Marcionem 4.10.11

11

Prius est igitur, neges Creatorem indulsisse aliquando delicta; consequens, ut ostendas nec in Christum suum tale quid eum praedicasse: et ita probabis novam istam Christi novi scilicet benignitatem, si probaveris, nec parem Creatori, nec praedicatam a Creatore.

PL 2, 378A

したがって、まず先に、創造主がかつて罪を赦したことを否定せねばならない。次いで、彼が己のキリストについてもそのようなことを何一つ予告しなかったことを示さねばならない。そうして初めて、お前は、この慈愛、すなわち新しいキリストの慈愛が、創造主に等しくもなく、創造主によって予告されてもいないことを証明することによって、それが新しいものであると証明することになるであろう。

Adversus Marcionem 4.10.12

12

Sed et peccata dimittere an ejus possit esse, qui negetur tenere; et an ejus sit absolvere, cujus non sit etiam damnare; et, an congruat eum ignoscere, in quem nihil sit admissum: alibi jam congressi, malumus admonere, quam retractare.

PL 2, 378B

しかし、罪を保持することを否定される者に、罪を赦すことがあり得るのかどうか、また断罪することがその者に属さないのに、無罪放免することがその者に属し得るのかどうか、また、何も彼に対して犯されていない者が赦すことがふさわしいのかどうか――これらについては、すでに他所で取り上げたので、ここで蒸し返すよりは、思い起こさせるにとどめたい。

Adversus Marcionem 4.10.13

13

De filio hominis duplex est nostra praescriptio, neque mentiri posse Christum, ut se filium hominis pronuntiaret, si non vere erat; neque filium hominis constitui, qui non sit natus ex homine, vel patre vel matre: atque ita discutiendum, cujus hominis filius accipi debeat, patris an matris.

PL 2, 378B

『人の子』については、我々の抗弁は二重である。第一に、キリストが偽ることはあり得ない以上、もし真にそうでなかったなら『人の子』であると宣言することもなかったはずである。第二に、父であれ母であれ、人間から生まれていない者が『人の子』として立てられることはあり得ない。そこで、父の子として理解すべきか、母の子として理解すべきか、検討されねばならない。

Adversus Marcionem 4.10.14

14

Si ex Deo patre est, utique non ex homine: si non et ex homine, superest ut ex homine sit matre: si ex homine, jam apparet quia ex virgine. Cui enim homo pater non datur, nec vir matri ejus deputabitur; porro, cui vir non deputabitur, virgo est.

PL 2, 378B

もし父なる神から出た者であるなら、当然人間からではない。もし人間からでもないのなら、残るところ、人間からであるとすれば母によるほかない。もし人間からであるなら、すでに処女から生まれたことが明らかである。というのも、人間である父を持たない者には、その母にも夫が認められないからである。そして、夫が認められない者の母は、処女である。

Adversus Marcionem 4.10.15

15

Caeterum, duo jam patres habebuntur, Deus et homo, si non virgo sit mater. Habebit enim virum, ut virgo non sit; et habendo virum, duos patres faciet, Deum et hominem, ei qui et Dei et hominis esset filius.

PL 2, 378C

さもなければ、もし母が処女でないなら、神と人間という二人の父を持つことになってしまう。というのも、彼女は処女でなくなるために夫を持つことになり、夫を持つことによって、神と人間の両方の子であるはずの者に、神と人間という二人の父を作り出すことになるからである。

Adversus Marcionem 4.10.16

16

Talem, si forte, Castori aut Herculi nativitatem tradunt fabulae. Si haec ita distinguuntur, id est, si ex matre filius est hominis, quia ex patre non est; ex matre autem virgine, quia non ex patre homine; hic erit Christus Isaiae, quem concepturam virginem praedicat.

PL 2, 378C

そのような誕生を、あるいは作り話がカストルやヘラクレスに伝えているかもしれない。もしこれらが以上のように区別されるなら、すなわち、父からではないゆえに母から人の子であり、人間である父からではないゆえに処女である母から生まれたのだとすれば、これこそがイザヤの語るキリストであり、処女がこれを身ごもるであろうと預言された方である。

Adversus Marcionem 4.10.17

17

Qua igitur ratione admittas filium hominis, Marcion, cicumspicere non possum. Si patris hominis, negas Dei filium; si et Dei, Herculem de fabula facis Christum; si matris tantum hominis, meum concedis; si neque matris hominis, ergo nullius hominis est filius, et necesse est mendacium admiserit, qui se quod non erat dixit.

