Adversus Marcionem 4.15.1
Secundum haec, inquit (Luc, VI), faciebant Prophetis patres eorum. O Christum versipellem, nunc destructorem, nunc assertorem Prophetarum! Destruebat ut aemulus, convertens discipulos eorum; sibi asserebat ut amicus, sugillans insectatores eorum.
PL 2, 391B「これと同じように」と彼〔キリスト〕は言う(ルカ6章)、「彼らの父祖たちも預言者たちに対して行っていた」。おお、変わり身のキリストよ、あるときは預言者たちの破壊者となり、あるときはその擁護者となる方よ! 彼は競争相手として、彼らの弟子たちを転向させることで破壊し、友として、彼らを迫害する者どもを辱めることで、彼らを自らのものとして擁護したのである。
Adversus Marcionem 4.15.2
Porro, in quantum non congruisset Christo Marcionis assertio Prophetarum, ad quorum venerat destructionem; in tantum congruit Christo Creatoris sugillatio in insectatores Prophetarum, quos in omnibus adimplebat; vel quia magis Creatoris est delicta patrum filiis exprobare, quam ejus Dei, qui nec propria cujusque castigat.
PL 2, 391Bさらに、預言者たちの擁護がマルキオンのキリストにふさわしくなかった程度に応じて――彼はその破壊のために到来したのだから――、それと同じ程度に、預言者たちを迫害した者どもへの辱めは創造主のキリストにこそふさわしいのである。彼はあらゆる点で預言者たちを成就していたのだから。あるいはむしろ、父祖たちの罪を子らに責め立てることは、各人自らの罪さえも懲らしめることのない神よりも、創造主にこそふさわしいことだからである。
Adversus Marcionem 4.15.3
Sed non statim, inquis, Prophetas tuebatur si iniquitatem Judaeorum affirmatam volebat, quod nec cum Prophetis suis pie egissent.
PL 2, 391Bしかし、お前は言う。「彼は、ユダヤ人の不義が確証されることを望んだからといって、それで直ちに預言者たちを擁護していたことにはならない。ユダヤ人が自分たちの預言者たちに対して敬虔に振る舞わなかった、その不義のことだ」と。
Adversus Marcionem 4.15.4
Atquin nulla hic iniquitas exprobanda erat Judaeis, laudandis potius et probandis, si eos figuraverunt, ad quorum destructionem post tantum aevi Deus optimus motus est. Sed puto jam et non optimus jam aliquid et cum Creatore moratus, nec in totum Epicuri deus.
PL 2, 391Cだが、ここではユダヤ人にいかなる不義も責め立てられるべきではなかったはずである。むしろ称賛され是認されるべきであった――もし彼らが、それほど長い時代を経たのちに至善の神をその破壊へと動かした者どもを予め象っていたのだとすればである。しかし私は思う、その神はもはや至善の神ではなく、いくらか創造主とも関わりを持つ何ものかとなっており、まったくのエピクロスの神でもないのだと。
Adversus Marcionem 4.15.5
Ecce enim demutat in maledictionem, et ostendit eum se esse qui novit offendi et irasci: Vae enim dicit. Sed fit nobis quaestio de verbi istius qualitate, quasi non tam maledictionis sit, quam admonitionis.
PL 2, 391C見よ、彼は呪いの言葉へと転じ、自らが立腹し怒ることを知る者であることを示しているのだから。「禍いなるかな」と言っているのである。しかし我々には、この言葉の性質について問いが生じる。あたかもそれが呪いというよりはむしろ訓戒であるかのように、というのである。
Adversus Marcionem 4.15.6
Et quid caussae interest, quando et admonitio non sit sine aculeo comminationis, maxime per Vae amarior facta? Et admonitio autem et comminatio, ejus erunt qui norit irasci.
PL 2, 391Cしかし、それがどれほどの違いを生むというのか。訓戒でさえも、脅しの棘なしにはありえないのであり、「禍いなるかな」によっていっそう苦いものとされているのになおさらである。しかも訓戒も脅しも、怒ることを知る者にこそふさわしいものであろう。
Adversus Marcionem 4.15.7
Nemo enim admonebit, et nemo comminabitur ne quid faciat, nisi quid factum vindicabit: nemo vindicarit, nisi qui norit irasci.
