Adversus Marcionem 4.12.1
De sabbato quoque illud praemitto, nec hanc quaestionem consistere potuisse, si non Dominum sabbati circumferret Christus. Nec enim disceptaretur cur destrueret sabbatum, si destruere deberet.
PL 2, 383B安息日についても、まずこれを言っておく。もしキリストが安息日の主を身に帯びていなかったなら、この問いそのものが成り立ちえなかったであろう、と。なぜなら、もし彼が安息日を破棄すべきであったなら、なぜ破棄するのかということ自体が論争にはならなかったはずだからである。
Adversus Marcionem 4.12.2
Porro, destruere deberet, si alterius Dei esset, nec quisquam miraretur facientem quod illi congruebat. Mirabantur ergo, quia non congruebat illi Deum creatorem circumferre, et sabbatum ejus impugnare.
PL 2, 383Bさらに言えば、もし彼が別の神に属するのであれば、破棄すべきであっただろうし、彼にふさわしいことを行っている者に誰も驚きはしなかったであろう。人々が驚いたのは、まさに、創造主なる神を身に帯びている者が、その方の安息日を攻撃するということが、彼にふさわしくないことだったからである。
Adversus Marcionem 4.12.3
Et ut prima quaeque decidamus, ne eadem ubique novemus ad omnem argumentationem adversarii, ex aliqua nova Christi institutione nitentem; haec jam definitio stabit, ideo de novitate institutionis cujusque disceptatum; quia de novitate divinitatis nihil erat usque adhuc editum, sicuti nec disceptatum: nec posse retorqueri ex ipsa novitate institutionis cujusque satis aliam a Christo demonstratam divinitatem, quando et ipsam novitatem pronuntiatam a Creatore constiterit, in Christo non esse mirandam.
PL 2, 383Bそして、後々あらゆる箇所で、キリストの何らかの新しい制定に依拠する論敵のあらゆる論法に対して同じことを繰り返さずに済むよう、まず基本的な諸点を片付けておこう。この定義が今後成り立つ――すなわち、それぞれの制定の新しさについて論争があったのは、神性の新しさについてはこれまで何も公にされたことがなく、論争されたこともなかったからだ、ということである。そして、それぞれの制定の新しさというだけのことから、キリストによって異なる神性が十分に示されたのだと逆手に取ることはできない。というのも、この新しさそのものがすでに創造主によって予め告げられていたことが確定するなら、キリストにおいてそれを驚くべきことと見なす必要はないからである。
Adversus Marcionem 4.12.4
Et oportuerit utique prius alium Deum exponi, postea disciplinam ejus induci; quia Deus auctoritatem praestat disciplinae, non Deo disciplina: nisi si et Marcion plane tam perversas non per magistrum litteras didicit, sed per litteras magistrum.
PL 2, 383Cそして当然、まず別の神が明示され、その後にその教えが導入されるべきであったはずである。神が教えに権威を与えるのであって、教えが神に権威を与えるのではないからである――ただしマルキオンが、実に倒錯したことに、教師によって文字を学んだのではなく、文字によって教師を学んだのでない限りは。
Adversus Marcionem 4.12.5
Caetera de sabbato ita dirigo: Si sabbatum Christus intervertit, secundum exemplum fecit Creatoris.
PL 2, 383C安息日についてのその他の点を、私は次のように進める。もしキリストが安息日を覆したのだとしても、彼は創造主の先例に従って行ったのである。
Adversus Marcionem 4.12.6
Siquidem in obsidione civitatis Hierichuntis, circumlata per muros arca Testamenti septem diebus, etiam sabbato, ex praecepto Creatoris sabbatum operatione destruxit, ut putant qui hoc et de Christo existimant, ignorantes neque Christum sabbatum destruxisse, neque Creatorem, ut mox docebimus.
PL 2, 384Aすなわち、エリコの町の包囲において、契約の箱が七日のあいだ城壁の周りを運ばれたが、安息日にもそれは行われた。創造主の命令によって、その働きによって安息日を破棄したのである――キリストについても同様に考える者たちはそう思っている。だが彼らは、キリストも創造主も安息日を破棄したのではないことを知らないのであり、それはやがて我々が教えるとおりである。
Adversus Marcionem 4.12.7
Et tamen per Jesum tunc quoque concussum est sabbatum, ut et hoc in Christum renuntiaretur, etiamsi odio insecutus est solemnissimum Judaeorum diem, ut Christus non Judaeorum.