PL 2, 378C

それゆえ、マルキオンよ、お前がいかなる理屈で『人の子』を受け入れるのか、私には見当がつかない。もし人間である父の子だというなら、神の子であることを否定することになる。もし神の子でもあるというなら、お前はキリストを作り話のヘラクレスにしてしまう。もし人間である母のみの子だというなら、それは我がキリストを認めることになる。もし人間である母の子でもないというなら、彼は何ら人間の子ではないことになり、自らそうでなかったものを自分だと言った以上、必ずや偽りを犯したことになる。

Adversus Marcionem 4.10.18

18

Unum potest angustiis tuis subvenire, si audeas aut Deum tuum patrem Christi hominem quoque cognominare, quod de Aeone fecit Valentinus; aut virginem hominem negare, quod ne Valentinus quidem fecit.

PL 2, 379A

お前の窮地を救い得る道は一つしかない。すなわち、お前がキリストの父である己の神を人間とも呼ぶ勇気を持つこと――ウァレンティヌスがアイオーンについてそうしたように――か、あるいは処女が人間であることを否定することである――これはウァレンティヌスすら行わなかったことだが。

Adversus Marcionem 4.10.19

19

Quid nunc, si ipso titulo filii hominis censetur Christus apud Danielem? nonne sufficiet ad probationem prophetici Christi? Cum enim id se appellat quod in Christum praedicabatur Creatoris, sine dubio ipsum se praestat intelligi, in quem praedicabatur.

PL 2, 379A

それではどうか、もしダニエルのもとで、キリストがまさに『人の子』というその称号によって表されているとすれば。それは、予言されたキリストであることの証明として十分ではないか。というのも、彼が創造主のキリストについて予告されていたその名を自らに用いる以上、疑いなく彼は、その予告されていた当の者として理解されることを、自ら示しているのである。

Adversus Marcionem 4.10.20

20

Nominum communio simplex, si forte, videri potest, et tamen nec Christum, nec Jesum vocari debuisse defendimus, diversitatis conditionem tenentes.

PL 2, 379A

名の共有は、あるいは単純なものと見えるかもしれない。それでも我々は、相違〔する神々〕という前提を保持する以上、彼は『キリスト』とも『イエス』とも呼ばれるべきではなかった、と主張してきた。

Adversus Marcionem 4.10.21

21

Appellatio autem quod est filius hominis, in quantum ex accidenti obvenit, in tantum difficile est ut et ipsa concurrat super nominis communionem. Ex accidenti enim proprio est, maxime cum caussa convenit eadem, per quam deveniat in communionem.

PL 2, 379B

ところで『人の子』という呼称は、それが偶有的な事情によって生じたものである限り、単なる名の共有以上に重なり合うことは難しい。なぜなら、それは固有の偶有的事情から出たものであり、とりわけ共有へと至る根拠となるその事情そのものが一致していなければならないからである。

Adversus Marcionem 4.10.22

22

Atque adeo si et Christus Marcionis natus ex homine diceretur, tunc et ipse caperet appellationis communionem, et essent duo filii hominis, sicut et duo Christi, et duo Jesus.

PL 2, 379B

かくして、もしマルキオンのキリストもまた人間から生まれたと言われるのであれば、その時にはじめて彼もまた、その呼称の共有にあずかることができるであろう。そしてそのとき、二人のキリスト、二人のイエスがいるのと同様に、二人の『人の子』が存在することになろう。

Adversus Marcionem 4.10.23

23

Ergo cum appellatio propria est ejus, in quo habet caussam, si alii vindicetur, in quo est communio nominis, non etiam appellationis, suspecta jam fit communio nominis quoque in eo, cui vindicatur sine caussa communio appellationis; et sequitur ut unus idemque credatur, qui et nominis appellationis capacior invenitur, dum alter excluditur, qui non habet appellationis communionem, carens caussa; nec alius erit capacior utriusque, quam qui prior, et nomen sortitus est Christi, et appellationem filii hominis; Jesus scilicet Creatoris.

PL 2, 379B

したがって、この呼称がその根拠を持つ当人に固有のものである以上、もしそれが、名の共有はあっても呼称の共有はない別の者に対して主張されるならば、その根拠なくして呼称の共有が主張される当人においては、名の共有すらも疑わしいものとなる。そしてその帰結として、名と呼称との双方をより正当に受け継ぐと見なされる者こそが、唯一同一の者であると信じられ、他方、根拠を欠いたまま呼称の共有を持たない者は除外されることになる。そして、その双方をより多く担いうる者は、キリストという名と『人の子』という呼称とを先に得た者――すなわち創造主のイエス――をおいてほかにない。

Adversus Marcionem 4.10.24

24

Hic erat visus Babylonio regi (Dan. III) in fornace cum martyribus suis quartus, tanquam filius hominis; idem ipsi Danieli (Dan. VII) revelatus directo filius hominis, veniens cum coeli nubibus judex, sicut et Scriptura demonstrat.

PL 2, 379C

この方こそ、バビロンの王に(ダニエル3章)炉の中で、殉教者たちと共にいる第四の者として、『人の子』のように見られた方であり、同じ方が、ダニエル自身に(ダニエル7章)直接『人の子』として、天の雲と共に来る審判者として啓示された――聖典が示すとおりである。

Adversus Marcionem 4.10.25

25

Hoc dixi sufficere potuisse de nominatione prophetica circa filium hominis. Sed plus mihi Scriptura confert, ipsius scilicet Domini interpretatione.