PL 2, 392A誰も、何かがなされたなら罰するのでなければ、訓戒することも、何かをしないようにと脅すこともないであろう。また誰も、怒ることを知る者でなければ、罰することはないであろう。
Adversus Marcionem 4.15.8
Alii agnoscunt quidem verbum maledictionis, sed volunt Christum sic Vae pronuntiasse, non quasi ex sententia sua proprie, sed quod Vae a Creatore sit, et voluerit illis asperitatem Creatoris opponere, quo suam supra in benedictionibus sufferentiam commendaret: quasi non Creatori competat, qua utrumque praestanti, et bonum Deum et judicem; ut quia praemiserat in benedictionibus benignitatem, subjiceret etiam in maledictionibus severitatem, amplitudinem disciplinae utriusque instruendae, tam ad benedictionem sectandam, quam ad maledictionem praecavendam.
PL 2, 392A他の者たちは、これが呪いの言葉であることは認めながらも、キリストがこのように「禍いなるかな」と述べたのは、自らの本来の判断からではなく、この「禍いなるかな」が創造主に由来するものであって、キリストはそれによって創造主の峻厳さを彼らに対置しようとしたのであり、それによって上に見た祝福における自らの寛容さを、より一層引き立たせようとしたのだ、と主張したいのである。まるでそれが創造主にはふさわしくないかのように――創造主は善き神と審判者との両方を兼ね備える方であって、祝福において慈愛をあらかじめ示したがゆえに、呪いにおいても厳しさを付け加え、教えの広がりを、祝福を追い求めることと呪いを未然に防ぐことの双方において教え込もうとされているというのに。
Adversus Marcionem 4.15.9
Nam et ita praemiserat (Deuter. XXX, 19): Ecce posui ante vos benedictionem et maledictionem. Quod etiam in hanc Evangelii dispositionem portendebat. Alioquin, qualis est ille, qui, ut suam insinuaret bonitatem, Creatoris opposuit asperitatem?
PL 2, 392B実に、彼はすでにこのようにあらかじめ告げていた(申命記30:19)。「見よ、私は汝らの前に祝福と呪いとを置いた」。これはまた、福音書のこの配剤をも予め示すものであった。さもなくば、自らの善性を印象づけるために創造主の峻厳さを対置するとは、いったいどのような者なのか。
Adversus Marcionem 4.15.10
Infirma commendatio est, quae de alterius destructione fulcitur. Atqui opponens asperitatem Creatoris, timendum eum confirmavit: si timendum, magis utique obaudiendum quam negligendum; et incipit jam Christus Marcionis Creatori docere.
PL 2, 392B他者の破壊によって支えられる引き立てなど、弱々しいものである。ところが創造主の峻厳さを対置することによって、彼〔マルキオンのキリスト〕は創造主を畏れるべき者として確証してしまったのである。もし畏れるべきであるならば、なおのこと、なおざりにされるよりも従われるべきである。そしてここに、マルキオンのキリストは、創造主のために教えを説き始めるのである。
Adversus Marcionem 4.15.11
Tunc, si Vae Creatoris est, quod in divites spectat, ergo Christus non est divitibus offensus, sed Creator; et ratas habet Christus divitum causas, superbiam dico, et gloriam, et saeculi studia, et Dei incuriam, per quae Vae merentur a Creatore.
PL 2, 392Bしてみると、もし富める者どもに関わる「禍いなるかな」が創造主のものであるならば、富める者どもに気分を害しているのはキリストではなく、創造主だということになる。そしてキリストは、富める者どもの言い分――すなわち高慢、栄光、世俗への執着、神への無頓着という、彼らが創造主から「禍いなるかな」を受けるに値する当のもの――を正当なものとして認めていることになる。
Adversus Marcionem 4.15.12
Sed quomodo non ejusdem sit divites reprobare, qui supra mendicos probarit? Nemo non contrarium ejus quod probaverit reprobat. Itaque si Creatori deputabitur maledictio in divites, ejusdem defendetur benedictio in mendicos; et totum jam opus Christi, Creatoris est.
PL 2, 392Cしかし、先に物乞いを是認した方が、富める者どもを否認するのでないなどということが、どうしてありえようか。誰も、自らが是認したことの反対のものを否認しないなどということはない。それゆえ、もし富める者どもへの呪いが創造主に帰せられるのであれば、物乞いへの祝福もまた同じ方に属するものとして擁護されることになり、キリストのすべての業は、すでに創造主のものとなるのである。
Adversus Marcionem 4.15.13
Si Deo Marcionis adscribetur benedictio in mendicos, ejusdem imponetur et maledictio in divites; et erit par jam Creatoris, tam bonus quam et judex; nec erit jam discrimini locus, quo duo Dei fiunt; sublatoque discrimine, supererit unum Deum renuntiari Creatorem.