PL 2, 384Aそしてまた、当時すでにヨシュアを通して安息日は揺り動かされていた。これもまたキリストへ向けて予め告げ知らされることになるためである――たとえ彼が、ユダヤ人のものではないキリストとして、ユダヤ人の最も厳粛な日を憎悪をもって攻め立てたのだとしても。
Adversus Marcionem 4.12.8
De odio quoque sabbati professus, Creatorem, ut Christus ipsius, sequebatur exclamantem ore Esaiae (Is. 1, 14): Neomenias et sabbata vestra odit anima mea. Sed et haec quoquo modo dicta sint, scimus adhibendam tamen in hac specie etiam abruptam provocationem.
PL 2, 384A安息日への憎悪を表明した点でも、彼〔創造主のキリスト〕は、イザヤの口を通して叫ぶ創造主に従っていた(イザヤ1:14)。「私の魂は汝らの新月祭と安息日とを憎む」と。だが、これらの言葉がどのような意味で語られたにせよ、我々はこの点についても、いささか唐突な挑発を用いるべきであることを承知している。
Adversus Marcionem 4.12.9
Nunc et ad ipsam materiam disceptabo, in qua visa est destruere sabbatum Christi disciplina. Esurierant discipuli; ea die spicas decerptas manibus effrixerant: cibum operati, ferias ruperant.
PL 2, 384Bさて、キリストの教えが安息日を破棄しているように見えたその当の事柄について論じよう。弟子たちは空腹になっていた。その日、彼らは摘み取った穂を手で揉みほぐしていた。食物を得るために働くことで、休日の掟を破ったのである。
Adversus Marcionem 4.12.10
Excusat illos Christus, et reus est sabbati laesi: accusant Pharisaei, Marcion captat status controversiae (ut aliquid cludam cum mei Domini veritate) scripti et voluntatis.
PL 2, 384Bキリストは彼らを弁護し、安息日を犯した咎を負う。ファリサイ派は告発する。マルキオンは論争の争点を――書かれたものと意志との争点を――捉えようとする(私の主の真理と共に、いくらかを締めくくるために言うのだが)。
Adversus Marcionem 4.12.11
De Scriptura enim sumitur Creatoris, et de Christi voluntate color, quasi de exemplo David introgressi sabbatis templum, et operati cibum, audenter fractis panibus propositionis.
PL 2, 384Bというのも、根拠は創造主の聖典から取られ、弁護の彩りはキリストの意志から取られるからである。あたかもダビデの実例に基づくかのように――彼は安息日に神殿に入り、食物を調え、大胆にも供えのパンを割いたのである。
Adversus Marcionem 4.12.12
Meminerat enim et ille hoc privilegium donatum sabbato a primordio, quo dies ipse compertus est; veniam jejunii dico.
PL 2, 384B彼もまた、この特権が太初から安息日に与えられていたことを覚えていたのである。その特権によってこそ、この日そのものが定められたのであった。すなわち断食の免除のことを言っているのである。
Adversus Marcionem 4.12.13
Cum enim prohibuisset Creator in biduum legi manna, solummodo permisit in parasceve, ut sabbati sequentis ferias pridiana pabuli paratura jejunio liberaret.
PL 2, 384Bなぜなら、創造主が二日分のマナを集めることを禁じていたときも、準備の日にのみそれを許したのは、前日の食物の準備が、続く安息日の休みを断食から解き放つためであったからである。
Adversus Marcionem 4.12.14
Bene igitur, quod et caussam eamdem secutus est Dominus in sabbati, si ita volunt dici, destructione: bene, quod et affectum Creatoris expressit in sabbato non jejunandi honore.
PL 2, 384Cそれゆえ、主が安息日の――彼らがそう呼びたいのであれば――破棄において、まさに同じ理由に従ったことは善いことである。また、安息日に断食しないという栄誉のうちに、創造主の心情をも表したことも善いことである。
Adversus Marcionem 4.12.15
Denique, tunc demum sabbatum destruxisset, etiam ipsum Creatorem, si discipulos sabbato jejunare mandasset, adversus statum scripti et voluntatis Creatoris.
PL 2, 384C要するに、キリストが安息日を破棄したことになるのは――創造主その方をも破棄したことになるのは――もし彼が弟子たちに安息日に断食するよう命じていたとしたら、そのときであっただろう。創造主の書かれたものと意志という争点に反して、である。
Adversus Marcionem 4.12.16
Sed quoniam discipulos non constanter tuebatur, sed excusat, quoniam humanam opponit necessitatem quasi deprecatricem; quoniam potiorem honorem sabbati servat non contristandi, quam vacandi; quoniam David, comitesque ejus, cum discipulis suis aequat in culpa et in venia; quoniam placet illi, quia Creator indulsit; quoniam de exemplo ejus, ipse tam bonus est; ideo alienus est a Creatore.