PL 2, 379C

『人の子』についての、この預言的な呼称に関しては、以上で十分であり得たと私は述べた。しかし聖典は、主ご自身による解釈によって、私にさらに多くのものを与えてくれる。

Adversus Marcionem 4.10.26

26

Nam cum Judaei solummodo hominem ejus intuentes, necdum et Deum certi, qua Dei quoque Filium, merito retractarent non posse hominem delicta dimittere, sed Deum solum, cur non secundum intentionem eorum de homine eis respondit (Luc. V, 24), Habere eum potestatem dimittendi delicta, quando et filium hominis nominans, hominem nominaret? nisi quia ideo ipsa voluit eos appellatione filii hominis ex instrumento Danielis repercutere, ut ostenderet Deum et hominem qui delicta dimitteret; illum scilicet solum filium hominis, apud Danielis prophetiam consecutum judicandi potestatem, ac per eam utique et dimittendi delicta: qui enim judicat, et absolvit: ut, scandalo isto discusso per Scripturae recordationem, facilius eum agnoscerent ipsum esse filium hominis, ex ipsa peccatorum remissione.

PL 2, 380A

というのも、ユダヤ人たちは、彼のうちに人間のみを見て、神の子としての神をもまだ確信しておらず、当然にも「人間には罪を赦す力はなく、ただ神のみがそれをなし得る」と異議を唱えたのであるが――それならばなぜ彼は、人間についての彼らの見なすところに従って、「彼は罪を赦す権威を有する」とだけ答えなかったのか(ルカ5:24)。『人の子』と名乗ることによって、彼は人間を名乗っていたのだから。それは、まさにその『人の子』という呼称によって、ダニエルの証書に拠って彼らに反撃を加え、罪を赦す者が神であり人間でもあることを示そうと望んだからにほかならない。すなわち、まさにその『人の子』のみが、ダニエルの預言のもとで裁く権威を得ており、それゆえまた罪を赦す権威をも得ていたのである。裁く者は、また無罪放免もするからである。こうして、この躓きを聖典の想起によって払拭することで、彼らがより容易に、罪の赦しそのものによって、彼こそが『人の子』であることを認めるようになるためであった。

Adversus Marcionem 4.10.27

27

Denique, nusquam adhuc professus est se filium hominis, quam in isto loco primum, in quo primum peccata dimisit, id est, in quo primum judicavit, dum absolvit. Ad haec quodcumque diversa pars fuerit argumentata, quale sit, dispice.

PL 2, 380B

そして実に、彼がそれまでどこにおいても自らを『人の子』と公言したことはなく、まさにこの箇所において初めてそう公言した。そしてそれは、彼が初めて罪を赦した箇所、すなわち無罪放免することによって初めて裁きを行った箇所においてであった。これに対して、相手方がいかなる反論を立てるにせよ、それがいかなるものであるか、よく見極めるがよい。

Adversus Marcionem 4.10.28

28

Nam in illam necesse est amentiam tendat, ut et filium hominis defendat, nec mendacem eum faciat; et ex homine neget natum, ne filium virginis concedat.

PL 2, 380B

というのも、必然的にその反論は、次のような狂気へと向かわざるを得ないからである――すなわち、彼を『人の子』であると擁護しつつ、しかも彼を偽り者にはしまいとし、それでいて処女の子であることを認めまいとして、人間から生まれたことを否定する、という狂気へと。

Adversus Marcionem 4.10.29

29

Quod si et auctoritas divina, et rerum natura, et communis sapientia non admittunt insaniam haereticam, occasio est et hic interpellandi quam brevissime de substantia corporis adversus phantasmata Marcionis.

PL 2, 380B

もし神的な権威も、事物の本性も、共通の知恵も、この異端の狂気を認めないのであれば、ここでもまた、マルキオンの幻に対して、肉体の実体について、できる限り手短に論じ立てる機会がある。

Adversus Marcionem 4.10.30

30

Si natus ex homine est, ut filius hominis, corpus ex corpore est. Plane facilius invenias hominem natum cor non habere vel cerebrum, sicut ipsum Marcionem, quam corpus, ut Christum Marcionis. Atque adeo inspice cor Pontici aut cerebrum.

PL 2, 380B

もし彼が人間から生まれ、『人の子』であるのなら、肉体は肉体から出たものである。明らかに、マルキオン自身がそうであるように、心臓や脳を持たずに生まれた人間を見つけ出す方が、マルキオンのキリストのように肉体を持たない人間を見つけ出すよりも、はるかに容易であろう。かくして、ポントスの男の心臓か脳かを、しかと見てみるがよい。