PL 2, 392Cもし物乞いへの祝福がマルキオンの神に帰せられるとするならば、富める者どもへの呪いもまた同じ方に課せられることになり、そのときすでに、その神は善き者であると同時に審判者でもあるという点で、創造主と対等になってしまう。そしてもはや、二人の神が成り立つための区別の余地は残らない。区別が取り去られれば、唯一の神が創造主であると告げられることだけが残るのである。
Adversus Marcionem 4.15.14
Igitur Vae, si et vox maledictionis est, vel alicujus austerioris inclamationis, et a Christo dirigitur in divites, debeo Creatorem divitum quoque aspernatorem probare, sicut probavi mendicorum advocatorem, ut Christum in hac quoque sententia Creatoris ostendam, locupletantis quidem Salomonem (III Reg. III), sed quia, permissa sibi optione, maluit ea postulare quae sciebat Deo grata, sapientiam, et meruerat etiam divitias consequi, quas non magis voluit: quamquam et divitias praestare, non incongruens Deo sit, per quas et divites solatio juvantur, et multa inde opera justitiae et dilectionis administrantur.
PL 2, 392Cそれゆえ、もし「禍いなるかな」が呪いの声、あるいは何らかのより峻烈な叫びの声であり、かつそれがキリストによって富める者どもへ向けられているのだとすれば、私は――物乞いの擁護者であることを証明したのと同様に――創造主が富める者どもをも斥ける方であることを証明すべきである。それによって、この文言においてもまたキリストが創造主のものであることを示すためである。〔創造主は〕たしかにソロモンを富ませたが(列王記上3章)、それは彼が、選択の自由を許されたとき、神に嘉せられることを知っていた事柄――すなわち知恵――を求めることを選び、しかも富をも得るに値したのに、それをより強くは望まなかったからである。もっとも、富を授けることが神にふさわしくないというわけではない。富によって富める者どもも慰めを受け、そこから正義と愛の多くの働きが行われるのだから。
Adversus Marcionem 4.15.15
Sed accidentia vitia divitiis, illa in Evangelio quoque, Vae divitibus, adscribunt: Quoniam, inquit, recepistis advocationem vestram; utique ex divitiis, de gloria earum, et saecularibus fructibus.
PL 2, 393Aしかし、富に付随する悪徳にこそ、福音書における「富める者どもよ、禍いなるかな」もまた帰せられるのである。「汝らはすでに自らの慰めを受け取ってしまったのだから」と言われている――むろん富から、その栄光から、そして世俗の実りからということである。
Adversus Marcionem 4.15.16
Itaque in Deuteronomio (Deut. VIII, 12) Moyses: Ne, inquit, cum manducaveris, et repletus fueris, et domos magnas aedificaveris, pecoribus et bubus tuis multificatis , et pecunia et auro, exaltetur cor tuum, et obliviscaris Domini Dei tui.
PL 2, 393Aそこで申命記において(申命記8:12)、モーセはこう言う。「汝が食べて満ち足り、大きな家々を建て、汝の羊や牛が増え、金銭と黄金も増えたときに、汝の心が高ぶり、汝の主なる神を忘れることのないように」。
Adversus Marcionem 4.15.17
Quemadmodum et Ezechiam regem thesauris inflatum, et de eis potius quam de Deo gloriatum apud illos qui ex Perside advenerant, insilit per Esaiam (Is. XXXIX, 6): Ecce dies veniunt, et auferentur amnia quae in domo tua sunt; et quae patres tui congesserunt, in Babylonem transferentur.
PL 2, 393Bそれはまた、宝によって高慢になり、ペルシアから訪れた者どもの前で、神についてよりもその宝についてこそ誇ったヒゼキヤ王に対しても、イザヤを通して襲いかかっているとおりである(イザヤ39:6)。「見よ、日が来る。汝の家にあるものはすべて奪い去られ、汝の父祖たちが積み上げたものはバビロンへと運ばれるであろう」。
Adversus Marcionem 4.15.18
Sic et per Hieremiam (Jerem. IX, 22) quoque edicit: Ne glorietur dives in divitiis suis; et qui gloriatur, scilicet in Deo glorietur.
PL 2, 393B同様にエレミヤを通しても、彼はこう命じている(エレミヤ9:22)。「富める者は自らの富を誇るな。誇る者は、むしろ神のうちに誇るがよい」。
Adversus Marcionem 4.15.19
Sic et in filias Sionis invehitur per Esaiam (Is. III, 15), cultu et divitiarum abundantia inflatas; comminabundus et alibi (Is. V, 14) nubilibus et superbis: Dilatavit orcus animam suam, et aperuit os suum, et descendent inclyti et magni et divites (hoc erit Christi vae super divites): et humiliabitur homo; utique exaltatus divitiis: et inhonorabitur vir; utique ob substantiam honorabilis.