PL 2, 384Cしかし、彼は弟子たちを一貫して弁護したのではなく、むしろ申し開きをした。彼は人間的な必要をいわば嘆願者として持ち出した。彼は安息日の栄誉を、休むことよりも、悲しませないことのほうに重きを置いて守った。彼はダビデとその同伴者たちを、その弟子たちと、咎においても赦しにおいても等しく扱った。それが彼の気に入ったのは、創造主がそれを許していたからである。彼の実例に基づいて、キリスト自身もこれほど善いのである――それゆえ彼は創造主にとって余所者だ、というわけである。
Adversus Marcionem 4.12.17
Exinde (Luc. VI, 7) observant pharisaei, si medicinas sabbatis ageret, ut accusarent eum: certe qua sabbati destructorem, non qua novi Dei professorem; fortasse enim hunc solum articulum ubique ingeram, alium Christum nusquam praedicatum.
PL 2, 385Aそこで(ルカ6:7)、ファリサイ派は、彼が安息日に癒しの業を行うかどうかを見張っていた。彼を告発するためである――確かに安息日を破棄する者としてであって、新しい神を宣言する者としてではない。おそらく私はこの一点だけを至る所で繰り返し差し挟むことになろう。すなわち、別のキリストなど、どこにも宣べ伝えられていなかった、と。
Adversus Marcionem 4.12.18
In totum autem errabant pharisaei circa sabbati legem, non animadvertentes conditionaliter eam indicentem ferias operum sub certa specie eorum.
PL 2, 385Aしかし、そもそもファリサイ派は安息日の律法について全般的に誤っていた。その律法が、業からの休みを、業のうちのある特定の種類のもとで、条件つきに定めていることに気づいていなかったのである。
Adversus Marcionem 4.12.19
Nam cum de die sabbati dicit (Exod. XX, 10): Omne opus tuum non facies in ea; dicendo, tuum, de humano opere definiit, quod quisque ex artificio, vel negotio suo exequitur, non de divino. Opus autem salutis et incolumitatis, non est hominis, sed Dei proprium.
PL 2, 385Aなぜなら、安息日について(出エジプト20:10)「汝の業をすべてその日に行うな」と言うとき、「汝の」と言うことによって、それは人間の業、すなわち各人がそれぞれの技術や仕事から遂行する業について定めたのであり、神の業についてではないからである。だが、救いと健やかさの業は、人間のものではなく、神に固有のものである。
Adversus Marcionem 4.12.20
Sicut et rursus in lege: Non facies, inquit (Exod. XII, 16), omne opus in ea, nisi quod fiet omni animae id est in caussa animae liberandae; quia opus Dei etiam per hominem fieri potest in salutem animae, a Deo tamen, quod facturus fuerat et Christus homo, quia et Deus.
PL 2, 385B同様に、律法にはこうもある(出エジプト12:16)。「その日には、いかなる業もするな。ただし、すべての魂のためになされるものは別である」と、すなわち魂を解放するという理由による業は別である、というのである。なぜなら、神の業は人間を通してさえも、魂の救いのためになされうるからである――それでもなお神からのものであることに変わりはなく、それをまさにキリストは、人間でありつつも神でもあるがゆえに、行おうとしていたのである。
Adversus Marcionem 4.12.21
In hunc ergo sensum legis inducere volens illos per manus arefactae restitutionem, interrogat: Licetne sabbatis benefacere, annon? animam liberare, an perdere?
PL 2, 385Bそれゆえ、萎えた手の回復を通して彼らをこの律法の意味へと導こうとして、彼は問う。「安息日に善をなすことは許されているか、それとも許されていないのか。魂を解放することか、それとも滅ぼすことか」と。
Adversus Marcionem 4.12.22
Ut id operis promittens, quod pro anima facturus esset, admoneret eos, quae opera sabbati lex prohiberet, humana scilicet; et quae praeciperet, divina scilicet, quae fierent animae omni; dominus sabbati dictus, quia sabbatum, ut rem suam, tuebatur.
PL 2, 385Bすなわち、魂のためになそうとしていたその業を約束することによって、安息日の律法が禁じている業がどれか――すなわち人間の業であり――命じている業がどれか――すなわちあらゆる魂のためになされる神の業である――ということを彼らに気づかせるためであった。彼が「安息日の主」と呼ばれたのは、安息日を自分自身のものとして守っていたからである。
Adversus Marcionem 4.12.23
Quod etiam si destruxisset, merito, qua dominus magis ille qui instituit. Sed non omnino destruxit, qua dominus; ut hinc jam apparere possit, ne tum quidem in arcae circumlatione apud Hierichuntem, sabbatum a Creatore destructum.
PL 2, 385Cそしてたとえ彼がそれを破棄していたとしても、それは正当なことであっただろう。彼こそ、それを制定したまさにその主なのだから。しかし彼は主として、それをまったく破棄したわけではない。ここからすでに明らかになりうる――あのエリコにおける契約の箱の運行のときでさえ、安息日は創造主によって破棄されたのではなかった、ということが。
Adversus Marcionem 4.12.24
Nam et illud opus Dei erat, quod ipse praeceperat, et quod propter animas disposuerat hominum suorum, in discrimine belli constitutas.