PL 2, 393B同様に、彼はイザヤを通して(イザヤ3:15)、装いと富の豊かさによって高慢になったシオンの娘たちをも攻め立て、また別の箇所では(イザヤ5:14)、婚期に達した高慢な女どもに対して脅しをもってこう言う。「冥府はその喉を広げ、その口を開いた。そして名だたる者、大いなる者、富める者どもが降っていくであろう」(これこそが、富める者どもの上に置かれるキリストの「禍いなるかな」であろう)。「そして人は低くされるであろう」――むろん富によって高められていた者が。「そして人は誉れを失うであろう」――むろん財産のゆえに誉れある者が。
Adversus Marcionem 4.15.20
De quibus et rursus (Is. X, 23): Ecce Dominus virtutum conturbabit gloriosos cum valentia, et elati comminuentur, et ruent gladio sublimes: qui magis quam divites? Quia receperunt scilicet advocationem suam, gloriam et honorem, sublimitatem ex divitiis.
PL 2, 393C彼らについて、再びこうも言われている(イザヤ10:23)。「見よ、万軍の主は、栄えある者どもをその力もろとも打ち乱すであろう。そして高ぶる者どもは打ち砕かれ、高き者どもは剣によって倒れるであろう」。富める者ども以上にこれに当てはまる者があろうか。彼らはまさに、自らの慰めを――すなわち栄光と誉れを、富からくる高さを――受け取ってしまったのだから。
Adversus Marcionem 4.15.21
A quibus avertens nos et in Psalmo quadragesimo octavo: Ne timueris, inquit, cum dives factus fuerit homo, et cum abundabit gloria ejus; quoniam cum morietur, non tollet omnia, nec descendet cum illo gloria sua.
PL 2, 393C彼〔創造主〕はまた、我々をこうしたものから遠ざけて、第四十八詩篇でもこう言っている。「人が富める者となり、その栄光が豊かになったとしても、汝は恐れるな。彼が死ぬときには、すべてを持ち去ることはなく、その栄光も彼と共に下って行くことはないのだから」。
Adversus Marcionem 4.15.22
Item in sexagesimo primo: Ne desideraveritis divitias; et si relucent, ne adjeceritis cor.
PL 2, 393Cまた第六十一詩篇でも、「富を欲しがるな。そしてそれが輝いていたとしても、それに心を寄せるな」と。
Adversus Marcionem 4.15.23
Idipsum postremo verbum vae, olim per Amos in divites affluentes deliciis destinatur: Vae , inquit (Amos. VI, 4), qui dormiunt in lectis eburneis, et deliciis fluunt in thoris suis; qui edunt haedos de gregibus caprarum, et vitulos de gregibus boum lactantes, complodentes ad sonum organorum.
PL 2, 393Cそしてついに、この「禍いなるかな」という同じ言葉そのものが、かつてアモスを通して、贅沢に溢れる富める者どもに対して定められていた。「禍いなるかな」と彼は言う(アモス6:4)、「象牙の寝台に眠り、その寝床の上で贅沢に耽る者ども。山羊の群れから子山羊を、牛の群れから乳飲みの子牛を食らい、楽器の音に合わせて手を打つ者ども」。
Adversus Marcionem 4.15.24
Tamquam perseverantia deputaverunt, et non tamquam fugientia: qui bibunt vinum liquatum, et unguentis primariis unguntur.
PL 2, 394Aあたかもそれらが移ろいゆくものではなく、永続するものであるかのように見なす者ども。彼らは濾した葡萄酒を飲み、極上の香油を身に塗る者どもである。
Adversus Marcionem 4.15.25
Igitur, etsi tantummodo dehortantem a divitiis ostenderem Creatorem, non etiam praedamnantem divites etiam verbo ipso quo et Christus, nemo dubitaret ab eodem adjectam in divites comminationem per vae Christi, a quo ipsarum materiarum, id est, divitiarum dehortatio praecucurrisset: comminatio enim dehortationis accessio est.
PL 2, 394Aそれゆえ、たとえ私が創造主を、単に富を思いとどまらせる方として示すにとどめ、キリストが用いたのと同じその言葉によって富める者どもをあらかじめ断罪する方としては示さなかったとしても、誰も、キリストの「禍いなるかな」による富める者どもへの脅しが、まさにその同じ方――その事柄そのもの、すなわち富そのものを思いとどまらせることをあらかじめ行っていた方によって付け加えられたのだ、ということを疑わないであろう。というのも、脅しとは、思いとどまらせることに付け加わるものだからである。
Adversus Marcionem 4.15.26
Ingerit: Vae etiam saturatis, quia esurient; etiam ridentibus nunc, quia lugebunt. His respondebunt illa, quae supra benedictionibus opposita sunt apud Creatorem: Ecce qui mihi serviunt, saturabuntur; vos autem esurietis (Is. LXV, 12); utique quia saturati estis.
PL 2, 394A彼〔キリスト〕はさらに続けて言う。「満ち足りた者どもにも禍いなるかな、彼らは飢えるであろうから。今笑う者どもにも〔禍いなるかな〕、彼らは嘆くであろうから」。これらに対しては、先に見た祝福において創造主のもとで対置されていたあの言葉が答えるであろう。「見よ、私に仕える者たちは満たされるであろうが、汝らは飢えるであろう」(イザヤ65:12)――むろん、すでに満ち足りてしまっているのだから。
Adversus Marcionem 4.15.27
Et: Ecce qui mihi serviunt, oblectabuntur; vos autem confundemini; utique ploraturi qui nunc ridetis. Sicut enim in Psalmo (Ps. CXXV, 6), qui seminant in lacrymis, in laetitia metent: ita in Evangelio, qui in risu seminant, scilicet laetitia, in lacrymis metent.
PL 2, 394Bそして「見よ、私に仕える者たちは楽しむであろうが、汝らは恥を受けるであろう」――むろん、今笑っている者たちこそ、やがて泣くことになるのだから。すなわち詩篇において(詩篇125:6)、涙のうちに種を蒔く者たちが歓喜のうちに刈り入れるであろうと言われているのと同じように、福音書においても、笑いのうちに――すなわち歓喜のうちに――種を蒔く者たちは、涙のうちに刈り入れることになるのである。
Adversus Marcionem 4.15.28
Haec olim Creator simul posuit, Christus solummodo distinguendo, non mutando, renovavit: Vae, quum vobis benedixerint homines: secundum haec faciebant et pseudoprophetis patres illorum.
PL 2, 394Bこれらのことを創造主はかつて、まとめて置いていたのであり、キリストはただそれを区分するだけで、変えることなく、新たにしたのである。「禍いなるかな、人々が汝らを祝福するとき。彼らの父祖たちも偽預言者たちに対して、これと同じように行っていたのだから」。
Adversus Marcionem 4.15.29
Aeque Creator benedictionis et laudis humanae sectatores incusat per Esaiam (Is. III, 12): Populus meus, qui vos beatos dicunt, seducunt vos, et vias pedum vestrorum disturbant.
PL 2, 394B同様に創造主も、人間からの祝福や称賛を追い求める者どもを、イザヤを通して非難している(イザヤ3:12)。「わが民よ、汝らを幸いと呼ぶ者どもは、汝らを惑わし、汝らの足の道を乱している」。
Adversus Marcionem 4.15.30
Prohibet et alias fidere omnino in hominem, sic et in laudem hominis, ut per Hieremiam (Jerem. XVII, 5): Maledictus homo, qui spem habet in homine. Nam et in Psalmo centesimo decimo septimo,: Bonum est fidere in Dominum, quam fidere in hominem.
PL 2, 394C彼は他の箇所でも、人間への信頼一般を、それゆえ人間からの称賛への信頼をも禁じている。エレミヤを通して(エレミヤ17:5)、「人間に望みを置く人間は呪われている」と言われているとおりである。また詩篇第百十七篇でも、「人間を頼みとするよりも、主を頼みとすることの方が善い」と。
Adversus Marcionem 4.15.31
Et: Bonum est sperare in Dominum, quam sperare in principes. Ita, totum quod ab homine captatur, abdixit Creator, nedum benedictionem.
PL 2, 394Cそして「君侯たちに望みを置くよりも、主に望みを置くことの方が善い」と。このように創造主は、人間から得ようとするものすべてを退けたのであり、ましてや祝福などなおさらのことである。
Adversus Marcionem 4.15.32
Pseudoprophetas autem laudatos sive benedictos a patribus eorum, tam ejus est exprobrare, quam prophetas vexatos et recusatos: sicut injuriae prophetarum non pertinuissent ad Deum ipsorum; ita nec gratiae pseudoprophetarum displicuissent, nisi Deo prophetarum.
PL 2, 394Cしかし、彼らの父祖たちから称賛され、あるいは祝福された偽預言者たちのことを咎めるのは、迫害され拒まれた預言者たちのことを咎めるのと同じく、その方に属することである。預言者たちが受けた不正が、ほかならぬ預言者たち自身の神にこそ関わったのと同様に、偽預言者たちへの好意もまた、預言者たちの神以外の誰の気にも障らなかったはずだからである。