PL 2, 385Cなぜなら、それもまた神の業であったからである。それは神自らが命じたことであり、戦いの危機のうちに置かれた自分の民の魂のために取り計らったことであった。
Adversus Marcionem 4.12.25
Sed et si odium alicubi sabbatorum professus est, vestra sabbata dicendo (Is. I, 13), hominum ea deputans, non sua, quae sine Dei timore celebrat populus plenus delictis, labiis Deum diligens non corde; suis sabbatis, id est, quaecumque disciplina ejus agerentur, alium statum fecit, quae per eundem postea propheten (Is. LVIII, 13) vera, et delicata, et non profananda pronuntiat.
PL 2, 385Cそしてまた、彼がどこかで安息日への憎悪を表明したとしても、それは「汝らの安息日」と言うことによってであり(イザヤ1:13)、それを人間たちのものとして、自分自身のものとしてではないと見なしてのことである――それは、罪に満ちた民が、神への畏れなしに、口では神を愛しつつも心では愛さずに祝う安息日のことである。だが自らの安息日、すなわち彼自身の教えに従って行われる事柄については、彼は別の位置づけを与えた。それを、同じ預言者を通してのちに(イザヤ58:13)、真なるものであり、心地よく、涜すべからざるものと宣言しているのである。
Adversus Marcionem 4.12.26
Ita nec Christus omnino sabbatum rescindit, cujus legem tenuit et supra in caussa discipulorum pro anima operatus; esurientibus enim solatium cibi indulsit; et nunc manum aridam curans, factis ubique ingerens (Matt. V, 17): Non veni dissolvere legem, sed adimplere; nec Marcion hac voce os ei obstruxit.
PL 2, 386Aこうして、キリストも安息日をまったく廃棄することはない。彼はその律法を、先に見た弟子たちの一件においても、魂のために働きつつ守っていた。空腹の者たちには食物の慰めを許したのである。そして今、萎えた手を癒しつつ、行いをもって至る所でこう押し出している(マタイ5:17)。「私は律法を廃するために来たのではなく、成就するために来たのだ」と。マルキオンとて、この言葉について彼の口を塞ぎはしなかったのである。
Adversus Marcionem 4.12.27
Adimplevit enim et hic legem, dum conditionem interpretatur ejus, dum operum differentiam illuminat, dum facit quae lex de sabbati feriis excipit, dum ipsum sabbati diem benedictione Patris a primordio sanctum, benefactione sua efficit sanctiorem; in quo scilicet divina praesidia ministrabat, quod adversarius aliis diebus praestitisset, ne sabbatum Creatoris ornaret, ne opera debita sabbato redderet.
PL 2, 386Aここでもまた彼は律法を成就したのである。その条件を解き明かしつつ、業の違いを明らかにしつつ、律法が安息日の休みについて例外としている事柄を行いつつ、太初より父の祝福によって聖なるものであった安息日そのものを、自らの善行によっていっそう聖なるものとしたのである。すなわちそこにおいて彼は神的な助けを施した――もし彼が敵対者であったなら、創造主の安息日を飾ることのないよう、安息日に相応しい業を返すことのないよう、他の日にそれを行っていたはずである。
Adversus Marcionem 4.12.28
In quo die, si et Haelisaeus prophetes Sunamitidis filium mortuum restituit in vitam (IV Reg. IV, 23), vides, pharisaee, tuque Marcion, olim Creatoris esse sabbatis benefacere, animam liberare, non perdere; nihil Christum novi intulisse, quod non sit ex forma, ex lenitate, ex misericordia, ex praedicatione quoque Creatoris.
PL 2, 386Bもし預言者エリシャもまた、この日に、シュネムの女の死んだ息子を命に戻したのであれば(列王記下4:23)、見るがよい、ファリサイ人よ、そしてお前もだ、マルキオンよ――安息日に善をなすこと、魂を解放し滅ぼさないことは、かねてより創造主のものであったのだ、と。キリストが何ら新しいものをもたらしはしなかったこと、それが創造主の型からも、柔和さからも、慈しみからも、そして宣べ伝えからも出たものであることを。
Adversus Marcionem 4.12.29
Nam et hic specialis medicinae prophetiam repraesentat. Invalescunt manus dissolutae, sicut et genua dissoluta in paralytico.
PL 2, 386Bなぜなら、ここでも彼は、特有の癒しの預言を体現しているからである。「弱った手は強められる」、それは中風の者において「弱った膝」もまた強められたのと同様である。